స్వోత్పత్తికారణప్రాప్తౌ కథం దుఃఖం సుఖం చ వా । అభ్యుదేతీతి వద మే దూరస్థాయామ్ అపి ప్రభో
ప్రభూ, మనకు జన్మకారణం తెలిసినపుడు, అది ఎంత దూరంలో ఉన్నా, బాధ లేదా ఆనందం ఎలా కలుగుతాయో చెప్పండి.
అత్యుదారమ్ అతీవాచ్ఛం బహ్వర్థం వచనం తవ । శ్రోతుం తృప్తిం న గచ్ఛామి మయూరో ఽభ్రరవేష్వ్ ఇవ
మీ మాటలు ఎంతో గొప్పవి, ఎంతో పవిత్రమైనవి, లోతైన అర్థంతో నిండినవి. వాటిని వింటూ నాకు ఎప్పుడూ తృప్తి కలగడం లేదు; మేఘగర్జన వింటూ మయూరం మళ్లీ మళ్లీ ఆనందపడినట్టు.
స్వోత్పత్తికారణం హృద్యం వస్త్వ్ ఆదాయాక్షపాణిభిః । సుఖసంవిద్ ఇయం బాలా నూనమ్ ఉల్లసతి స్వతః
మన జన్మకారణాన్ని మన ఇంద్రియాలతో హృదయంగా గ్రహించినప్పుడు, ఈ ఆనందానుభూతి చిన్నపిల్లలా సహజంగా ఉల్లాసంగా వెలిసిపోతుంది.
హృద్గతా క్షోభమ్ ఆయాతా జీవం కుణ్డలినీగతమ్ । సోమ్యమ్ ఉద్బోధయత్య్ అన్తస్ సింహమ్ అభ్రరవో యథా
హృదయంలో కలకలం కలిగినపుడు, అది కుండలినిలో ఉన్న జీవశక్తిని మెల్లగా మేల్కొలిపిస్తుంది; మేఘగర్జన సింహాన్ని మేల్కొల్పినట్టు.
ప్రాణావపూరితా నాడీర్ జీవ ఆక్రమతి స్ఫురన్ । సమ్యక్సేకప్రబుద్ధాత్మా రసో ద్రుమలతా ఇవ
ప్రాణంతో నిండిన నాడుల్లో జీవుడు ప్రవేశించి, అక్కడ ఉల్లాసంగా కదులుతాడు. పూర్తిగా మేలుకున్న మనస్సు, చెట్లు మరియు లతల్లో రసం ఎలా ప్రవహిస్తుందో అలా సరిగ్గా నడుస్తుంది.
సుఖప్రబోధసఞ్చారే దుఃఖబోధగమే తథా । జీవస్య నియతా నాడ్యః పృథగ్ దేహే స్థితిం గతాః
సంతోషం వ్యాపించేటప్పుడు, అలాగే బాధ తెలిసినప్పుడు కూడా, జీవుని నాడులు శరీరంలో ప్రతి ఒక్కటి తన స్థానంలో స్థిరంగా ఉంటాయి.
సుఖితః ప్రస్ఫురత్య్ ఏష యాసు తాసు న దుఃఖితః । యే హి మార్గాస్ సువేషస్య కువేషస్య న తే శుభాః
సంతోషం ఉన్న నాడుల్లో జీవుడు ఉల్లాసంగా కదులుతాడు, కానీ బాధ ఉన్నవాటిలో అలా ఉండడు. అలంకారంగా ఉన్న మార్గాలు మంగళకరమైనవి, అలంకారంలేని మార్గాలు కాదు.
జీవస్ సదైవ సర్వత్ర దేహే తిష్ఠతి వై కిల । తస్య దుఃఖే సుఖే వాపి నియతం స్ఫురితం కుతః
జీవుడు ఎప్పుడూ శరీరమంతటా ఉండే వాడే. అయితే, అతని కదలికలు ఎందుకు సుఖం లేదా దుఃఖం వల్ల నిర్ణయించబడతాయి?
యావత్ప్రమాణం జీవో ఽయం సంశామ్యత్య్ అపరిస్ఫురన్ । తావత్ప్రమాణమ్ ఏవైనం ముక్తం ముక్తమ్ అవైహి వై
ఈ ప్రాణి ఎంతకాలం నిశ్చలంగా, అలజడి లేకుండా ఉండునో, ఆంత కాలం అది నిజంగా విముక్తి పొందినదిగా తెలుసుకో.
యావత్ప్రమాణమ్ అధికం స్ఫురతి క్షుబ్ధమారుతమ్ । తావత్ప్రమాణమ్ ఏవైనం బద్ధం బద్ధమ్ అవైహి మే
ఎంతకాలం ఊపిరితిత్తులు కలవరంగా, అధికంగా కదలుతాయో, ఆంత కాలం అది బంధనంలోనే ఉందని నమ్ము.
సుఖదుఃఖకలాస్పన్దో బన్ధో జీవస్య నేతరః । తదభావో హి మోక్షస్ స్యాద్ బోధాత్ సమ్పద్యతే చ సః
సుఖం, దుఃఖం మార్పిడే జీవికి బంధనం; వేరే ఏమీలేదు. అవి లేనప్పుడు, జ్ఞానం వల్లే ముక్తి కలుగుతుంది.
సుఖదుఃఖదశే యావద్ ఆనీతే నేన్ద్రియైశ్ శఠైః । తావత్ సుప్తసమస్ సోమ్యో జీవస్ తిష్ఠతి శాన్తవత్
సుఖం లేదా దుఃఖం అనే స్థితిని మాయచేసే ఇంద్రియాలు రాకపోతే, ఆ మృదువైన జీవి నిద్రలో ఉన్నట్టు, శాంతంగా ఉంటాడు.
సుఖమ్ ఆలోక్య వా దుఃఖమ్ అక్షానీతం చలద్వపుః । సముత్ఫలతి జీవో ఽన్తర్ దృష్టేన్దుర్ ఇవ తోయధిః
ఈ కదులుతున్న శరీరం ఇంద్రియాల ద్వారా సుఖాన్ని గానీ, దుఃఖాన్ని గానీ అనుభవించినప్పుడు, లోపల ఉన్న జీవుడు, నీటిలో ప్రతిబింబించే చంద్రునిలా, వెలుగులోకి వస్తాడు.
జీవః క్షుభ్యతి దృష్టేన సంవిదాఙ్గ సుఖాదినా । ఆమిషేణేవ మార్జారో మౌర్ఖ్యమ్ ఏవాత్ర కారణమ్
జీవుడు సుఖాదులు అనుభవించినప్పుడు, అది చూసి మనస్సు కలవరపడుతుంది. ఇది ఎలుగుబంటి మాంసాన్ని చూసి ఆకర్షితమయ్యే పిల్లిపిల్లలా ఉంటుంది. ఇక్కడ కారణం అజ్ఞానమే.
బోధేన బోధ్యతే జీవ ఆత్మజ్ఞానాత్మనాత్మనా । సుఖదుఃఖాది నాస్తీతి తేనాసౌ యాతి సోమ్యతామ్
జీవుడు జ్ఞానంతో, అంటే ఆత్మజ్ఞానంతో వెలుగుపడతాడు. అప్పుడు సుఖం, దుఃఖం మొదలైనవేమీ లేవని గ్రహించి, ఆత్మ శాంతిని పొందుతుంది.
న సత్ సుఖాది నైతన్ మే ముధా చాయమ్ అహం స్థితః । ఇతి జీవః ప్రబుద్ధో ఽన్తర్ నిర్వాణం యాతి శామ్యతి
సుఖం మొదలైనవి నిజంగా లేవు, నేను వాటిలో వ్యర్థంగా స్థిరపడలేదు అని బోధించిన జీవుడు లోపల నిశ్చలమైన శాంతిని పొందుతాడు.
సుఖాదివస్త్వ్ అసద్రూపమ్ ఇత్య్ అన్తర్బోధసంవిదా । న తదున్ముఖతాం యాతి జీవశ్ శామ్యతి కేవలమ్
ఆనందం లాంటి వస్తువులు నిజమైనవికావని లోపల స్పష్టంగా తెలుసుకున్నప్పుడు, జీవుడు వాటిపట్ల ఆకర్షణ చూపకుండా, నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోతాడు.
సర్వమ్ ఏవ చిదాకాశం బ్రహ్మేతి ఘననిశ్చయే । స్థితిం యాతే శమం యాతి జీవో నిస్స్నేహదీపవత్
ఈ లోకమంతా చైతన్యమే, పరబ్రహ్మమే అని దృఢంగా నమ్మినప్పుడు, జీవుడు నూనె లేని దీపంలా ప్రశాంతతను పొందుతాడు.
దీపవచ్ ఛమమ్ ఆయాతి సుఖాదిస్నేహసఙ్క్షయే । సర్వమ్ ఏకమ్ ఇతి జ్ఞాత్వా జీవో ద్విత్వావిభావనాత్
ఆనందం మొదలైన వాటిపట్ల మమకారం పూర్తిగా పోయినప్పుడు, దీపంలా జీవుడు శాంతిని పొందుతాడు. అంతా ఒక్కటే అని తెలుసుకున్నవాడు, ద్వంద్వాన్ని చూడడం మానేస్తాడు.
సర్వమ్ ఆకాశమ్ ఏవేతి బుద్ధ్వా క్సోభం న గచ్ఛతి । జీవశ్ శూన్యేన శూన్యస్య కః కిల క్షోభవిభ్రమః
ఇది అంతా ఖాళీ ఆకాశమే అని గ్రహించిన జీవుడు కలవరపడడు. శూన్యంలో శూన్యానికి కలవరమూ, అయోమయమూ ఎక్కడుంటాయి?
జీవేనేదృగ్విధేనైవం యద్ ఆ ప్రథమసర్గతః । స్వయం సంవిదితో మార్గస్ తేనైవాద్యాపి గచ్ఛతి
ఈ జీవి మొదటి సృష్టి నుంచే ఇలాంటి స్వయంగా తెలిసిన మార్గంలోనే నడుస్తూ, ఇప్పటికీ అదే దారిలో సాగిపోతున్నది.
సుఖసఞ్చారయోగ్యాసు జీవే సరతి నాడిషు । దేవపుత్ర భవత్య్ ఏతద్ వీర్యవిచ్యవనం కథమ్
దేవపుత్రా! జీవశక్తి దేహంలో సులభంగా ప్రవహించగల నాళాల్లో సంచరిస్తుంది. అలాంటప్పుడు ఈ జీవబలహీనత ఎలా జరుగుతుంది?
జీవః క్షుబ్ధయతి క్షుబ్ధః ప్రాణాదిపవనావలీమ్ । సంవిదాజ్ఞాంశమాత్రేణ సేనామ్ ఇవ మహీపతిః
జీవుడు కలవరపడినప్పుడు, తన ఆజ్ఞతో రాజు సైన్యాన్ని కదిలించినట్టు, ప్రాణవాయువులు మొదలైన ప్రవాహాలను కూడా కలవరపెడతాడు.
వాతస్పన్దేన మేదోఽన్తర్ మజ్జాసారశ్ చ స్వస్థితిమ్ । త్యజత్య్ అమ్బ్వభ్రసౌగన్ధ్యరజఃపత్త్రతృణాది వ
గాలిచలనంతో, లోపల ఉన్న మేదస్సు, మజ్జ, సారం — ఇవన్నీ తమ స్థానం వదిలిపోతాయి. ఇది మేఘాలు, వాసనలు, ధూళి, ఆకులు, గడ్డి వగైరాలు ఎలా దూరిపోతాయో అలాగే.
చలితం వస్త్వ్ అధో యాతి వార్యాది దహనాది ఖమ్ । దేహాన్ నాడీప్రణాలేన శుక్రం యాతి బహిస్స్థితిమ్
కదిలిన పదార్థం క్రిందికి పోతుంది; నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం కూడా అలాగే కదులుతాయి. శరీరంలోని నాళాల ద్వారా శుక్రం బయటకు వెళ్తుంది.
దేవపుత్ర మహాజ్ఞో ఽసి వేత్సి పూర్వాపరం స్థితేః । జ్ఞాయసే వచనాద్ ఏవ స్వభావో హి కిమ్ ఉచ్యతే
దేవపుత్రా! నీవు మహా జ్ఞాని, జీవితం యొక్క గతాన్ని, భవిష్యత్తును తెలుసు. మాటతోనే నిన్ను అర్థం చేసుకోవచ్చు; నీ స్వభావాన్ని ప్రత్యేకంగా చెప్పాల్సిన అవసరం ఏముంది?
ఆదిసర్గే యథా యద్ యత్ స్ఫురితం బ్రహ్మ బ్రహ్మణి । ఘటావటపటాద్యాత్మ తథైవాద్యాపి చ స్థితమ్
సృష్టి ఆరంభంలో బ్రహ్మలో ఏది ఎలా ఉద్భవించిందో, గడప, గుడిసె, వస్త్రం వంటి వాటి రూపంలో అది ఇప్పటికీ అలాగే ఉంది.
కాకతాలీయవద్ వారిబుద్బుదోత్పత్తినాశవత్ । ఘుణాక్షరవద్ ఉచ్ఛూనం తం స్వభావం విదుర్ బుధాః
కాకి తాటి పండు దగ్గరికి రావడం లాంటిది, నీటిబుడబుడలు పుట్టి పోయేలా, పురుగు అక్షరం గీయడం లాంటిది — ఈ స్వభావం కూడా అలాంటిదే అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
అస్మిన్ స్వభావవశతో జగతి ప్రరూఢే దేహాస్ స్ఫురన్తి వివిధా వివిధావికారాః । ప్రక్షీణవాసనతయా న భవన్తి కేచిద్ భూయో భవన్తి చ పునస్ త్వ్ ఇతరే ఘనాస్థాః
ఈ లోకంలో, దాని స్వభావబలంతో పుట్టిన శరీరాలు ఎన్నో విధాలుగా మార్పులు చెందుతూ కనిపిస్తాయి. కొందరి వాసనలు పూర్తిగా తగ్గిపోతే, వాటి శరీరాలు మళ్లీ పుట్టవు. మరికొన్ని గట్టిగా, బలంగా ఉన్న వాసనల వల్ల మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తాయి.
ఆత్మస్వభావవశతో జాతం జగద్ ఇదం మహత్ । స్థితిం వాసనయాభ్యేత్య ధర్మాధర్మవశే స్థితమ్
ఈ విశాలమైన లోకం ఆత్మ స్వభావబలంతో పుట్టింది. వాసనల వల్ల స్థితిని పొందింది. ఇప్పుడు అది ధర్మం, అధర్మం ప్రభావంలో నిలిచి ఉంది.