బభూవ మణిరాజేన్ద్రే న తు నిశ్చయవాన్ అసౌ । రాజ్యే ఝగితి సమ్ప్రాప్తే సుదీన ఇవ పామరః
ఆ మణి మణులలో రాజుగా మారింది, కానీ అతడికి ధృఢనిశ్చయం లేదు—రాజ్యం అకస్మాత్తుగా వచ్చినప్పుడు, అతడు బీదవాడిలా బాధతో ఉండిపోయాడు.
ఇదం సఞ్చిన్తయామ్ ఆస మనసా స్మయశాలినా । సమ్ప్రాప్తోపేక్షయా దీర్ఘదుఃఖసమ్భ్రమభావినా
ఈ అకస్మాత్తుగా వచ్చిన ఫలితాన్ని మనసులో చిరునవ్వుతో ఆలోచిస్తూ, దీర్ఘకాలపు దుఃఖం, అయోమయం వస్తాయని ఊహించాడు.
అయం మణిర్ మణిర్ నాయం మణిశ్ చేత్ తద్ భవేన్ న సః । స్పృశామి న స్పృశామ్య్ ఏనం కదాచిత్ స్పర్శతో వ్రజేత్
ఇది రత్నమా, కాదా? ఇది నిజంగా రత్నమైతే, అది ఇదే కాదు. కొన్నిసార్లు నేను దీన్ని తాకుతాను, కొన్నిసార్లు తాకను. తాకినప్పుడు ఇది పోయిపోవచ్చేమో.
నైతావతైవ కాలేన మణీన్ద్రః కిల సిధ్యతి । యత్నేనాజీవితాన్తేన సిధ్యతీత్య్ ఆగమక్రమః
ఇంత తక్కువ సమయంలో రత్నాధిపతి లభించడు అంటారు. సంప్రదాయం ప్రకారం, జీవితాంతం శ్రమిస్తేనే అది సిద్ధిస్తుంది.
క్రియానికూణితేనాక్ష్ణా లోలాలాతతలోపమమ్ । రత్నాలోకం ప్రపశ్యామి ద్విచన్ద్రత్వమ్ ఇవ భ్రమాత్
చూపు కొంచెం ముడుచుకొని, నుదిటి చలించిపోతుంటే, నేను ఆ రత్నపు వెలుగును చూస్తున్నాను. అది మాయగా రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా ఉంది.
కుత ఏతావతీ స్ఫీతా భాగ్యసమ్పన్ మమాతతా । అధునైవ యద్ ఆప్నోమి మణీన్ద్రం సర్వసిద్ధిదమ్
ఇంత గొప్ప అదృష్టం నాకు ఎలా కలిగింది? ఇప్పుడు నేను అన్ని సిద్ధులు ప్రసాదించే రత్నాధిపతిని పొందుతున్నాను.
కేచిద్ ఏవ మహాన్తస్ తే మహాభాగ్యా భవన్తి హి । యేషామ్ అల్పేన కాలేన ప్రయాన్త్య్ అభిముఖం శ్రియః
వారిలో కొందరే నిజంగా గొప్పవారు, మహా అదృష్టశాలులు. ఎందుకంటే, వారికి ధనం తక్కువ సమయంలోనే ఎదురుగా వచ్చి చేరుతుంది.
అహమ్ అల్పతపాస్ సాధుర్ వరాకో మానుషః కిల । సిద్ధయః కథమ్ ఆయాన్తి మామ్ అభాగ్యైకభాజనమ్
నేను తక్కువ తపస్సు చేసిన సాధువు, సాధారణ మనిషినని అంటారు. నాకు ఎలాంటి సిద్ధులు వస్తాయ్? నేను దురదృష్టానికి మాత్రమే పాత్రమయ్యాను.
ఏవం వికల్పసఙ్కల్పైశ్ చిరమ్ అజ్ఞః పరామృశన్ । న మణిగ్రహణే యత్నమ్ అకరోన్ మౌర్ఖ్యమోహితః
ఇలా అనేక సందేహాలతో, ఊహలతో, ఆజ్ఞానిగా చాలా కాలం గడిపాడు. మూర్ఖత్వంతో మాయలో పడి, ఆ మణిని పొందేందుకు ఎలాంటి ప్రయత్నం చేయలేదు.
న యదా యేన లబ్ధవ్యం న తత్ ప్రాప్నోత్య్ అసౌ తదా । చిన్తామణిర్ అవాప్తో ఽపి దుర్ధియా హేలయోజ్ఝితః
ఏదైనా వస్తువు ఒక సమయంలో లేదా ఒక మార్గంలో దక్కదగినది కాకపోతే, అది అప్పుడప్పుడు దక్కదు. మనసు ముద్దుగా ఉంటే, చింతామణి దొరికినా కూడా, దాన్ని అలక్ష్యంగా వదిలేస్తాడు.
ఇతి తస్మిన్ స్థితే యాతో మణిర్ ఉడ్డీయ సిద్ధయః । త్యజన్తి హ్య్ అవమన్తారం శరా గుణమ్ ఇవోజ్ఝితాః
అతడు అక్కడే ఉన్నప్పుడు ఆ మణి ఎగిరిపోయింది, సిద్ధులు కూడా దూరమయ్యాయి. గౌరవించని వారిని శక్తులు వదిలిపోతాయి, విల్లు వదిలిన బాణాలు ఎలా పడిపోతాయో అలా.
హృత్వా ప్రాక్సమ్పదః పుంసస్ స యాతస్ సిద్ధయః కిల । ఆగతాస్ సమ్ప్రయచ్ఛన్తి సర్వం యాతా హరన్త్య్ అలమ్
అవి ముందుగా ఆ మనిషి సంపదను తీసుకెళ్లి, తర్వాత సిద్ధులు వెళ్లిపోయాయి. అవి వచ్చినప్పుడు అన్నీ ఇస్తాయి, పోయినప్పుడు అన్నీ తీసుకెళ్తాయి.
పుమాన్ భూయః క్రియాయత్నం చక్రే రత్నేన్ద్రసాధనే । నోద్విజన్తే హి కార్యేషు జనా అధ్యవసాయినః
ఆ మనిషి మళ్లీ మణిని పొందేందుకు ప్రయత్నాలు చేశాడు. ధైర్యంగా ఉండే వారు ఏ పనిలోనూ నిరుత్సాహపడరు.
దదర్శాథ కచద్రూపం కాచఖణ్డమ్ అపణ్డితః । హసద్భిర్ వఞ్చకైస్ సిద్ధైః పురస్ త్యక్తమ్ అలక్షితైః
ఆ అజ్ఞాని, సిద్ధులు నవ్వుతూ వదిలిపెట్టిన ఒక గాజు ముక్కను మణిలా చూసాడు, అది ఎవరికీ కనిపించకుండా అక్కడే పడిపోయింది.
అయం చిన్తామణిర్ ఇతి మూఢస్ తస్మిన్ స వస్తుతామ్ । బుబుధే మోహితో హ్య్ అజ్ఞో మృదం హేమేతి పశ్యతి
మూఢుడు 'ఇది మనసు కోరికలు తీరుస్తున్న రత్నం' అని భావించి, మాయలో పడిపోతాడు. అతడు మట్టిని చూసి, అది బంగారమని అనుకుంటాడు.
అష్టౌ షష్టిం ద్విషన్ మిత్రం రజ్జుం సర్పం స్థలం జలమ్ । చన్ద్రౌ ద్వౌ కురుతే చిత్తే శిశోర్ మోహో ఽమృతం విషమ్
పిల్లవాడి మనసులో ఎనిమిది అంకె అరవై ఎనిమిదిగా మారుతుంది; శత్రువు స్నేహితుడవుతాడు; తాడు పాము అవుతుంది; పొడి నేల నీటిగా కనిపిస్తుంది; రెండు చంద్రులు కనిపిస్తారు; అమృతాన్ని విషమని అనుకుంటాడు; మాయే అక్కడ రాజ్యం చేస్తుంది.
తం దగ్ధమణిమ్ ఆదాయ ప్రాక్తనీం స శ్రియం జహౌ । సర్వం చిన్తామణేర్ అస్మాత్ ప్రాప్యతే కిం ధనైర్ ఇతి
ఆ కాలిన రత్నాన్ని తీసుకుని, తన పాత సంపదను వదిలేశాడు. 'ఈ కోరిక రత్నంతో అన్నీ దొరుకుతాయి, ధనానికి అవసరం ఏముంది?' అని అనుకున్నాడు.
దేశో ఽయమ్ అసుఖో రూక్షో జనైః పాపిభిర్ ఆవృతః । కిం తద్ గేహం హతప్రాయం కే నామ మమ బన్ధవః
ఈ దేశం సుఖం లేని, కఠినమైనది; పాపులతో నిండిపోయింది. ఆ ఇల్లు దెబ్బతిన్నది, నాకు బంధువులు ఎవరు?
దూరం గత్వా యథాకామం సుఖం తిష్ఠామి సమ్పదా । ఇత్య్ ఆదాయ మణిం మూఢశ్ శూన్యం కాననమ్ ఆయయౌ
దూరంగా వెళ్లి, నా ఇష్టానుసారం సుఖంగా, ఐశ్వర్యంతో జీవిస్తాను అని ఆ మూర్ఖుడు ఆ మణిని తీసుకుని, ఎవరూ లేని అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.
తత్ర కాచదలేనాసౌ తేన తామ్ ఆపదం యయౌ । కజ్జలాద్రేర్ ఇవ నిశా మౌర్ఖ్యస్యైవాఙ్గ యా సమా
అక్కడ ఆ గాజు ముక్క వల్ల అతడు కష్టాల్లో పడిపోయాడు. మూర్ఖత్వం అంధకారం ఎంత అంటే, బొగ్గు కొండపై రాత్రి పడినట్టు అది మనిషిని చుట్టేస్తుంది.
దుఃఖాని మౌర్ఖ్యవిభవేన భవన్తి యాని నైవాపదా న చ జరామరణేన తాని । సర్వాపదాం శిరసి తిష్ఠతి మౌర్ఖ్యమ్ ఏకం కృష్ణం జనస్య వపుషామ్ ఇవ కేశజాలమ్
మూర్ఖత్వ సంపద వల్ల కలిగే బాధలు, అపాయాల వల్ల కాదు, వృద్ధాప్యం లేదా మరణం వల్ల కూడా కావు. మూర్ఖత్వమే అన్ని అపాయాల మీద ముదిరి, మనుషుల శరీరాలపై నలుపు జుట్టు మాదిరిగా ఉంటుంది.
అథేమమ్ అపరం రమ్యం వృత్తాన్తం శృణు భూపతే । పరం ప్రబోధనం బుద్ధేస్ సాధో సదృశమ్ ఆత్మనః
ఇప్పుడు రాజా, ఇంకొక అందమైన కథను విను. ఇది మనస్సుకు గొప్పగా జ్ఞానం కలిగించేది, నీ వంటి మంచి మనిషికి తగినదే.
అస్తి విన్ధ్యవనే హస్తీ మహాయూథపయూథపః । అగస్త్యరుద్ధయా వృద్ధ్యా విన్ధ్యేనేవైధితస్ స్వతః
వింధ్యవనంలో ఒక గొప్ప ఏనుగు ఉంది. అది పెద్ద గుంపుకు నాయకుడు. ఆ ఏనుగు, అగస్త్యుడు ఆపిన వింధ్యపర్వతంలా, తన స్వభావంతోనే ఎంతో పెరిగింది.
వజ్రాశ్రివిషమౌ దీర్ఘౌ స్తస్ తస్య దశనౌ శితౌ । కల్పానలశిఖాతుల్యౌ సుమేరూన్మూలనక్షమౌ
ఆ ఏనుగుకు రెండు పొడవైన దంతాలు ఉన్నాయి. అవి వజ్రంలా గట్టిగా, పాములా విషముగా, యుగాంతంలో అగ్నిశిఖలవలె మండిపోతూ, సుమేరు పర్వతాన్ని కూడా పీకగల శక్తి కలవి.
స బద్ధో లోహజాలేన హస్తిపేన చ్ఛలాదితః । మునీన్ద్రేణేవ విన్ధ్యాద్రిర్ ఉపేన్ద్రేణేవ వా బడిః
ఆ ఏనుగును ఇనుప గొలుసులతో కట్టేశారు. ఏనుగుపాలకుడు మోసం చేసి పట్టుకున్నాడు. అది మునులలో అగస్త్యుడు వింధ్యపర్వతాన్ని ఆపినట్లు, ఉపేంద్రుడు బడిని జయించినట్లు.
నిబద్ధో యన్త్రణాపాశశస్త్రకుమ్భార్పితో గజః । తాం జగామ వ్యథాం వీరో న వాగ్గోచరమ్ ఏతి యా
ఆ ఏనుగును బంధాలు, కట్టులు, ఆయుధాలతో బంధించి, ఒక బందిఖానాలో పెట్టారు. అది అనుభవించిన బాధ మాటల్లో చెప్పలేనంత తీవ్రమైంది.
రిపౌ హస్తిపకే దూరాద్ గుప్తం పశ్యతి వారణః । అయస్సముద్గకే తస్మిన్ నినాయ దివసత్రయమ్
దూరంలో తన శత్రువు అయిన కాపలికుడు దాగి ఉన్నాడని గజము గమనించి, ఆ ఇనుప గదిలో మూడు రోజులు గడిపింది.
ఖేదాన్ నిగడనిర్భేదయత్నవాన్ స ఝణజ్ఝణమ్ । చకార కిఙ్కిణీక్వాణమ్ ఉపోద్ఘాతై రథో యథా
ఆనగా, బంధనాలను విరగదీసేందుకు శ్రమిస్తూ, గజము గజ్జెల మాదిరిగా శబ్దం చేస్తూ, బలంగా కొట్టిన రథం లా మోగింది.
దన్తాభ్యాం యత్నతస్ తాభ్యాం ముహూర్తద్వితయేన సః । బభఞ్జ శృఙ్ఖలాజాలం స్వర్గార్గడమ్ ఇవాసురః
రెండు దంతాలతో, ఎంతో శక్తి పెట్టి, రెండు క్షణాల్లోనే ఆ గొలుసులన్నీ విరిచి వేసింది, దానిని రాక్షసుడు స్వర్గ ద్వారాలను ధ్వంసించినట్టు.
తం తస్య నిగడచ్ఛేదమ్ అపశ్యద్ దూరతో రిపుః । బడేస్ స్వర్గావదలనం హరిర్ మేరుతటాద్ ఇవ
దూరం నుంచే, ఆ గజము బంధనాలను తెంచిన దృశ్యాన్ని శత్రువు చూశాడు, అది హరి మెరుపర్వతం పై నుండి బడి అనే రాక్షసుడు స్వర్గ ద్వారాలను ధ్వంసించడాన్ని చూసినట్టు.