సాధో సో ఽయమ్ అహం పౌత్రః కుమ్భో ఽహం పద్మజన్మనః । పుత్రో ఽహం నారదమునేః కుమ్భనామాస్మి కుమ్భజః
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నేను ఆ మనవడినే — కుంభుడిని, కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మ దేవునికి మనవడిని, నారదమునికి కుమారుడిని, కుంభజుడిని.
నివసామ్య్ అబ్జజపురే పిత్రా సహ యథాసుఖమ్ । చత్వారస్ సుహృదో వేదా మమ లీలా విలాసినీ
నేను నా తండ్రితో కలిసి కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మ దేవుని నగరంలో సుఖంగా నివసిస్తున్నాను. నాలుగు వేదాలు నాకు మిత్రులు, నా ఆటలు ఆనందంగా సాగుతుంటాయి.
మాతృష్వసా మే గాయత్రీ మాతా మమ సరస్వతీ । బ్రహ్మలోకే మమ గృహం పౌత్రస్ తత్రాస్మి సుస్థితః
నా మేనత్తగా గాయత్రీ ఉన్నది, నా తల్లిగా సరస్వతి ఉన్నది. బ్రహ్మలోకంలోనే నా ఇల్లు ఉంది. అక్కడ నేను మనవడిగా సుఖంగా ఉండిపోతున్నాను.
యథాకామమ్ అశేషాణి జగన్తి విహరామ్య్ అహమ్ । లీలయా పరిపూర్ణత్వాన్ న తు కార్యేణ కేనచిత్
నేను నా ఇష్టానుసారం అన్ని లోకాల్లో ఆనందంగా తిరుగుతూ ఉంటాను. నాకు ఏ పనికీ బంధించకుండా, లీలగా, సంపూర్ణతతో విహరిస్తూ ఉంటాను.
రాజర్షే తేన మే పాదౌ పతతో మే న భూతలే । రజస్ స్పృశతి నాఙ్గాని గ్లానిం నాయాతి మే వపుః
ఓ రాజర్షీ, అందుకే నా పాదాలు భూమిని తాకవు. నా అవయవాలకు ధూళి అంటదు. నా శరీరానికి అలసట కూడా రాదు.
అద్యాకాశపథా గచ్ఛన్ దృష్టవాంస్ త్వామ్ అహం పురః । ఇహ తేనాగతో ఽస్మ్య్ అఙ్గ సర్వం కథితవాన్ ఇతి
ఈ రోజు ఆకాశమార్గంలో ప్రయాణిస్తూ నిన్ను ముందుగా చూశాను. అందుకే ఇక్కడికి వచ్చి, నీకు అన్నీ వివరంగా చెప్పాను ప్రియమా.
ఏషో ఽహమ్ ఇత్య్ అఖిలమ్ ఏవ యథానుభూతం తే వర్ణితం నను మయా వనవాసతజ్జ్ఞ । సన్తో హ్య్ అసఙ్కథనమ్ ఆర్యసమాగమేషు నిన్దన్త్య్ అలం సుభగ సంవ్యవహారదక్షాః
నేను అనుభవించినదాన్ని, 'ఇదే నేను' అని నీకు వివరంగా చెప్పాను. నీతిమంతులు, మంచి ప్రవర్తనలో నిపుణులు, సద్గుణుల సమాజంలో తన కథను దాచుకోవడాన్ని సమ్మతించరు.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ఆమె ఇలా చెప్పిన తరువాత, ముని సమక్షంలో ఆ రోజు సాయంత్రం వైపు సాగింది, సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు. ఆమె సభలో నమస్కారం చేసి, స్నానం చేయడానికి, అస్తమయ సూర్యకిరణాలతో కలిసి వెళ్లింది.
సర్గే స్ఫురద్భిర్ మత్పుణ్యైర్ మన్యే సమ్ప్రేషితో భవాన్ । అలక్ష్యైస్ సమ్భృతైర్ అద్రౌ ప్రావృడ్వాతైర్ ఇవామ్బుదః
ఈ సృష్టిలో నీవు నా దగ్గరకు వచ్చావని నేను అనుకుంటున్నాను. నా దాచిన పుణ్యఫలాల వల్ల, వానకాలపు గాలులు మేఘాన్ని కొండవైపు తోడినట్లు నీవు వచ్చావు.
అద్య తిష్ఠామ్య్ అహం సాధో ధన్యానాం ధురి ధర్మతః । అమృతస్యన్దవచసా యత్ త్వయాస్మి సమాగతః
ఈ రోజు నీ ధర్మబలంతో, అమృతస్వరూపమైన మాటలు పలికే నిన్ను కలవడం వల్ల, నేను ధన్యులలో ముందున్నానని భావిస్తున్నాను.
న కేచన తథా భావాశ్ చేతశ్ శీతలయన్తి మే । రాజ్యలాభాదయో ఽప్య్ ఏతే యథా సాధుసమాగమః
ధర్మాత్ముల సాంగత్యం నాకు ఎంత ఆనందాన్ని, మనశ్శాంతిని ఇస్తుందో, రాజ్యం లభించినా, ఇంకెన్ని గొప్ప విజయాలు సాధించినా, అంత సంతోషం నాకు కలగదు.
నిరర్గలతయా యత్ర సామ్యమ్ ఏవ విజృమ్భతే । ముక్తరాగాదిమననం తన్ న కస్య సుఖావహమ్
ఎక్కడైతే మనసులో ఏ మాత్రం మోహం లేకుండా, అంతా సమంగా కనిపించే స్థితి కలుగుతుందో, అలాంటి ఆలోచన ఎవరికైనా నిజంగా ఎంతో ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
ఏవంవాదిన ఏవాస్య వాక్యమ్ ఆక్షిప్య భూపతేః । భూయః ప్రోవాచ చూడాలా మునిదారకరూపిణీ
అతడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, రాజు మాటను ఆపి, మునిదారకుడి రూపంలో ఉన్న చూడాలా మళ్లీ ఇలా చెప్పింది.
ఆస్తామ్ ఏషా కథా తావత్ సర్వం తే వర్ణితం మయా । త్వం మే కథయ హే సాధో కస్ త్వమ్ అద్రౌ కరోషి కిమ్
ఈ కథను ఇక్కడే ఆపేద్దాం; నీకు కావాల్సినంత చెప్పాను. ఇప్పుడు నీవు ఎవరో, ఈ కొండల్లో ఏమి చేస్తున్నావో చెప్పు, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా!
కియత్పర్యవసానేయం తవ వా వనవాసితా । సత్యం కథయ నాసత్యం వక్తుం జానాతి తాపసః
నీకు అడవిలో నివసించడం ఎంత కాలంగా జరుగుతోంది? నిజం చెప్పు, అసత్యం చెప్పడం తపస్వికి తెలియదు.
దేవపుత్రో ఽసి జానాసి సర్వమ్ ఏవ యథాస్థితమ్ । లోకవృత్తాన్తతజ్జ్ఞో ఽసి కిమ్ అన్యత్ కథయామ్య్ అహమ్
నీవు దేవతా పుత్రుడవు, నీకు అన్నీ యథాతథంగా తెలుసు. లోకంలో జరిగే సంగతులన్నీ నీకు తెలిసినవే. ఇంకేమి చెప్పగలను?
సంసారభయభీతత్వాన్ నివసామి వనాన్తరే । జానతో ఽపి హి హాసాయ కథయామ్య్ ఏవ తే మనాక్
సంసార భయంతోనే నేను అడవి లోపల నివసిస్తున్నాను. నీవు ఇదంతా తెలిసినా, మాట కోసం నీకు చెప్పుతున్నాను.
శిఖిధ్వజో ఽహం భూపాలస్ త్యక్త్వా రాజ్యమ్ ఇహ స్థితః । భృశం భీతో ఽస్మి తత్త్వజ్ఞ సంసృతౌ జన్మనః పునః
నేను శిఖిధ్వజుడు, రాజ్యాన్ని వదిలేసి ఇక్కడ ఉండే రాజును. నిజాన్ని తెలిసినవాడా, పునర్జన్మ సంసారంలో పడిపోవడం నాకు చాలా భయంగా ఉంది.
పునస్ సుఖం పునర్ దుఃఖం పునర్ మరణజన్మనీ । భవతస్ తేన తప్యే ఽహం సర్వజ్ఞ వనవీథిషు
ఓ సర్వజ్ఞా! మళ్ళీ మళ్ళీ సంతోషం, మళ్ళీ మళ్ళీ దుఃఖం, మళ్ళీ మళ్ళీ పుట్టడం, మరణించడం — ఇలా నేను ఈ అడవి మార్గాల్లో తిరుగుతూ బాధపడుతున్నాను.
భ్రమన్న్ అపి దిగన్తాంశ్ చ చరన్న్ అపి పరం తపః । నాసాదయామి విశ్రాన్తిమ్ ఏకాం నిధిమ్ ఇవాధనః
ఏ దిక్కు చివరకు తిరిగినా, ఎంతటి కఠిన తపస్సు చేసినా, నాకు ذరా విశ్రాంతి దొరకడం లేదు; అది పేదవాడికి ఒక్క ధనం కూడా దొరకనట్టే ఉంది.
అపత్త్రో ఽప్య్ అఫలో ఽప్య్ ఏకో నీరసో ఽప్య్ అస్తసఙ్గతిః । శుష్యామ్య్ ఏవ వనే సాధో ఘుణక్షుణ్ణ ఇవ ద్రుమః
ఇక్కడ అడవిలో, ఆకులు లేని, పండ్లు లేని, ఒంటరిగా, రసం లేని, ఎవ్వరితోనూ సంబంధం లేని వృక్షంలా, పురుగులు కొరికిన చెట్టులా, నేను ఎండిపోతున్నాను ఓ సద్గురు!
ఇమామ్ అఖణ్డితాం సమ్యక్ క్రియాం సమ్పాదయన్న్ అపి । దుఃఖాద్ గచ్ఛామి దుఃఖౌఘమ్ అమృతం మే విషం స్థితమ్
ఈ నిరంతర సాధనను ఎంత శ్రద్ధగా చేసినా, నేను ఒక బాధ నుంచి మరొక బాధలోకి వెళ్తూనే ఉన్నాను; నాకు అమృతం కూడా విషంలా మారిపోయింది.
పితామహమ్ అహం పూర్వం కదాచిత్ పృష్టవాన్ ఇదమ్ । యత్ క్రియాజ్ఞానయోర్ ఏకం శ్రేయస్ తద్ బ్రూహి మే విభో
ఒకసారి నేను బ్రహ్మదేవుని ఇలా అడిగాను: కార్యమా గొప్పదా, జ్ఞానమా గొప్పదా? దయచేసి నాకు చెప్పండి ప్రభూ.
జ్ఞానం హి పరమం శ్రేయః క ఇవైతన్ న వేత్త్య్ అలమ్ । కాలాతివాహనాయైవ వినోదాయోచితా క్రియా
జ్ఞానమే నిజంగా అత్యుత్తమమైన మేలు. ఇది ఎవరికీ తెలియదా? కార్యం కాలక్షేపానికి లేదా వినోదానికి మాత్రమే అనుకూలంగా ఉంటుంది.
అలబ్ధజ్ఞానదృష్టీనాం క్రియాముత్ర పరాయణమ్ । యస్య నాస్త్య్ అమ్బరం పట్టం కమ్బలం కిం త్యజత్య్ అసౌ
జ్ఞానదృష్టి లేని వారికి కార్యమే ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ ప్రధానమైనది. కానీ ఎవరికీ బట్ట, పట్టు, కంబళం లేవంటే వారు ఏమి వదులుతారు?
వాసనామాత్రసారత్వాద్ అజ్ఞస్య సఫలాః క్రియాః । సర్వా ఏవాఫలా జ్ఞస్య వాసనామాత్రసఙ్క్షయాత్
అజ్ఞానులకు వాసనలే ఆధారం కనుక వారి కార్యాలు ఫలిస్తాయి. కానీ జ్ఞానులకు వాసనలు పూర్తిగా నశించిపోతే, వారి కార్యాలన్నీ ఫలించవు.
సర్వా హి వాసనాభావే ప్రయాన్త్య్ అఫలతాం క్రియాః । సుశుభాః ఫలవత్యో ఽపి సేకాభావే లతా ఇవ
అంతా వాసనలే లేకపోతే, ఎంత మంచి పనులు చేసినా అవి ఫలించవు. నీళ్లు లేకపోతే లతలు ఎలా వాడిపోతాయో, అలాగే ఫలితాలున్నా పనులు కూడా వృథా అవుతాయి.
ఋత్వన్తరే యథా యాతి విలయం పూర్వమ్ ఆర్తవమ్ । తథైవ వాసనానాశే నాశమ్ ఏతి క్రియాఫలమ్
ఋతువు మారినప్పుడు పూర్వపు పువ్వులు ఎలా వాడిపోతాయో, అలాగే వాసనలు పోయినప్పుడు పనుల ఫలితాలు కూడా నశించిపోతాయి.
న స్వభావేన ఫలతి యథా శరలతా ఫలమ్ । క్రియా నిర్వాసనాముత్ర ఫలం ఫలతి నో తథా
చెట్టు సహజంగా ఉన్నంత మాత్రాన ఫలం కట్టదు కదా, అలాగే వాసనలు లేని పని ఈ లోకంలో ఫలితాన్ని ఇవ్వదు.
సయక్షవాసనో బాలో యక్షం పశ్యతి నాన్యథా । సదుఃఖవాసనో మూఢో దుఃఖం పశ్యతి నాన్యథా
యక్షుని గురించి వాసన ఉన్న పిల్లవాడు యక్షుని చూస్తాడు, వేరేలా కాదు. బాధ వాసన ఉన్న మూర్ఖుడు ఎక్కడ చూసినా బాధనే చూస్తాడు, వేరేలా కాదు.