సాధూనాం సమదృష్టీనాం పరిప్రశ్నేన సేవయా । సఙ్గమేన చ సా యుక్తిర్ లభ్యతే ముచ్యతే యయా
సమదృష్టి కలిగిన సద్గురువులను ప్రశ్నించడం, సేవ చేయడం, సత్సంగం ద్వారా, మనకు విముక్తిని కలిగించే మార్గం లభిస్తుంది.
మా నరాధమవద్ గ్రాసం భుఞ్జానో వనకోటరే । తిష్ఠావష్టబ్ధదుశ్చేష్టో ధరావివరకీటవత్
నీచుడిలా అడవి గుహలో భోజనం చేస్తూ, భూమిలో చీలికలో ఉండే పురుగులా, కదలకుండా, చెడు స్థితిలో ఉండకూడదు.
కాన్తయా దేవరూపిణ్యా తయైవం ప్రతిబోధితః । అస్రుపూర్ణముఖో వాక్యం శిఖిధ్వజ ఉవాచ హ
అమ్మాయిలా దేవతలా ఉన్న తన ప్రియురాలి మాటలకు శిఖిధ్వజుడు కన్నీళ్లు నిండిన ముఖంతో ఇలా అన్నాడు.
అహో ఽవబోధితో ఽస్మ్య్ అద్య చిరాత్ సురసుత త్వయా । మౌర్ఖ్యాద్ ఆర్యసమాసఙ్గముక్తో ఽహమ్ అవసం వనే
ఓ దేవకన్యా! ఎంతకాలం తరువాత నువ్వు నన్ను బోధించావు. నా అజ్ఞానంతో మంచి వారి సాంగత్యం కోల్పోయి, అడవిలో అశక్తుడిగా ఉన్నాను.
అహో ను మే క్షయం యాతం మోహధ్వాన్తమ్ అశేషతః । యత్ త్వమ్ ఏవం సమాగత్య సమ్ప్రబోధయసీహ మామ్
నువ్వు ఇలా వచ్చి నన్ను జాగృతం చేయడం వల్ల నా మోహాంధకారం పూర్తిగా తొలగిపోయింది.
గురుస్ త్వం మే పితా త్వం మే మిత్రం త్వం మే వరానన । శిష్యో నమస్కరోమ్య్ అగ్రే పాదౌ తవ కృపాం కురు
నీవే నాకు గురువు, నీవే తండ్రి, నీవే స్నేహితుడు, అందమైన ముఖం కలదానివా! నేనొక శిష్యుడిగా నీ ముందర మోకాళ్లబడుతున్నాను, దయచూపు.
యద్ ఉదారతమం వేత్సి యస్మిఞ్ జ్ఞాతే న శోచ్యతే । భవామి నిర్వృతో యేన తద్ బ్రహ్మోపదిశాశు మే
నీవు తెలిసిన గొప్ప జ్ఞానం ఏదైతే, దాన్ని తెలుసుకున్నవాడికి ఇక బాధ ఉండదు, దానివల్ల మనసు తృప్తిగా మారుతుంది—ఆ బ్రహ్మాన్ని నాకు త్వరగా బోధించు.
ఘటజ్ఞానాదయో జ్ఞానవిభవాస్ సన్త్య్ అనేకశః । జ్ఞానానాం పరమం జ్ఞానం కతరత్ తారకం భవేత్
ఒక గడిని తెలుసుకోవడం లాంటి ఎన్నో రకాల జ్ఞానాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ముక్తికి దారితీసే పరమ జ్ఞానం ఏది?
యద్య్ ఉపాదేయవాక్యో ఽహం రాజర్షే తద్ వదామి తే । యథాజ్ఞానమ్ ఇదం కిఞ్చిన్ న వక్ష్యే స్థాణుకాకవత్
ఓ రాజర్షీ, నేను బోధించదగినవాడినైతే నీకు చెబుతాను. లేకపోతే, చెట్టు లేదా రాయి లాగ ఏమీ చెప్పను.
అనుపాదేయవాక్యస్య వక్తుః పృష్టస్య లీలయా । ఫలన్త్య్ అఫలతాం వాచస్ తమసీవాక్షిసంవిదః
వినదగని మాటలు సరదాగా అడిగితే, చెప్పేవాడి మాటలు ఫలించవు. అది చీకటిలో ఉన్న అంధుడి అవగాహనలాంటిది.
యద్ వక్షి తద్ అనుష్ఠేయం మయా విధిర్ ఇవ శ్రుతేః । అవికారితమ్ ఏవాశు సత్యమ్ ఏతద్ వ్రతం మమ
నీవు చెప్పింది నేను తప్పక చేయాలి. ఎలా అంటే, శాస్త్రంలో చెప్పిన నియమాన్ని పాటించాల్సినట్టు. ఇది నా నిశ్చయమైన, మారని వ్రతం.
యథా బాలః పితుర్ వాక్యం ముక్తహేతూపపాదనమ్ । ఆదత్తే హి తథైవేదం గృహాణ త్వం వచో మమ
పిల్లవాడు తండ్రి మాటను కారణాలు అడగకుండా ఎలా అంగీకరిస్తాడో, అలాగే నీవు కూడా నా మాటను అలా స్వీకరించు.
శ్రవణానన్తరం బుద్ధ్యా శుభమ్ ఇత్య్ ఏవ భావయన్ । శృణు గీతమ్ ఇవ త్యక్త్వా హేత్వర్థిత్వం వచో మమ
వినిన వెంటనే, ఇది మంచిదని మనసులో ఉంచు. కారణాలు వెతకకుండా, పాటను వినినట్టు నా మాటను విను.
స్వచరితసదృశం తవోదయన్త్యాశ్ చిరసమయేన విబోధనం చ బుద్ధేః । భవభయభిదురం మహాకవీనాం శృణు కథయామి యథాక్రమం మనోజ్ఞమ్
నీ స్వభావానికి తగినట్టు, కాలక్రమంలో నీ బుద్ధిని మేల్కొలిపేలా, లోకభయాన్ని తొలగించే గొప్ప కవుల కథను ఆకర్షణీయంగా, క్రమంగా చెబుతాను. విను.
అస్తి కశ్చిత్ పుమాఞ్ శ్రీమాన్ స్థానం నిత్యవిరుద్ధయోః । గుణలక్ష్మ్యోర్ అశేషేణ యథాబ్ధిర్ వడవామ్బునోః
ఒక ధనికుడు ఉన్నాడు. అతని స్థితి ఎప్పుడూ పరస్పర విరుద్ధమైన రెండు లక్షణాల మధ్యలో ఉంటుంది. ఇది సముద్రం, వడవాగ్నికి నీళ్ల మధ్య ఉన్నట్టే.
కలావాఞ్ శాస్త్రకుశలో వ్యవహారే విచక్షణః । సర్వసఙ్కల్పసీమాన్తం న తు జానాత్య్ అజం పదమ్
అతడు కళల్లో నిపుణుడు, శాస్త్రాలలో పాండిత్యంతో, లోకవ్యవహారాల్లో తెలివిగా ఉంటాడు. కానీ అన్ని సంకల్పాల చివరగా ఉండే, జననం లేని స్థితిని మాత్రం అతడు తెలియడు.
అనన్తయత్నసంసాధ్యే స చిన్తామణిసాధనే । ప్రవృత్తో వాడవో వహ్నిర్ అబ్ధిసంశోషణే యథా
అతడు అంతులేని శ్రమతో, మనసు కోరిన రత్నాన్ని పొందేందుకు ప్రయత్నిస్తుంటాడు. ఇది వడవాగ్ని సముద్రాన్ని ఎండబెట్టేందుకు ఎంతగా శ్రమించునో అలానే.
తస్య యత్నేన మహతా కాలేనాధ్యవసాయినః । సిద్ధశ్ చిన్తామణిః కిం వా న సిధ్యత్య్ ఉన్నతాత్మనామ్
అతడు గొప్ప శ్రమతో, కాలంతో పాటు పట్టుదలతో ఆ మనసు కోరిన రత్నాన్ని పొందుతాడు. ఉన్నతమైన మనసున్నవారికి సాధించలేనిది ఏముంటుంది?
ప్రవృత్తిమ్ ఉద్యమం ప్రజ్ఞాం ప్రయుఙ్క్తే చేద్ అఖేదవాన్ । అకిఞ్చనో ఽపి శక్రత్వం తద్ అవాప్నోత్య్ అవిఘ్నతః
ఎవరైనా అలసట లేకుండా కృషి, ప్రయత్నం, వివేకం కలిపి ఉపయోగిస్తే, అతనికి ఏదీ లేకపోయినా, అడ్డంకులు లేకుండా ఇంద్రుని స్థానం పొందగలడు.
మణిమ్ అగ్రే స్థితం ప్రాప్తం హస్తప్రాప్యం దదర్శ సః । మేరోర్ ఉదయశృఙ్గస్థో మునిర్ ఇన్దుమ్ ఇవోదితమ్
తన చేతికి అందుబాటులో ఉన్న మణిని అతడు చూశాడు; అది మేరు పర్వతం తూర్పు శిఖరంపై నిలబడి, పూర్వదిక్కున ఉదయించిన చంద్రుని చూసే మునివంటిది.
బభూవ మణిరాజేన్ద్రే న తు నిశ్చయవాన్ అసౌ । రాజ్యే ఝగితి సమ్ప్రాప్తే సుదీన ఇవ పామరః
ఆ మణి మణులలో రాజుగా మారింది, కానీ అతడికి ధృఢనిశ్చయం లేదు—రాజ్యం అకస్మాత్తుగా వచ్చినప్పుడు, అతడు బీదవాడిలా బాధతో ఉండిపోయాడు.
ఇదం సఞ్చిన్తయామ్ ఆస మనసా స్మయశాలినా । సమ్ప్రాప్తోపేక్షయా దీర్ఘదుఃఖసమ్భ్రమభావినా
ఈ అకస్మాత్తుగా వచ్చిన ఫలితాన్ని మనసులో చిరునవ్వుతో ఆలోచిస్తూ, దీర్ఘకాలపు దుఃఖం, అయోమయం వస్తాయని ఊహించాడు.
అయం మణిర్ మణిర్ నాయం మణిశ్ చేత్ తద్ భవేన్ న సః । స్పృశామి న స్పృశామ్య్ ఏనం కదాచిత్ స్పర్శతో వ్రజేత్
ఇది రత్నమా, కాదా? ఇది నిజంగా రత్నమైతే, అది ఇదే కాదు. కొన్నిసార్లు నేను దీన్ని తాకుతాను, కొన్నిసార్లు తాకను. తాకినప్పుడు ఇది పోయిపోవచ్చేమో.
నైతావతైవ కాలేన మణీన్ద్రః కిల సిధ్యతి । యత్నేనాజీవితాన్తేన సిధ్యతీత్య్ ఆగమక్రమః
ఇంత తక్కువ సమయంలో రత్నాధిపతి లభించడు అంటారు. సంప్రదాయం ప్రకారం, జీవితాంతం శ్రమిస్తేనే అది సిద్ధిస్తుంది.
క్రియానికూణితేనాక్ష్ణా లోలాలాతతలోపమమ్ । రత్నాలోకం ప్రపశ్యామి ద్విచన్ద్రత్వమ్ ఇవ భ్రమాత్
చూపు కొంచెం ముడుచుకొని, నుదిటి చలించిపోతుంటే, నేను ఆ రత్నపు వెలుగును చూస్తున్నాను. అది మాయగా రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా ఉంది.
కుత ఏతావతీ స్ఫీతా భాగ్యసమ్పన్ మమాతతా । అధునైవ యద్ ఆప్నోమి మణీన్ద్రం సర్వసిద్ధిదమ్
ఇంత గొప్ప అదృష్టం నాకు ఎలా కలిగింది? ఇప్పుడు నేను అన్ని సిద్ధులు ప్రసాదించే రత్నాధిపతిని పొందుతున్నాను.
కేచిద్ ఏవ మహాన్తస్ తే మహాభాగ్యా భవన్తి హి । యేషామ్ అల్పేన కాలేన ప్రయాన్త్య్ అభిముఖం శ్రియః
వారిలో కొందరే నిజంగా గొప్పవారు, మహా అదృష్టశాలులు. ఎందుకంటే, వారికి ధనం తక్కువ సమయంలోనే ఎదురుగా వచ్చి చేరుతుంది.
అహమ్ అల్పతపాస్ సాధుర్ వరాకో మానుషః కిల । సిద్ధయః కథమ్ ఆయాన్తి మామ్ అభాగ్యైకభాజనమ్
నేను తక్కువ తపస్సు చేసిన సాధువు, సాధారణ మనిషినని అంటారు. నాకు ఎలాంటి సిద్ధులు వస్తాయ్? నేను దురదృష్టానికి మాత్రమే పాత్రమయ్యాను.
ఏవం వికల్పసఙ్కల్పైశ్ చిరమ్ అజ్ఞః పరామృశన్ । న మణిగ్రహణే యత్నమ్ అకరోన్ మౌర్ఖ్యమోహితః
ఇలా అనేక సందేహాలతో, ఊహలతో, ఆజ్ఞానిగా చాలా కాలం గడిపాడు. మూర్ఖత్వంతో మాయలో పడి, ఆ మణిని పొందేందుకు ఎలాంటి ప్రయత్నం చేయలేదు.
న యదా యేన లబ్ధవ్యం న తత్ ప్రాప్నోత్య్ అసౌ తదా । చిన్తామణిర్ అవాప్తో ఽపి దుర్ధియా హేలయోజ్ఝితః
ఏదైనా వస్తువు ఒక సమయంలో లేదా ఒక మార్గంలో దక్కదగినది కాకపోతే, అది అప్పుడప్పుడు దక్కదు. మనసు ముద్దుగా ఉంటే, చింతామణి దొరికినా కూడా, దాన్ని అలక్ష్యంగా వదిలేస్తాడు.