అస్మిఞ్ శ్రుతే మతే జ్ఞాతే తపోధ్యానజపాదికమ్ । మోక్షప్రాప్తౌ తు తస్యేహ న కిఞ్చిద్ ఉపయుజ్యతే
ఈ విషయాన్ని వినిపించి, అర్థం చేసుకొని, అనుభవించిన తరువాత, తపస్సు, ధ్యానం, జపం వంటివి ముక్తిని పొందడంలో ఇకపై ఉపయోగపడవు.
ఏతచ్ఛాస్త్రఘనాభ్యాసాత్ పౌనఃపున్యేన వీక్షితాత్ । జన్తోః పాణ్డిత్యపూర్వం హి చిత్తసంస్కారపూర్వకమ్
ఈ గొప్ప గ్రంథాన్ని మళ్లీ మళ్లీ చదువుతూ, ఆలోచిస్తూ ఉండడం వల్ల, మనసు శుద్ధి చెందిన తరువాత, జ్ఞానం కలుగుతుంది.
అహం జగద్ ఇతి ప్రౌఢో ద్రష్టృదృశ్యపిశాచకః । పిశాచో ఽర్కోదయేనేవ స్వయం శామ్యత్య్ అవిఘ్నతః
"నేనే జగత్తు" అనే బలమైన భావన, చూడేవాడు-చూడబడేది అనే మాయా పిశాచం, సూర్యోదయంతో పిశాచం ఎలా కలిసిపోతుందో అలా, ఆటంకం లేకుండా తానే తానుగా శాంతిస్తుంది.
భ్రమో జగద్ అహం చేతి స్థిత ఏవోపశామ్యతి । స్వప్నమోహః పరిజ్ఞాత ఇవ నో రమయత్య్ అలమ్
"నేనే జగత్తు" అనే భ్రమ ఉండే ఉన్నా, అది శాంతమవుతుంది. కలను కలగా తెలుసుకున్నప్పుడు అది ఇక ఆనందాన్ని ఇవ్వనట్టే, ఈ భ్రమ కూడా ఇక ఆకర్షించదు.
యథా సఙ్కల్పనగరే పుంసో హర్షవిషాదితా । న బాధతే తథైవాన్తః పరిజ్ఞాతే జగద్భ్రమే
మనసులో ఊహించుకున్న ఊహా నగరంలో ఆనందం గానీ, దుఃఖం గానీ మనిషిని బాధించవు. అలాగే, లోపల ఈ లోక మాయను సరిగ్గా తెలుసుకున్నప్పుడు, అది మనకు ఎలాంటి కలత కలిగించదు.
చిత్రసర్పః పరిజ్ఞాతో న సర్పభయదో యథా । దృశ్యసర్పః పరిజ్ఞాతస్ తథా న సుఖదుఃఖదః
గోడపై వేసిన పాము చిత్రాన్ని అది నిజమైన పాము కాదని తెలుసుకున్నవాడికి పాముపట్ల భయం ఉండదు. అలాగే, ఈ లోకాన్ని నిజంగా తెలుసుకున్నప్పుడు, అది మనకు ఆనందమో, దుఃఖమో ఇవ్వదు.
పరిజ్ఞానేన సర్పత్వం చిత్రసర్పస్య నశ్యతి । యథా తథైవ సంసారస్ స్థిత ఏవోపశామ్యతి
చిత్రపాము పాముగా కనిపించడం మనం తెలుసుకున్నప్పుడు పోయిపోతుంది. అలాగే, ఈ సంసారం ఉన్నప్పటికీ, జ్ఞానంతో అది మన మనసుకు శాంతిని ఇస్తుంది.
సుమనఃపల్లవామర్షే కిఞ్చిద్ వ్యతికరో భవేత్ । పరమార్థపదప్రాప్తౌ న తు వ్యతికరో ఽస్తి నః
పువ్వు కోనెడి సమయంలో కొంత తాకిడి ఉండొచ్చు. కానీ పరమార్థ స్థితిని చేరుకున్నప్పుడు మనకు ఎలాంటి కలత ఉండదు.
గచ్ఛత్య్ అవయవస్పన్దస్ సుమనఃపత్రమర్దనే । ఇహ ధీమాత్రబోధస్ తు నాఙ్గావయవబోధనమ్
పువ్వు రేకెను నొక్కితే, దాని భాగాలు కదులుతాయి. కానీ ఇక్కడ, మనకు ఉండేది కేవలం బుద్ధి యొక్క జ్ఞానమే; శరీర భాగాల గురించి ఎలాంటి అవగాహన ఉండదు.
సుఖాసనోపవిష్టేన యథాసమ్భవమ్ అశ్నతా । భోగజాలం సదాచారవిరుద్ధేషు న తిష్ఠతా
సౌకర్యంగా కూర్చుని, అవసరమైనంత తినేవాడు, మంచి ఆచారానికి విరుద్ధమైన అనుభవాల్లో ఉండడు.
యథాక్షణం యథాదేశం ప్రవిచారయతా సుఖమ్ । యథాసమ్భవసత్సఙ్గమ్ ఇదం శాస్త్రమ్ అథేతరత్
ఏ సమయానికి, ఏ చోటకు అనుగుణంగా సుఖాన్ని పరిశీలిస్తూ, అవసరమైనవారితో సత్సంగం చేస్తూ, ఈ శాస్త్రాన్ని మరియు ఇతర శాస్త్రాలను తెలుసుకోవచ్చు.
ఆసాద్యతే మహాజ్ఞానబోధస్ సంసారశాన్తిదః । స భూయో యేన నాయాతి యోనియన్త్రప్రపీడనమ్
సంసార బాధలకు శాంతిని ఇచ్చే గొప్ప జ్ఞానాన్ని పొందినవాడు, ఆ జ్ఞానంతో మళ్లీ జనన మరణాల బాధలకు లోనవడంలేదు.
ఏతావత్య్ ఏవ యే భూతా భోగాన్ ప్రాప్య రసే స్థితాః । స్వమాతృవిష్ఠాక్రిమయః కీర్తనీయా న తే ఽధమాః
ఈ లోకంలో ఉన్న ప్రాణులు, తమ తల్లిపాల నుండి ఏర్పడినవారు, అనుభవాలను పొందిన తర్వాత ఆనందంలో మునిగిపోయి ఉంటారు. వారిని నీచులుగా పరిగణించకూడదు.
శృణు తావద్ ఇదానీం త్వం కథ్యమానమ్ ఇమం మయా । రాఘవ జ్ఞానవిస్తారం బుద్ధిసారతరాన్తరమ్
రాఘవ, ఇప్పుడు నేను నీకు జ్ఞానం ఎలా విస్తరిస్తుందో, బుద్ధి ఎంత లోతుగా పనిచేస్తుందో వివరంగా చెబుతాను. విను.
యయేదం శ్రూయతే శాస్త్రం తాం తు విస్తరతశ్ శృణు । విచార్యతే యథార్థో ఽయం యయా చ పరిభాషయా
ఇప్పుడు నేను చదువుతున్న ఈ శాస్త్రాన్ని పూర్తిగా విను. దాని అర్థాన్ని ఎలా పరిశీలించాలో, ఏ వివరణ ద్వారా స్పష్టత వస్తుందో కూడా తెలుసుకో.
యేనేహాననుభూతే ఽర్థే దృష్టేనార్థావబోధనమ్ । బోధోపకారఫలదం తం దృష్టాన్తం విదుర్ బుధాః
కనిపించని విషయాన్ని, కనిపించే ఉదాహరణ ద్వారా అర్థం చేసుకునేలా చేసి, జ్ఞానాన్ని పెంపొందించే దాన్ని, జ్ఞానులు ఉదాహరణ అని అంటారు.
దృష్టాన్తేన వినా రామ నాపూర్వో ఽర్థో ఽవబుధ్యతే । యథా దీపం వినా రాత్రౌ భాణ్డోపస్కరణం గృహే
ఓ రామా, ఉదాహరణ లేకుండా కొత్త విషయం ఎవరికీ అర్థం కావడం సాధ్యం కాదు. రాత్రి సమయంలో దీపం లేకుండా ఇంట్లో ఉన్న పాత్రలు, వస్తువులు కనిపించని విధంగా, ఉదాహరణ లేకుండా విషయాన్ని గ్రహించలేరు.
యైర్ యైః కాకుత్స్థ దృష్టాన్తైస్ త్వం మయేహావబోధ్యసే । సర్వే సకారణాస్ తే హి ప్రాప్యం తు సద్ అకారణమ్
ఓ కాకుత్థ్స్త, నేను నీకు వివరిస్తున్న ప్రతి ఉదాహరణ కూడా ఒక కారణంతోనే చెప్పబడింది. ఏదైనా ఫలితం రావాలంటే దానికి కారణం ఉండాలి, కారణం లేకుండా ఏదీ సాధ్యం కాదు.
ఉపమానోపమేయానాం కార్యకారణతోదితా । వర్జయిత్వా పరం బ్రహ్మ సర్వేషామ్ ఏవ విద్యతే
ఉపమానం, ఉపమేయం అన్నవి ఎప్పుడూ కారణం-ఫలితంగా ఏర్పడతాయి. పరబ్రహ్మం తప్ప, మిగిలిన అన్నిటికీ ఇదే వర్తిస్తుంది.
బ్రహ్మోపదేశదృష్టాన్తో యస్య వేహ హి కథ్యతే । ఏకదేశసధర్మత్వం తత్రాతః పరిగృహ్యతే
బ్రహ్మం గురించి ఉదాహరణ చెప్పినప్పుడు, ఆ సందర్భంలో కొంత మాత్రమైన సామ్యమే తీసుకుంటారు, పూర్తిగా ఒకేలా అనుకోవడం కాదు.
యో యో నామేహ దృష్టాన్తో బ్రహ్మతత్త్వావబోధనే । దీయతే స స బోద్ధవ్యస్ స్వప్నదృష్టజగద్గతః
బ్రహ్మ తత్వాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఇక్కడ చెప్పిన ప్రతి ఉదాహరణను, మనం కలలో చూసే ప్రపంచానికి సంబంధించినదిగా భావించాలి.
ఏవం సతి నిరాకారే బ్రహ్మణ్య్ ఆకారవాన్ కథమ్ । దృష్టాన్త ఇతి నోద్యన్తి మూర్ఖవైకల్పికోక్తయః
బ్రహ్మకి రూపం లేనప్పుడు, దానికి ఎలా రూపం ఉంటుందని ప్రశ్నించేవారి మాటలు పట్టించుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. అలాంటి సందేహాలు అజ్ఞానులవే.
అన్యా సిద్ధవిరుద్ధాదిదృగ్ దృష్టాన్తప్రదూషణే । స్వప్నోపమత్వాజ్ జగతస్ సముదేతి న కాచన
ప్రపంచాన్ని కలతో పోల్చడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ ఇతర వాదనలు రావు, ఎందుకంటే ఈ లోకం నిజంగా కలలాంటి దానికే సమానం.
అవస్తు పూర్వాపరయోర్ వర్తమానవిచారితమ్ । యథా జాగ్రత్ తథా స్వప్నస్ సిద్ధ ఆబాలమ్ అక్షతమ్
గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అన్నింటినీ పరిశీలించినా, మేలులో ఎలా ఉంటుందో, అలాగే కలలో కూడా ఆ వాస్తవం మొదటి నుండి చివరి వరకు ఏ మార్పు లేకుండా ఉంటుంది.
స్వప్నసఙ్కల్పనధ్యానవరశాపౌషధాదిభిః । యే ఽర్థాస్ త ఇహ దృష్టాన్తాస్ తద్రూపత్వాజ్ జగత్స్థితేః
ఇక్కడ మనకు కనబడే వస్తువులు — కల, ఊహ, ధ్యానం, వరం, శాపం, మందులు మొదలైన వాటి ద్వారా ఎలా కనిపిస్తాయో — అవే ఉదాహరణలు. ఎందుకంటే, ఈ లోకంలో ఉన్నదంతా కూడా అదే స్వభావంతో ఉంటుంది.
మోక్షోపాయకృతా గ్రన్థకారేణాన్యే ఽపి యే కృతాః । గ్రన్థాస్ తేష్వ్ ఇయమ్ ఏవైకా వ్యవస్థా బోధ్యబోధనే
విముక్తికి దారి చూపే ఇతర గ్రంథకర్తలు కూడా ఇలాంటి గ్రంథాలు రచించారు. వాటిలో కూడా, జ్ఞానాన్ని బోధించడంలో, గ్రహించడంలో ఇదే విధానం అనుసరించబడింది.
స్వప్నాభత్వం చ జగతశ్ శ్రుతే శాస్త్రే ఽవభోత్స్యతే । శీఘ్రం న పార్యతే వక్తుం వాక్ కిల క్రమవర్తినీ
ఈ లోకం కలలాంటిదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; దీని అర్థాన్ని త్వరలో వివరించబడుతుంది. మాటలు ఒక్కసారిగా అన్నీ చెప్పలేవు, అవి క్రమంగా ముందుకు సాగుతాయి.
స్వప్నసఙ్కల్పసుధ్యాననగరాద్యుపమం జగత్ । యతస్ త ఏవ దృష్టాన్తాస్ తస్మాద్ భాన్తీహ నేతరే
ఈ లోకం కల, ఊహ, మనస్సులో ఊహించుకున్న నగరం మొదలైన వాటితో పోల్చదగినది. అందుకే ఇక్కడ ఈ ఉదాహరణలే చెప్పబడుతున్నాయి, ఇతరవి కావు.
అకారణం కారణినా యద్ బోధాయోపమీయతే । న తత్ర సర్వసాధర్మ్యం సమ్భవత్య్ ఉపమాభ్రమైః
ఒకదానిని మరొకదానితో పోల్చి చెప్పినప్పుడు, అవి నిజంగా కారణ సంబంధం లేకపోయినా, పూర్తిగా ఒకేలా ఉంటాయని అనుకోవడం కుదరదు. పోలికలు చూపే తేడాల వల్ల అది సాధ్యపడదు.
ఉపమేయస్యోపమానాద్ ఏకాంశేన సధర్మతా । అఙ్గీకార్యావబోధాయ ధీమతా నిర్వివాదినా
విషయాన్ని బాగా అర్థం చేసుకోవడానికి, తెలివిగలవారు, వాదనలు లేకుండా, పోల్చే రెండు విషయాల్లో కొంతమేర మాత్రమే ఒకేలా ఉన్నాయని అంగీకరిస్తారు; పూర్తిగా ఒకేలా ఉంటాయని కాదు.