యద్ వక్షి తద్ అనుష్ఠేయం మయా విధిర్ ఇవ శ్రుతేః । అవికారితమ్ ఏవాశు సత్యమ్ ఏతద్ వ్రతం మమ
నీవు చెప్పింది నేను తప్పక చేయాలి. ఎలా అంటే, శాస్త్రంలో చెప్పిన నియమాన్ని పాటించాల్సినట్టు. ఇది నా నిశ్చయమైన, మారని వ్రతం.
యథా బాలః పితుర్ వాక్యం ముక్తహేతూపపాదనమ్ । ఆదత్తే హి తథైవేదం గృహాణ త్వం వచో మమ
పిల్లవాడు తండ్రి మాటను కారణాలు అడగకుండా ఎలా అంగీకరిస్తాడో, అలాగే నీవు కూడా నా మాటను అలా స్వీకరించు.
శ్రవణానన్తరం బుద్ధ్యా శుభమ్ ఇత్య్ ఏవ భావయన్ । శృణు గీతమ్ ఇవ త్యక్త్వా హేత్వర్థిత్వం వచో మమ
వినిన వెంటనే, ఇది మంచిదని మనసులో ఉంచు. కారణాలు వెతకకుండా, పాటను వినినట్టు నా మాటను విను.
స్వచరితసదృశం తవోదయన్త్యాశ్ చిరసమయేన విబోధనం చ బుద్ధేః । భవభయభిదురం మహాకవీనాం శృణు కథయామి యథాక్రమం మనోజ్ఞమ్
నీ స్వభావానికి తగినట్టు, కాలక్రమంలో నీ బుద్ధిని మేల్కొలిపేలా, లోకభయాన్ని తొలగించే గొప్ప కవుల కథను ఆకర్షణీయంగా, క్రమంగా చెబుతాను. విను.
అస్తి కశ్చిత్ పుమాఞ్ శ్రీమాన్ స్థానం నిత్యవిరుద్ధయోః । గుణలక్ష్మ్యోర్ అశేషేణ యథాబ్ధిర్ వడవామ్బునోః
ఒక ధనికుడు ఉన్నాడు. అతని స్థితి ఎప్పుడూ పరస్పర విరుద్ధమైన రెండు లక్షణాల మధ్యలో ఉంటుంది. ఇది సముద్రం, వడవాగ్నికి నీళ్ల మధ్య ఉన్నట్టే.
కలావాఞ్ శాస్త్రకుశలో వ్యవహారే విచక్షణః । సర్వసఙ్కల్పసీమాన్తం న తు జానాత్య్ అజం పదమ్
అతడు కళల్లో నిపుణుడు, శాస్త్రాలలో పాండిత్యంతో, లోకవ్యవహారాల్లో తెలివిగా ఉంటాడు. కానీ అన్ని సంకల్పాల చివరగా ఉండే, జననం లేని స్థితిని మాత్రం అతడు తెలియడు.
అనన్తయత్నసంసాధ్యే స చిన్తామణిసాధనే । ప్రవృత్తో వాడవో వహ్నిర్ అబ్ధిసంశోషణే యథా
అతడు అంతులేని శ్రమతో, మనసు కోరిన రత్నాన్ని పొందేందుకు ప్రయత్నిస్తుంటాడు. ఇది వడవాగ్ని సముద్రాన్ని ఎండబెట్టేందుకు ఎంతగా శ్రమించునో అలానే.
తస్య యత్నేన మహతా కాలేనాధ్యవసాయినః । సిద్ధశ్ చిన్తామణిః కిం వా న సిధ్యత్య్ ఉన్నతాత్మనామ్
అతడు గొప్ప శ్రమతో, కాలంతో పాటు పట్టుదలతో ఆ మనసు కోరిన రత్నాన్ని పొందుతాడు. ఉన్నతమైన మనసున్నవారికి సాధించలేనిది ఏముంటుంది?
ప్రవృత్తిమ్ ఉద్యమం ప్రజ్ఞాం ప్రయుఙ్క్తే చేద్ అఖేదవాన్ । అకిఞ్చనో ఽపి శక్రత్వం తద్ అవాప్నోత్య్ అవిఘ్నతః
ఎవరైనా అలసట లేకుండా కృషి, ప్రయత్నం, వివేకం కలిపి ఉపయోగిస్తే, అతనికి ఏదీ లేకపోయినా, అడ్డంకులు లేకుండా ఇంద్రుని స్థానం పొందగలడు.
మణిమ్ అగ్రే స్థితం ప్రాప్తం హస్తప్రాప్యం దదర్శ సః । మేరోర్ ఉదయశృఙ్గస్థో మునిర్ ఇన్దుమ్ ఇవోదితమ్
తన చేతికి అందుబాటులో ఉన్న మణిని అతడు చూశాడు; అది మేరు పర్వతం తూర్పు శిఖరంపై నిలబడి, పూర్వదిక్కున ఉదయించిన చంద్రుని చూసే మునివంటిది.
బభూవ మణిరాజేన్ద్రే న తు నిశ్చయవాన్ అసౌ । రాజ్యే ఝగితి సమ్ప్రాప్తే సుదీన ఇవ పామరః
ఆ మణి మణులలో రాజుగా మారింది, కానీ అతడికి ధృఢనిశ్చయం లేదు—రాజ్యం అకస్మాత్తుగా వచ్చినప్పుడు, అతడు బీదవాడిలా బాధతో ఉండిపోయాడు.
ఇదం సఞ్చిన్తయామ్ ఆస మనసా స్మయశాలినా । సమ్ప్రాప్తోపేక్షయా దీర్ఘదుఃఖసమ్భ్రమభావినా
ఈ అకస్మాత్తుగా వచ్చిన ఫలితాన్ని మనసులో చిరునవ్వుతో ఆలోచిస్తూ, దీర్ఘకాలపు దుఃఖం, అయోమయం వస్తాయని ఊహించాడు.
అయం మణిర్ మణిర్ నాయం మణిశ్ చేత్ తద్ భవేన్ న సః । స్పృశామి న స్పృశామ్య్ ఏనం కదాచిత్ స్పర్శతో వ్రజేత్
ఇది రత్నమా, కాదా? ఇది నిజంగా రత్నమైతే, అది ఇదే కాదు. కొన్నిసార్లు నేను దీన్ని తాకుతాను, కొన్నిసార్లు తాకను. తాకినప్పుడు ఇది పోయిపోవచ్చేమో.
నైతావతైవ కాలేన మణీన్ద్రః కిల సిధ్యతి । యత్నేనాజీవితాన్తేన సిధ్యతీత్య్ ఆగమక్రమః
ఇంత తక్కువ సమయంలో రత్నాధిపతి లభించడు అంటారు. సంప్రదాయం ప్రకారం, జీవితాంతం శ్రమిస్తేనే అది సిద్ధిస్తుంది.
క్రియానికూణితేనాక్ష్ణా లోలాలాతతలోపమమ్ । రత్నాలోకం ప్రపశ్యామి ద్విచన్ద్రత్వమ్ ఇవ భ్రమాత్
చూపు కొంచెం ముడుచుకొని, నుదిటి చలించిపోతుంటే, నేను ఆ రత్నపు వెలుగును చూస్తున్నాను. అది మాయగా రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా ఉంది.
కుత ఏతావతీ స్ఫీతా భాగ్యసమ్పన్ మమాతతా । అధునైవ యద్ ఆప్నోమి మణీన్ద్రం సర్వసిద్ధిదమ్
ఇంత గొప్ప అదృష్టం నాకు ఎలా కలిగింది? ఇప్పుడు నేను అన్ని సిద్ధులు ప్రసాదించే రత్నాధిపతిని పొందుతున్నాను.
కేచిద్ ఏవ మహాన్తస్ తే మహాభాగ్యా భవన్తి హి । యేషామ్ అల్పేన కాలేన ప్రయాన్త్య్ అభిముఖం శ్రియః
వారిలో కొందరే నిజంగా గొప్పవారు, మహా అదృష్టశాలులు. ఎందుకంటే, వారికి ధనం తక్కువ సమయంలోనే ఎదురుగా వచ్చి చేరుతుంది.
అహమ్ అల్పతపాస్ సాధుర్ వరాకో మానుషః కిల । సిద్ధయః కథమ్ ఆయాన్తి మామ్ అభాగ్యైకభాజనమ్
నేను తక్కువ తపస్సు చేసిన సాధువు, సాధారణ మనిషినని అంటారు. నాకు ఎలాంటి సిద్ధులు వస్తాయ్? నేను దురదృష్టానికి మాత్రమే పాత్రమయ్యాను.
ఏవం వికల్పసఙ్కల్పైశ్ చిరమ్ అజ్ఞః పరామృశన్ । న మణిగ్రహణే యత్నమ్ అకరోన్ మౌర్ఖ్యమోహితః
ఇలా అనేక సందేహాలతో, ఊహలతో, ఆజ్ఞానిగా చాలా కాలం గడిపాడు. మూర్ఖత్వంతో మాయలో పడి, ఆ మణిని పొందేందుకు ఎలాంటి ప్రయత్నం చేయలేదు.
న యదా యేన లబ్ధవ్యం న తత్ ప్రాప్నోత్య్ అసౌ తదా । చిన్తామణిర్ అవాప్తో ఽపి దుర్ధియా హేలయోజ్ఝితః
ఏదైనా వస్తువు ఒక సమయంలో లేదా ఒక మార్గంలో దక్కదగినది కాకపోతే, అది అప్పుడప్పుడు దక్కదు. మనసు ముద్దుగా ఉంటే, చింతామణి దొరికినా కూడా, దాన్ని అలక్ష్యంగా వదిలేస్తాడు.
ఇతి తస్మిన్ స్థితే యాతో మణిర్ ఉడ్డీయ సిద్ధయః । త్యజన్తి హ్య్ అవమన్తారం శరా గుణమ్ ఇవోజ్ఝితాః
అతడు అక్కడే ఉన్నప్పుడు ఆ మణి ఎగిరిపోయింది, సిద్ధులు కూడా దూరమయ్యాయి. గౌరవించని వారిని శక్తులు వదిలిపోతాయి, విల్లు వదిలిన బాణాలు ఎలా పడిపోతాయో అలా.
హృత్వా ప్రాక్సమ్పదః పుంసస్ స యాతస్ సిద్ధయః కిల । ఆగతాస్ సమ్ప్రయచ్ఛన్తి సర్వం యాతా హరన్త్య్ అలమ్
అవి ముందుగా ఆ మనిషి సంపదను తీసుకెళ్లి, తర్వాత సిద్ధులు వెళ్లిపోయాయి. అవి వచ్చినప్పుడు అన్నీ ఇస్తాయి, పోయినప్పుడు అన్నీ తీసుకెళ్తాయి.
పుమాన్ భూయః క్రియాయత్నం చక్రే రత్నేన్ద్రసాధనే । నోద్విజన్తే హి కార్యేషు జనా అధ్యవసాయినః
ఆ మనిషి మళ్లీ మణిని పొందేందుకు ప్రయత్నాలు చేశాడు. ధైర్యంగా ఉండే వారు ఏ పనిలోనూ నిరుత్సాహపడరు.
దదర్శాథ కచద్రూపం కాచఖణ్డమ్ అపణ్డితః । హసద్భిర్ వఞ్చకైస్ సిద్ధైః పురస్ త్యక్తమ్ అలక్షితైః
ఆ అజ్ఞాని, సిద్ధులు నవ్వుతూ వదిలిపెట్టిన ఒక గాజు ముక్కను మణిలా చూసాడు, అది ఎవరికీ కనిపించకుండా అక్కడే పడిపోయింది.
అయం చిన్తామణిర్ ఇతి మూఢస్ తస్మిన్ స వస్తుతామ్ । బుబుధే మోహితో హ్య్ అజ్ఞో మృదం హేమేతి పశ్యతి
మూఢుడు 'ఇది మనసు కోరికలు తీరుస్తున్న రత్నం' అని భావించి, మాయలో పడిపోతాడు. అతడు మట్టిని చూసి, అది బంగారమని అనుకుంటాడు.
అష్టౌ షష్టిం ద్విషన్ మిత్రం రజ్జుం సర్పం స్థలం జలమ్ । చన్ద్రౌ ద్వౌ కురుతే చిత్తే శిశోర్ మోహో ఽమృతం విషమ్
పిల్లవాడి మనసులో ఎనిమిది అంకె అరవై ఎనిమిదిగా మారుతుంది; శత్రువు స్నేహితుడవుతాడు; తాడు పాము అవుతుంది; పొడి నేల నీటిగా కనిపిస్తుంది; రెండు చంద్రులు కనిపిస్తారు; అమృతాన్ని విషమని అనుకుంటాడు; మాయే అక్కడ రాజ్యం చేస్తుంది.
తం దగ్ధమణిమ్ ఆదాయ ప్రాక్తనీం స శ్రియం జహౌ । సర్వం చిన్తామణేర్ అస్మాత్ ప్రాప్యతే కిం ధనైర్ ఇతి
ఆ కాలిన రత్నాన్ని తీసుకుని, తన పాత సంపదను వదిలేశాడు. 'ఈ కోరిక రత్నంతో అన్నీ దొరుకుతాయి, ధనానికి అవసరం ఏముంది?' అని అనుకున్నాడు.
దేశో ఽయమ్ అసుఖో రూక్షో జనైః పాపిభిర్ ఆవృతః । కిం తద్ గేహం హతప్రాయం కే నామ మమ బన్ధవః
ఈ దేశం సుఖం లేని, కఠినమైనది; పాపులతో నిండిపోయింది. ఆ ఇల్లు దెబ్బతిన్నది, నాకు బంధువులు ఎవరు?
దూరం గత్వా యథాకామం సుఖం తిష్ఠామి సమ్పదా । ఇత్య్ ఆదాయ మణిం మూఢశ్ శూన్యం కాననమ్ ఆయయౌ
దూరంగా వెళ్లి, నా ఇష్టానుసారం సుఖంగా, ఐశ్వర్యంతో జీవిస్తాను అని ఆ మూర్ఖుడు ఆ మణిని తీసుకుని, ఎవరూ లేని అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.
తత్ర కాచదలేనాసౌ తేన తామ్ ఆపదం యయౌ । కజ్జలాద్రేర్ ఇవ నిశా మౌర్ఖ్యస్యైవాఙ్గ యా సమా
అక్కడ ఆ గాజు ముక్క వల్ల అతడు కష్టాల్లో పడిపోయాడు. మూర్ఖత్వం అంధకారం ఎంత అంటే, బొగ్గు కొండపై రాత్రి పడినట్టు అది మనిషిని చుట్టేస్తుంది.