జీవేనేదృగ్విధేనైవం యద్ ఆ ప్రథమసర్గతః । స్వయం సంవిదితో మార్గస్ తేనైవాద్యాపి గచ్ఛతి
ఈ జీవి మొదటి సృష్టి నుంచే ఇలాంటి స్వయంగా తెలిసిన మార్గంలోనే నడుస్తూ, ఇప్పటికీ అదే దారిలో సాగిపోతున్నది.
సుఖసఞ్చారయోగ్యాసు జీవే సరతి నాడిషు । దేవపుత్ర భవత్య్ ఏతద్ వీర్యవిచ్యవనం కథమ్
దేవపుత్రా! జీవశక్తి దేహంలో సులభంగా ప్రవహించగల నాళాల్లో సంచరిస్తుంది. అలాంటప్పుడు ఈ జీవబలహీనత ఎలా జరుగుతుంది?
జీవః క్షుబ్ధయతి క్షుబ్ధః ప్రాణాదిపవనావలీమ్ । సంవిదాజ్ఞాంశమాత్రేణ సేనామ్ ఇవ మహీపతిః
జీవుడు కలవరపడినప్పుడు, తన ఆజ్ఞతో రాజు సైన్యాన్ని కదిలించినట్టు, ప్రాణవాయువులు మొదలైన ప్రవాహాలను కూడా కలవరపెడతాడు.
వాతస్పన్దేన మేదోఽన్తర్ మజ్జాసారశ్ చ స్వస్థితిమ్ । త్యజత్య్ అమ్బ్వభ్రసౌగన్ధ్యరజఃపత్త్రతృణాది వ
గాలిచలనంతో, లోపల ఉన్న మేదస్సు, మజ్జ, సారం — ఇవన్నీ తమ స్థానం వదిలిపోతాయి. ఇది మేఘాలు, వాసనలు, ధూళి, ఆకులు, గడ్డి వగైరాలు ఎలా దూరిపోతాయో అలాగే.
చలితం వస్త్వ్ అధో యాతి వార్యాది దహనాది ఖమ్ । దేహాన్ నాడీప్రణాలేన శుక్రం యాతి బహిస్స్థితిమ్
కదిలిన పదార్థం క్రిందికి పోతుంది; నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం కూడా అలాగే కదులుతాయి. శరీరంలోని నాళాల ద్వారా శుక్రం బయటకు వెళ్తుంది.
దేవపుత్ర మహాజ్ఞో ఽసి వేత్సి పూర్వాపరం స్థితేః । జ్ఞాయసే వచనాద్ ఏవ స్వభావో హి కిమ్ ఉచ్యతే
దేవపుత్రా! నీవు మహా జ్ఞాని, జీవితం యొక్క గతాన్ని, భవిష్యత్తును తెలుసు. మాటతోనే నిన్ను అర్థం చేసుకోవచ్చు; నీ స్వభావాన్ని ప్రత్యేకంగా చెప్పాల్సిన అవసరం ఏముంది?
ఆదిసర్గే యథా యద్ యత్ స్ఫురితం బ్రహ్మ బ్రహ్మణి । ఘటావటపటాద్యాత్మ తథైవాద్యాపి చ స్థితమ్
సృష్టి ఆరంభంలో బ్రహ్మలో ఏది ఎలా ఉద్భవించిందో, గడప, గుడిసె, వస్త్రం వంటి వాటి రూపంలో అది ఇప్పటికీ అలాగే ఉంది.
కాకతాలీయవద్ వారిబుద్బుదోత్పత్తినాశవత్ । ఘుణాక్షరవద్ ఉచ్ఛూనం తం స్వభావం విదుర్ బుధాః
కాకి తాటి పండు దగ్గరికి రావడం లాంటిది, నీటిబుడబుడలు పుట్టి పోయేలా, పురుగు అక్షరం గీయడం లాంటిది — ఈ స్వభావం కూడా అలాంటిదే అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
అస్మిన్ స్వభావవశతో జగతి ప్రరూఢే దేహాస్ స్ఫురన్తి వివిధా వివిధావికారాః । ప్రక్షీణవాసనతయా న భవన్తి కేచిద్ భూయో భవన్తి చ పునస్ త్వ్ ఇతరే ఘనాస్థాః
ఈ లోకంలో, దాని స్వభావబలంతో పుట్టిన శరీరాలు ఎన్నో విధాలుగా మార్పులు చెందుతూ కనిపిస్తాయి. కొందరి వాసనలు పూర్తిగా తగ్గిపోతే, వాటి శరీరాలు మళ్లీ పుట్టవు. మరికొన్ని గట్టిగా, బలంగా ఉన్న వాసనల వల్ల మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తాయి.
ఆత్మస్వభావవశతో జాతం జగద్ ఇదం మహత్ । స్థితిం వాసనయాభ్యేత్య ధర్మాధర్మవశే స్థితమ్
ఈ విశాలమైన లోకం ఆత్మ స్వభావబలంతో పుట్టింది. వాసనల వల్ల స్థితిని పొందింది. ఇప్పుడు అది ధర్మం, అధర్మం ప్రభావంలో నిలిచి ఉంది.
వాసనాంశం సమానీయ ధర్మాధర్మైర్ న గృహ్యతే । తతో న జాయతే ముక్త ఇతి నో దర్శనం మునే
వాసన భాగాన్ని తీసుకుని, అది ధర్మం లేదా అధర్మం చేత పట్టుబడదు. అందువల్ల ముక్తి కలుగదు — ఇదే మన అభిప్రాయం కాదు, మునీశ్వరా.
అత్యుదారం మహార్థం చ వక్షి త్వం వదతాం వర । అనుభూతిమ్ ఉపారూఢం గూఢం చ పరమార్థవత్
నీవు మాటలలో శ్రేష్ఠుడు, ఎంతో గొప్పదాన్ని, విలువైనదాన్ని చెప్పబోతున్నావు. అది లోతైన అనుభూతి, అంతర్లీనమైనది, నిజమైన పరమార్థమైనది.
త్వద్వాక్యవిభవేనాద్య శ్రుతేనానేన సున్దర । పీతేనేవేన్దునా రాహుర్ అన్తర్ యాతో ఽస్మి శీతతామ్
నీ మాటల ప్రభావంతో, ఈ అందమైన బోధను ఈ రోజు వినడం వల్ల, నేను లోపల నుండి చల్లబడిపోయాను. రాహువు చంద్రుడిని మింగిన తర్వాత ఎలా చల్లదనం పొందుతాడో, అలాగే నేను కూడా చల్లదనం పొందాను.
తత్ సమాసేన తాం తావద్ ఆత్మోత్పత్తిం వదాశు మే । తతశ్ శ్రోష్యామి యత్నేన జ్ఞానగర్భాం గిరం తవ
అందువల్ల, ఆత్మ ఉత్పత్తి గురించి సంక్షిప్తంగా నాకు ఇప్పుడే చెప్పు. తరువాత నీ జ్ఞానంతో నిండిన మాటలను నేను శ్రద్ధగా వినిపిస్తాను.
తేన పద్మజపుత్రేణ మునినా నారదేన తత్ । క్వ కృతం వీర్యమ్ ఆర్యేణ కథయార్య యథాస్థితమ్
పద్మజుని కుమారుడైన నారదుడు అనే ముని ఆ పరాక్రమాన్ని ఎక్కడ సాధించాడు? ఆర్యా, అది నిజంగా ఎలా జరిగిందో నాకు చెప్పు.
తతో నిబధ్నతా తేన మనోమత్తమతఙ్గజమ్ । వివేకవిపులాలానే శుద్ధబుద్ధివరత్రయా
అతడు తన వివేకం అనే గొప్ప అంకుసంతో, శుద్ధమైన బుద్ధి అనే మూడు పట్టీలతో, మత్తులో ఉన్న ఏనుగువంటి మనస్సును అదుపులో పెట్టాడు.
తద్ వీర్యం కల్పకాలాగ్నిగలితేన్దుద్రవోపమమ్ । రసానాం పారతాదీనాం దివ్యానామ్ అనుజం నవమ్
ఆ శక్తి, కల్పకాలంలో అగ్నిచేత కరిగిన చంద్రబింబపు సారంలా, పారా మొదలైన దివ్య రసాలలో కొత్తగా పుట్టినది.
మునినా పార్శ్వగే కుమ్భే స్ఫాటికే విసరద్రుచౌ । అద్రుతే విద్రుతాకారం చన్ద్రే చన్ద్రమ్ ఇవార్పితమ్
ఆ ముని, తన పక్కన ఉన్న మెరిసే స్ఫటికపు పాత్రలో, అలజడిలేని, ప్రవాహంగా ఉన్న ఆ పదార్థాన్ని చంద్రుడు చంద్రునిపై ఉంచినట్లు ఉంచాడు.
రత్నశైలైర్ వృతః కాన్తైస్ తలే పార్శ్వేషు చాభితః । గమ్భీరకుక్షిస్ సుదృఢశ్ చాచలాహననక్షమః
ఆ పాత్ర చుట్టూ, అడుగునా, పక్కపక్కన అందమైన రత్నపర్వతాలతో ఉండి, లోతైన పొత్తితో, బలంగా, కొండ దెబ్బను కూడా తట్టుకునేలా ఉండింది.
సఙ్కల్పితేన క్షీరేణ స కుమ్భస్ తేన పూరితః । అమృతాపూరభిన్నేన విధినేవామృతార్ణవః
ఆ పాత్రను, సంకల్పంతో కలిగిన పాలతో నింపి, అమృతంతో పొంగిపొర్లుతూ, అమృతసముద్రంలా కనిపించింది.
తత్ర మాసం గతో వృద్ధిం మునిమన్త్రాహుతిక్రమైః । అమృతాత్మా శుభో గర్భ ఇన్దోర్ ఇన్దుర్ ఇవానుజః
అక్కడ ఆ గర్భం ఒక నెల పాటు మునుల మంత్రహోమాలతో పెరిగింది. అమృతస్వరూపుడైన ఆ పవిత్రమైన గర్భం, చంద్రుని తమ్ముడిలా ప్రకాశిస్తూ అభివృద్ధి చెందింది.
ఇన్దుం మాస ఇవాపూర్ణం మాసేన సుషువే ఘటః । గర్భం కమలపత్త్రాక్షం ప్రసూనమ్ ఇవ మాధవః
ఒక నెలలో చంద్రుడు ఇంకా పూర్తిగా పరిపూర్ణుడవని విధంగా, ఆ పాత్రలోని గర్భం కూడా పద్మదళాల్లాంటి కళ్లతో, మాధవుడు పువ్వును మోసినట్టు, అభివృద్ధి చెందింది.
పరిపూర్ణసమస్తాఙ్గః కుమ్భాద్ గర్భస్ స నిర్యయౌ । ఇన్దుస్ సూక్ష్మాద్ ఇవామ్భోధేర్ అపరః క్షయవర్జితః
అన్ని అవయవాలు సంపూర్ణంగా ఏర్పడిన ఆ గర్భం, ఆ పాత్ర నుండి బయటకు వచ్చాడు. అది సున్నితమైన సముద్రం నుండి మరో చంద్రుడు అవతరించినట్టు, క్షయము లేని ప్రకాశంతో వెలిగిపోయింది.
దినైః కతిపయైర్ ఏవ వృద్ధిమ్ అభ్యాజగామ సః । అప్రమేయాఙ్గసౌన్దర్యశ్ శుక్లపక్షే శశీ యథా
కొన్ని రోజులలోనే అతడు అద్భుతమైన రూపసౌందర్యంతో పెరిగిపోయాడు. అది శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు పెరిగిపోతున్నట్టు ఉండింది.
సర్వసంస్కారసమ్పన్నే స తస్మిన్ నారదో మునిః । భాణ్డాద్ భాణ్డ ఇవాశేషం విద్యాధనమ్ అయోజయత్
అన్ని విద్యలలో నిపుణుడైన నారదుడు, ఆ బాలుడిలో తన జ్ఞానాన్ని పూర్తిగా, ఒక పాత్రలోని నీటిని మరొక పాత్రలో పోయినట్టు, అంతా కలిపి పోశాడు.
దినైః కతిపయైర్ ఏవ విజ్ఞాతాశేషవాఙ్మయమ్ । చకారైనం మునివరః ప్రతిబిమ్బమ్ ఇవాత్మనః
కొద్ది రోజుల్లోనే ఆ మహర్షి, ఆ బాలుడిని అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణుడిగా మార్చాడు, తన ప్రతిబింబంలా తయారుచేశాడు.
తేనారాజత పుత్రేణ మునినా మునినాయకః । రత్నాద్రౌ ప్రతిబిమ్బేన సద్యోదిత ఇవోడురాట్
ఆ బాలుడు రాజు కాకపోయినా, మునిగా ఉన్నందువల్ల, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన నారదుడు, రత్నపర్వతంపై ప్రతిబింబంతో కూడిన చంద్రుడు లాగా ప్రకాశించాడు.
అథైనం పుత్రమ్ ఆదాయ బ్రహ్మలోకం స నారదః । జగామ తత్ర పితరం బ్రహ్మాణం చాభ్యవాదయత్
తర్వాత నారదుడు ఆ కుమారుడిని తీసుకుని బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లి, అక్కడ తన తండ్రి బ్రహ్మను గౌరవంగా నమస్కరించాడు.
కృతాభివాదనం బ్రహ్మా పౌత్రమ్ ఆదాయ తం తదా । అభివాదితవేదాదిం స్వయమ్ అఙ్కే న్యవేశయత్
బ్రహ్మ దేవుడు, తన మనవడు వేదాది విద్యల్లో నిపుణుడై నమస్కరించిన తరువాత, ఆ మనవడిని తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టాడు.
అథాశీర్వాదమాత్రేణ సర్వజ్ఞం జ్ఞానపారగమ్ । పౌత్రం తం కుమ్భనామానం చకార కమలోద్భవః
తర్వాత, కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మ దేవుడు, కేవలం ఆశీర్వచనంతోనే ఆ కుంభ అనే మనవడిని అన్ని విషయాల్లో జ్ఞానంతో నిండినవాడిగా మార్చాడు.