ఆకారభాసురాప్య్ ఉచ్చైర్ న దదాతి ఫలం క్రియా । శుభాశుభా చ తజ్జ్ఞస్య ఫుల్లా శరలతా యథా
ఒక కార్యం బయటకు ఎంత అందంగా కనిపించినా, అది ఫలితాన్ని ఇవ్వదు; అది శుభమైనదైనా, అశుభమైనదైనా, నిజాన్ని తెలిసినవానికి అది పుష్పించిన చెట్టు పళ్ళు పెట్టని విధంగా ఉంటుంది.
వాసనా చేహ నాస్త్య్ ఏవ స్వాహఙ్కారాదిరుపిణీ । అసత్యైవోదితా మౌర్ఖ్యాన్ మరుభూమావ్ ఇవామ్బుధీః
ఇక్కడ మనసులో దాగి ఉన్న వాసనలు, స్వాహంకారాది రూపంలో ఉన్నా, నిజంగా లేవు; అవి అజ్ఞానంతో తప్పుడు ఊహగా కలుగుతాయి, ఎడారిలో సముద్రాలు కనిపించడంలా.
యస్య మౌర్ఖ్యం క్షయం యాతం సర్వం బ్రహ్మేతి భావనాత్ । నోదేతి వాసనా తస్య ప్రాజ్ఞస్యేవామ్బుధీర్ మరౌ
ఎవరికి అజ్ఞానం పూర్తిగా పోయి, అన్నీ బ్రహ్మమే అని ధ్యానం చేస్తారో, వారికి వాసనలు కలుగవు—తెలివైనవారికి ఎడారిలో సముద్రాలు కనిపించనట్టు.
వాసనామాత్రసన్త్యాగాజ్ జరామరణవర్జితమ్ । పదం ప్రాప్నోతి జీవో ఽన్తర్ భూయోజన్మవివర్జితమ్
వాసనలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టినవాడు, వృద్ధాప్యం, మరణం లేని స్థితిని పొందుతాడు; అంతరంగా, మళ్ళీ జన్మించాల్సిన అవసరం లేని స్థితికి చేరుకుంటాడు.
సవాసనం మనో జ్ఞానం జ్ఞేయం నిర్వాసనం మనః । జ్ఞానేన జ్ఞేయతామ్ ఏత్య పునర్ జీవో న జాయతే
వాసనలతో ఉన్న మనస్సే జ్ఞానం; వాసనలు లేని మనస్సే తెలుసుకోవాల్సింది. జ్ఞానం ద్వారా తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, ఆత్మకు మళ్లీ జననం ఉండదు.
జ్ఞానమ్ ఏవ పరం శ్రేయ ఇతి బ్రహ్మాదయో ఽపి తే । ప్రాహుర్ మహాన్తో రాజర్షే త్వం కిమ్ అజ్ఞానవాన్ స్థితః
బ్రహ్మ మొదలైన మహానుభావులు కూడా జ్ఞానమే పరమ శ్రేయస్సు అని చెప్పారు. రాజర్షీ, నీవు ఇంకా అజ్ఞానంలో ఉన్నట్టు ఎందుకు ఉంటున్నావు?
ఇతః కమణ్డలుర్ ఇతో దణ్డకాష్ఠమ్ ఇతో బృసీ । ఇత్య్ అనర్థవిలాసే ఽస్మిన్ రమసే కిం మహీపతే
ఇక్కడ కమండలు ఉంది, అక్కడ దండం ఉంది, ఇంకొక్కడ మత్తె ఉంది—ఈ విధమైన వ్యర్థమైన విషయాలలో నీవు ఎందుకు ఆనందిస్తున్నావు, ఓ మహారాజా?
కో ఽహం కథమ్ ఇదం జాతం కథం శామ్యతి చేతి భోః । రాజన్ నావేక్షసే కస్మాత్ కిమ్ అజ్ఞ ఇవ తిష్ఠసి
నేను ఎవరు? ఇది ఎలా పుట్టింది? ఇది ఎలా శాంతిస్తుంది? అని నీవు ఎందుకు విచారించడంలేదు, ఓ రాజా? అజ్ఞానివిలా ఎందుకు నిలిచిపోతున్నావు?
కథం బన్ధః కథం మోక్ష ఇతి ప్రశ్నాన్ ఉదాహరన్ । పరావరవిదాం పాదాన్ కస్మాద్ అఙ్గ న సేవసే
ప్రియమైనవాడా, బంధం ఎలా కలుగుతుంది? విముక్తి ఎలా సాధ్యమవుతుంది? అనే ప్రశ్నలు అడుగుతూ, ఉన్నతమైన విషయాలు తెలిసిన మహానుభావుల పాదాలను ఎందుకు సేవించటం లేదు?
దుస్స్పన్దసంవిదా శైలకోటరే క్రియయానయా । జీవితం క్షపయన్ కిం త్వం శిలాకీటవద్ ఆస్థితః
నీకు బుద్ధి తక్కువగా ఉండగా, ఈ విధమైన పనులతో కొండ గుహలో జీవితం వృథా చేసుకుంటూ, రాయి మీద ఉండే పురుగులా ఎందుకు అలానే ఉండిపోతున్నావు?
సాధూనాం సమదృష్టీనాం పరిప్రశ్నేన సేవయా । సఙ్గమేన చ సా యుక్తిర్ లభ్యతే ముచ్యతే యయా
సమదృష్టి కలిగిన సద్గురువులను ప్రశ్నించడం, సేవ చేయడం, సత్సంగం ద్వారా, మనకు విముక్తిని కలిగించే మార్గం లభిస్తుంది.
మా నరాధమవద్ గ్రాసం భుఞ్జానో వనకోటరే । తిష్ఠావష్టబ్ధదుశ్చేష్టో ధరావివరకీటవత్
నీచుడిలా అడవి గుహలో భోజనం చేస్తూ, భూమిలో చీలికలో ఉండే పురుగులా, కదలకుండా, చెడు స్థితిలో ఉండకూడదు.
కాన్తయా దేవరూపిణ్యా తయైవం ప్రతిబోధితః । అస్రుపూర్ణముఖో వాక్యం శిఖిధ్వజ ఉవాచ హ
అమ్మాయిలా దేవతలా ఉన్న తన ప్రియురాలి మాటలకు శిఖిధ్వజుడు కన్నీళ్లు నిండిన ముఖంతో ఇలా అన్నాడు.
అహో ఽవబోధితో ఽస్మ్య్ అద్య చిరాత్ సురసుత త్వయా । మౌర్ఖ్యాద్ ఆర్యసమాసఙ్గముక్తో ఽహమ్ అవసం వనే
ఓ దేవకన్యా! ఎంతకాలం తరువాత నువ్వు నన్ను బోధించావు. నా అజ్ఞానంతో మంచి వారి సాంగత్యం కోల్పోయి, అడవిలో అశక్తుడిగా ఉన్నాను.
అహో ను మే క్షయం యాతం మోహధ్వాన్తమ్ అశేషతః । యత్ త్వమ్ ఏవం సమాగత్య సమ్ప్రబోధయసీహ మామ్
నువ్వు ఇలా వచ్చి నన్ను జాగృతం చేయడం వల్ల నా మోహాంధకారం పూర్తిగా తొలగిపోయింది.
గురుస్ త్వం మే పితా త్వం మే మిత్రం త్వం మే వరానన । శిష్యో నమస్కరోమ్య్ అగ్రే పాదౌ తవ కృపాం కురు
నీవే నాకు గురువు, నీవే తండ్రి, నీవే స్నేహితుడు, అందమైన ముఖం కలదానివా! నేనొక శిష్యుడిగా నీ ముందర మోకాళ్లబడుతున్నాను, దయచూపు.
యద్ ఉదారతమం వేత్సి యస్మిఞ్ జ్ఞాతే న శోచ్యతే । భవామి నిర్వృతో యేన తద్ బ్రహ్మోపదిశాశు మే
నీవు తెలిసిన గొప్ప జ్ఞానం ఏదైతే, దాన్ని తెలుసుకున్నవాడికి ఇక బాధ ఉండదు, దానివల్ల మనసు తృప్తిగా మారుతుంది—ఆ బ్రహ్మాన్ని నాకు త్వరగా బోధించు.
ఘటజ్ఞానాదయో జ్ఞానవిభవాస్ సన్త్య్ అనేకశః । జ్ఞానానాం పరమం జ్ఞానం కతరత్ తారకం భవేత్
ఒక గడిని తెలుసుకోవడం లాంటి ఎన్నో రకాల జ్ఞానాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ముక్తికి దారితీసే పరమ జ్ఞానం ఏది?
యద్య్ ఉపాదేయవాక్యో ఽహం రాజర్షే తద్ వదామి తే । యథాజ్ఞానమ్ ఇదం కిఞ్చిన్ న వక్ష్యే స్థాణుకాకవత్
ఓ రాజర్షీ, నేను బోధించదగినవాడినైతే నీకు చెబుతాను. లేకపోతే, చెట్టు లేదా రాయి లాగ ఏమీ చెప్పను.
అనుపాదేయవాక్యస్య వక్తుః పృష్టస్య లీలయా । ఫలన్త్య్ అఫలతాం వాచస్ తమసీవాక్షిసంవిదః
వినదగని మాటలు సరదాగా అడిగితే, చెప్పేవాడి మాటలు ఫలించవు. అది చీకటిలో ఉన్న అంధుడి అవగాహనలాంటిది.
యద్ వక్షి తద్ అనుష్ఠేయం మయా విధిర్ ఇవ శ్రుతేః । అవికారితమ్ ఏవాశు సత్యమ్ ఏతద్ వ్రతం మమ
నీవు చెప్పింది నేను తప్పక చేయాలి. ఎలా అంటే, శాస్త్రంలో చెప్పిన నియమాన్ని పాటించాల్సినట్టు. ఇది నా నిశ్చయమైన, మారని వ్రతం.
యథా బాలః పితుర్ వాక్యం ముక్తహేతూపపాదనమ్ । ఆదత్తే హి తథైవేదం గృహాణ త్వం వచో మమ
పిల్లవాడు తండ్రి మాటను కారణాలు అడగకుండా ఎలా అంగీకరిస్తాడో, అలాగే నీవు కూడా నా మాటను అలా స్వీకరించు.
శ్రవణానన్తరం బుద్ధ్యా శుభమ్ ఇత్య్ ఏవ భావయన్ । శృణు గీతమ్ ఇవ త్యక్త్వా హేత్వర్థిత్వం వచో మమ
వినిన వెంటనే, ఇది మంచిదని మనసులో ఉంచు. కారణాలు వెతకకుండా, పాటను వినినట్టు నా మాటను విను.
స్వచరితసదృశం తవోదయన్త్యాశ్ చిరసమయేన విబోధనం చ బుద్ధేః । భవభయభిదురం మహాకవీనాం శృణు కథయామి యథాక్రమం మనోజ్ఞమ్
నీ స్వభావానికి తగినట్టు, కాలక్రమంలో నీ బుద్ధిని మేల్కొలిపేలా, లోకభయాన్ని తొలగించే గొప్ప కవుల కథను ఆకర్షణీయంగా, క్రమంగా చెబుతాను. విను.
అస్తి కశ్చిత్ పుమాఞ్ శ్రీమాన్ స్థానం నిత్యవిరుద్ధయోః । గుణలక్ష్మ్యోర్ అశేషేణ యథాబ్ధిర్ వడవామ్బునోః
ఒక ధనికుడు ఉన్నాడు. అతని స్థితి ఎప్పుడూ పరస్పర విరుద్ధమైన రెండు లక్షణాల మధ్యలో ఉంటుంది. ఇది సముద్రం, వడవాగ్నికి నీళ్ల మధ్య ఉన్నట్టే.
కలావాఞ్ శాస్త్రకుశలో వ్యవహారే విచక్షణః । సర్వసఙ్కల్పసీమాన్తం న తు జానాత్య్ అజం పదమ్
అతడు కళల్లో నిపుణుడు, శాస్త్రాలలో పాండిత్యంతో, లోకవ్యవహారాల్లో తెలివిగా ఉంటాడు. కానీ అన్ని సంకల్పాల చివరగా ఉండే, జననం లేని స్థితిని మాత్రం అతడు తెలియడు.
అనన్తయత్నసంసాధ్యే స చిన్తామణిసాధనే । ప్రవృత్తో వాడవో వహ్నిర్ అబ్ధిసంశోషణే యథా
అతడు అంతులేని శ్రమతో, మనసు కోరిన రత్నాన్ని పొందేందుకు ప్రయత్నిస్తుంటాడు. ఇది వడవాగ్ని సముద్రాన్ని ఎండబెట్టేందుకు ఎంతగా శ్రమించునో అలానే.
తస్య యత్నేన మహతా కాలేనాధ్యవసాయినః । సిద్ధశ్ చిన్తామణిః కిం వా న సిధ్యత్య్ ఉన్నతాత్మనామ్
అతడు గొప్ప శ్రమతో, కాలంతో పాటు పట్టుదలతో ఆ మనసు కోరిన రత్నాన్ని పొందుతాడు. ఉన్నతమైన మనసున్నవారికి సాధించలేనిది ఏముంటుంది?
ప్రవృత్తిమ్ ఉద్యమం ప్రజ్ఞాం ప్రయుఙ్క్తే చేద్ అఖేదవాన్ । అకిఞ్చనో ఽపి శక్రత్వం తద్ అవాప్నోత్య్ అవిఘ్నతః
ఎవరైనా అలసట లేకుండా కృషి, ప్రయత్నం, వివేకం కలిపి ఉపయోగిస్తే, అతనికి ఏదీ లేకపోయినా, అడ్డంకులు లేకుండా ఇంద్రుని స్థానం పొందగలడు.
మణిమ్ అగ్రే స్థితం ప్రాప్తం హస్తప్రాప్యం దదర్శ సః । మేరోర్ ఉదయశృఙ్గస్థో మునిర్ ఇన్దుమ్ ఇవోదితమ్
తన చేతికి అందుబాటులో ఉన్న మణిని అతడు చూశాడు; అది మేరు పర్వతం తూర్పు శిఖరంపై నిలబడి, పూర్వదిక్కున ఉదయించిన చంద్రుని చూసే మునివంటిది.