గజస్ త్వమ్ ఆశా నిగడాని వైరీ మోహో నిఖాతః పునర్ ఉగ్రబన్ధః । మహీతలం విన్ధ్య ఉదన్త ఇత్థం త్వదీయ ఉక్తః కురు యత్ కరోషి
నీవు ఏనుగు వంటివాడివి; ఆశ బంధనంగా ఉంది; శత్రువు మాయ; బోరు తీవ్రమైన బంధనం; భూమి వింధ్యపర్వతం. నీ కథ ఇలానే చెప్పబడింది. నీవు చేయదలచినదాన్ని చేయు.
యద్ ఉక్తం నయశాలిన్యా తయా విదితవేద్యయా । తదా చూడాలయా జ్ఞానం తత్ కస్మాన్ నోరరీకృతమ్
నయపరురాలైన, తెలిసినదాన్ని తెలిసిన చూడాలయ చెప్పిన ఆ జ్ఞానం అప్పట్లో ఎందుకు స్వీకరించబడలేదు?
సా హి తత్త్వవిదాం ముఖ్యా యద్ యద్ వక్తి కరోతి చ । తత్ సర్వం సత్యమ్ ఏవాఙ్గ తద్ అనుష్ఠేయమ్ ఆదరాత్
ఆమె నిజాన్ని తెలుసుకునేవారిలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నవారు. ఆమె ఏమి మాట్లాడినా, ఏమి చేసినా, అది అన్నీ నిజమే, ప్రియమైనవాడా. వాటిని మనం గౌరవంతో అనుసరించాలి.
అథ చేద్ వచనం తస్యాస్ త్వయా నానుష్ఠితం నృప । తత్ స సర్వపరిత్యాగః కస్మాన్ న నిపుణీకృతః
రాజా, ఆమె చెప్పింది నువ్వు పాటించకపోతే, ఈ సంపూర్ణ త్యాగాన్ని ఎందుకు పూర్తిగా చేయలేదు?
రాజ్యం త్యక్తం గృహం త్యక్తం దేశస్ త్యక్తస్ తథావిధః । దారాస్ త్యక్తాస్ తథాప్య్ అఙ్గ సర్వత్యాగో న కిం కృతః
రాజ్యం వదిలావు, ఇల్లు వదిలావు, దేశాన్ని కూడా వదిలావు, భార్యను కూడా వదిలావు. అయినా, ప్రియమైనవాడా, పూర్తిగా త్యాగం ఎందుకు చేయలేదు?
ధనం దారా గృహం రాజ్యం భూమిశ్ ఛత్త్రం చ బాన్ధవాః । ఇతి సర్వం న తే రాజన్ సర్వత్యాగో ఽత్ర కస్ తవ
ధనం, భార్య, ఇల్లు, రాజ్యం, భూమి, గొడుగు, బంధువులు—ఇవి అన్నీ నీవి కావు రాజా. మరి ఇక్కడ నీ సంపూర్ణ త్యాగం ఏమిటి?
తవాస్త్య్ ఏవాపరిత్యక్తస్ సర్వస్మాద్ భాగ ఉత్తమః । తం పరిత్యజ్య నిశ్శేషం పరామ్ ఆయాస్య్ అశోకతామ్
నీకు ఇంకా ఒక అత్యుత్తమమైన భాగం మిగిలి ఉంది, అది నీవు పూర్తిగా వదలలేదు. ఆ మిగిలినదాన్ని కూడా పూర్తిగా విడిచిపెడితే, నీవు అత్యున్నతమైన శోకరహిత స్థితిని పొందుతావు.
రాజ్యం చేన్ మమ నో సర్వం తత్ సర్వం వనమ్ ఏవ మే । సాలవృక్షాదిగుల్మాఢ్యం తద్ అప్య్ ఏతత్ త్యజామ్య్ అహమ్
ఈ రాజ్యం అంతా నాదే కాకపోతే, ఈ అడవి అంతా నాదే. సాలవృక్షాలు, ఇతర పొదలతో నిండిన ఈ అడవిని కూడా ఇప్పుడు నేను వదిలేస్తున్నాను.
ఇతి రామ వదన్న్ ఏవ కుమ్భవాక్యప్రచోదితః । నిమేషాన్తరమాత్రేణ వశీ వీరశ్ శిఖిధ్వజః
ఇలా రాముడు మాట్లాడుతుండగా, కుంభుడి మాటలకు ప్రేరితుడై, ఆ నియమశీలుడైన వీరుడు శిఖిధ్వజుడు క్షణంలోనే—
ప్రమమార్జ వనాస్థాం తాం హృదస్ సుదృఢనిశ్చయః । ప్రావృడ్వాతస్ తటగతాం రజోరేఖామ్ ఇవాత్మనః
తన హృదయంలో దృఢనిశ్చయంతో, అడవిలో ఉండే మమకారాన్ని పూర్తిగా తుడిచిపెట్టేశాడు. వర్షకాలపు గాలి నది ఒడ్డున ఉన్న ధూళిరేఖను పోగొట్టినట్లు అతడు తన మమకారాన్ని పోగొట్టాడు.
సవృక్షాదివనశ్వభ్రాద్ విపినాద్ అపి వాసనా । పరిత్యక్తా మయా నూనం సర్వత్యాగస్ స్థితో మమ
నేను చెట్లు, అడవి, గుహలు, అరణ్యం వంటి వాటిపట్ల కూడా ఎలాంటి ఆకాంక్షలు లేకుండా వదిలేశాను. ఇప్పుడు నేను సంపూర్ణ త్యాగంలో స్థిరంగా ఉన్నాను.
అద్రేస్ తటవనం శ్వభ్రం సలిలం పాదపాస్ స్థలమ్ । ఇత్యాది తవ నో సర్వం సర్వత్యాగః కథం తవ
పర్వతం, దాని ఒడిలోని అడవి, గుహ, నీరు, చెట్ల కింద భూమి — ఇవన్నీ నీకు ఇంకా ఉన్నప్పుడు, నీవు ఎలా సంపూర్ణ త్యాగం చేశానని చెప్పగలవు?
తవాస్త్య్ ఏవాపరిత్యక్తస్ సర్వస్మాద్ భాగ ఉత్తమః । తం పరిత్యజ్య నిశ్శేషం పరామ్ ఆయాస్య్ అశోకతామ్
నీవు ఇంకా పూర్తిగా వదలని ఒక మంచి భాగం మిగిలే ఉంది. దాన్ని కూడా పూర్తిగా వదిలేస్తే, నీవు అత్యున్నతమైన, దుఃఖరహితమైన శాంతిని పొందుతావు.
ఏతచ్ చేన్ మమ నో సర్వం తత్ సర్వం స్వాశ్రమో మునే । వాపీస్థలోటజయుతస్ తమ్ ఏవాశు త్యజామ్య్ అహమ్
ఓ మునీశ్వరా! ఇవన్నీ నావి కావని అయితే, నా ఆశ్రమం — బావి, భూమి, గుడిసె సహా — వాటిని కూడా వెంటనే వదిలేస్తాను.
ఇతి రామ వదన్న్ ఏవ కుమ్భవాక్యప్రచోదితః । నిమేషధ్యానమాత్రేణ వశీ వీరశ్ శిఖిధ్వజః
ఇలా రామునితో మాట్లాడుతున్నప్పుడు, కుంభుడు చెప్పిన మాటలకు ప్రేరణగా, ఆత్మనిగ్రహం కలిగిన ధైర్యవంతుడు శిఖిధ్వజుడు ఒక్క క్షణమాత్రమైన ధ్యానంలోనే,
ప్రమమార్జాశ్రమాస్థాం తాం సంవిదా శుద్ధయా హృది । స్ఫురన్తీం స్ఫురణేనైవ రజోరేఖామ్ ఇవానిలః
తన హృదయంలో నిర్మలమైన జ్ఞానంతో, ఆశ్రమానికి ఉన్న మమకారాన్ని గాలివాటుతో దుమ్ము గీతను పోగొట్టినట్లు పూర్తిగా తొలగించాడు.
సవృక్షోటజవీరుత్కాద్ వాసనా స్వాశ్రమాద్ అపి । పరిత్యక్తా మయా నూనం సర్వత్యాగస్ స్థితో మమ
చెట్లు, గుడిసెలు, లతలు, నా స్వాశ్రమం — వీటన్నిటిపట్ల ఉన్న వాంఛలను నేను పూర్తిగా వదిలేశాను. ఇప్పుడు నేను సంపూర్ణ త్యాగంలో నిలిచాను.
వృక్షో వాపీ స్థలం గుల్మ ఉటజం వ్రతతీవృతిః । ఇతి కిఞ్చిన్ న తే సర్వం సర్వత్యాగః కుతస్ తవ
చెట్టు, బావి, నేల, పొద, గుడిసె, వ్రతాచరణ — వీటిలో ఏదైనా నీకు మిగిలి ఉంటే, నీవు సంపూర్ణ త్యాగాన్ని ఎలా చెప్పగలవు?
తవాస్త్య్ అన్యో ఽపరిత్యక్తస్ సర్వస్మాద్ భాగ ఉత్తమః । తం పరిత్యజ్య నిశ్శేషం పరామ్ ఆయాస్య్ అశోకతామ్
నీకు ఇంకా ఒక గొప్ప భాగం మిగిలి ఉంది, అది పూర్తిగా వదలలేదు. ఆ భాగాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, శోకములేని పరమ స్థితిని చేరుకో.
ఏతచ్ చేన్ మమ నో సర్వం తత్ సర్వం భాజనాది మే । చర్మకుట్యక్షసూత్రాది తత్ తావత్ సన్త్యజామ్య్ అహమ్
ఇవి అన్నీ నాది కావని తెలిసిన తరువాత, ఈ పాత్రలు, చర్మపు సంచి, జపమాల, దారాలు మొదలైనవన్నీ నాకే అని భావించాను. ఇప్పుడు వాటిని అన్నింటినీ వదిలేస్తున్నాను.
ఇత్య్ ఉక్త్వా స సముత్తస్థావ్ అవిక్షుబ్ధమనాశ్ శమీ । విష్టరాద్ అవదాతాత్మా శృఙ్గాద్ ఇవ శరద్ఘనః
ఇలా చెప్పి, ఆ శాంతమైన మనస్సుతో ఉన్నవాడు తన ఆసనంనుండి లేచి నిలబడ్డాడు. అతని స్వచ్ఛమైన స్వరూపం, autumn కాలంలో కొండపై నుండి వెలిగే మేఘంలా ప్రకాశించింది.
కుమ్భస్ త్వ్ ఆలోకయన్న్ ఏవ తత్క్రియాం సంస్థితస్ సమామ్ । ఆసనే లోకకార్యేషు స్వే స్యన్దన ఇవాంశుమాన్
కుంభుడు ఆ చర్యను ప్రశాంతంగా చూస్తూ, తన ఆసనంలో స్థిరంగా ఉండిపోయాడు. అతడు లోక కార్యాలలో నిమగ్నమై, తన రథంలో ఉన్న సూర్యుడిలా ఉన్నాడు.
యత్ కరోతి కరోత్వ్ ఏతద్ అస్యైతత్ పావనం పరమ్ । ఇతి తూష్ణీం స్థితః కుమ్భశ్ శిఖిధ్వజమ్ అవైక్షత
అతడు ఏం చేసినా, అది అతనికి పరమ పవిత్రతను ఇస్తుందని భావించి, కుంభుడు నిశ్శబ్దంగా నిలబడి శిఖిధ్వజుని చూడసాగాడు.
శిఖిధ్వజస్ తు తత్ సర్వం భాణ్డోపస్కరమ్ ఆశ్రమాత్ । ఏకత్రైవానయామ్ ఆస భువో వార్య్ అబ్ధిభూర్ ఇవ
శిఖిధ్వజుడు ఆశ్రమంలో ఉన్న అన్ని పాత్రలు, పరికరాలు ఒకచోట చేర్చి పెట్టాడు. అది సముద్రం భూమికి నీటిని తెచ్చినట్లుగా ఉండింది.
తత్ సంస్థాప్యేన్ధనైశ్ శుష్కైర్ జ్వలయామ్ ఆస పావకమ్ । కరసఞ్చారవాన్ అర్కస్ సూర్యకాన్తతటం యథా
తరువాత అతడు పొడిచెప్పులతో కట్టెలు వేసి, చేతులతో నిప్పు రాజేశాడు. అది సూర్యకిరణాలు క్రిస్టల్ అంచున తాకినట్లుగా కనిపించింది.
భాణ్డోపస్కరజాతం తద్ అగ్నౌ త్యక్తుం వివేశ సః । బృసికాయాం జగద్ దగ్ధుం మేరుశృఙ్గే యథా రవిః
ఆ పాత్రలు, పరికరాలన్నిటిని నిప్పులో వేసేందుకు అతడు లోపలికి వెళ్లాడు. అది మెరుపు గడ్డి మీద మెరుమలపై సూర్యుడు లోకాన్ని కాల్చినట్లుగా ఉండింది.
ఏతావన్తం మయా కాలం వృతో యత్ త్వం వ్రతిప్రియ । అజాతబుద్ధిభేదేన తేనైవానృణ్యమ్ అస్తు తే
ఈంత కాలం నీకు నేను సహాయంగా ఉండాను, వ్రతాలను ఎంతో ప్రేమించే వాడవు కదా. నీ మనస్సు ఎప్పుడూ ఏకాగ్రంగా ఉండింది. అందుకే, నీపై నాకు ఇక ఎలాంటి బంధం లేదు.
భ్రాన్తౌ తు వినివర్తిన్యాం నాధునోపకరోషి మే । దేవపుత్రప్రసాదేన దణ్డకాష్ఠ నమో ఽస్తు తే
ఇప్పుడు మాయ పోయిన తర్వాత, నువ్వు నాకు ఇక సహాయం చేయడం లేదు. దేవపుత్రుని కృపతో, వ్రతదండం, నీకు నమస్కారం.
ఇత్య్ ఉక్త్వా వైణవం దణ్డం చిక్షేపాగ్నౌ శిఖిధ్వజః । గాఙ్గం ప్రవాహమ్ ఆదీర్ఘం వడవాగ్నావ్ ఇవార్ణవః
ఇలా చెప్పి, శిఖిధ్వజుడు వైష్ణవ దండాన్ని అగ్నిలో వేసాడు. అది గంగా నదిని సముద్రం లోపల పొగమంటగా పోయినట్టు అయింది.
ప్రసఙ్ఖ్యాతాన్య్ అసఙ్ఖ్యాని జన్మానీవ త్వయా మయా । సఖి మన్త్రపదాన్య్ అద్య యాహి నోపకరోషి మే
సఖీ! మనిద్దరం ఎన్నో మంత్రపదాలను పఠించాం, అవి అనేక జన్మలాంటివే. ఇప్పుడు నువ్వు పోవచ్చు, నాకు ఇక నీ సహాయం అవసరం లేదు.