శీతలే స్వర్ధునీతీరే యత్నోత్సృష్టమలం పురః । చన్ద్రబిమ్బఫలాపూరమ్ ఏకత్రైవోపసమ్భృతమ్
పరమపవిత్రమైన ఆకాశగంగ తీరంలో, చల్లని గాలిలో, చంద్రబింబాలా పండ్లను ఒకచోట గుమ్మడించినట్టు, ముందు అతని కోసం కొత్తగా, మురికిలేని పండ్ల గుట్ట కనిపించింది.
స్త్రైణమ్ ఆలోక్య తత్ కాన్తం సహసైవ మనో మునేః । అనాశ్రితవివేకాంశం బభూవానన్దితం స్ఫురత్
ఆ అందమైన స్త్రీని చూసిన వెంటనే, మునివరి మనసు ఆకర్షితమై, వివేచన లేకుండా ఆనందంతో ప్రకాశించిపోయింది.
ఆనన్దవలితే చిత్తే క్షుబ్ధే ప్రాణానిలే స్థితే । బభూవ తస్య తుష్టస్య మదనస్ఖలితం తదా
ఆనందంతో నిండిన మనసుతో, శ్వాసలు కలవరంగా ఉండగా, ఆ సంతృప్తి క్షణంలో అతనికి కామవశంలో తడబడిన అనుభూతి కలిగింది.
ఫలం రసాపూర్ణమ్ ఇవ గ్రీష్మాన్త ఇవ తోయదః । ప్రత్యగ్రః పాదపశ్ ఛిన్నలతావృన్త ఇవోత్తమః
తాజా రసంతో నిండిన పండు లాగ, వేసవి చివరలో మేఘం లాగ, కొంతకాలం క్రితం దుంముక కత్తిరించిన కొత్త చెట్టు లాగ, అతను తన యౌవనోత్సాహంలో ఉన్నాడు.
అవశ్యాయకణస్యన్దీ శశాఙ్క ఇవ వా మునిః । బిసం ద్విధా యాతమ్ ఇవ గలత్సారరసో ఽభవత్
ఆ ముని చంద్రునిలా అమృతాన్ని జల్లించేవాడిగా, రెండు ముక్కలుగా చీలిన తామర కాడలాగా, తనలోని సారం బయటకు పొంగిపొర్లకుండా ఆపలేక పోయాడు.
తాదృశో ఽపి బహుజ్ఞో ఽపి జీవన్ముక్తో ఽప్య్ అసౌ మునిః । నిరిచ్ఛో ఽపి నిరాస్థో ఽపి నకిఞ్చిదుపమో ఽప్య్ అలమ్
అంతటి జ్ఞానవంతుడు, బహుజ్ఞుడు, జీవన్ముక్తుడు, కోరికలేని వాడు, విరక్తుడు, ఎవరికీ సరితూగని వాడు అయినా ఆ ముని కూడా దుర్బలుడయ్యాడు.
సబాహ్యాభ్యన్తరం నిత్యమ్ ఆకాశవిశదో ఽపి చ । నారదో ఽపి కథం బ్రహ్మన్ మదనస్ఖలితో ఽభవత్
బ్రహ్మన్, లోపల బయటా ఎప్పుడూ పవిత్రుడైన, ఆకాశంలా నిర్మలమైన నారదుడు కూడా ఎలా కామంలో తడబడ్డాడు?
సర్వస్యా ఏవ రాజేన్ద్ర భూతజాతేర్ జగత్త్రయే । దేవాదేర్ అపి దేహో ఽయం ద్వయాత్మైవం స్వభావతః
ఓ రాజేంద్ర, ఈ మూడుగ్లోబుల్లోని ప్రతి జీవికి, దేవతలకైనా, ఈ శరీరం సహజంగా ద్వంద్వ స్వభావంతోనే ఉంటుంది.
అజ్ఞమ్ అస్త్వ్ అథ వా తజ్జ్ఞం యావన్ మత్తం శరీరకమ్ । సర్వమ్ ఏవ జగత్య్ అఙ్గ సుఖదుఃఖమయం స్మృతమ్
అజ్ఞానం ఉన్నవాడైనా, జ్ఞానం ఉన్నవాడైనా, శరీరం మాయలో మునిగిపోయినంతవరకు, ప్రియమైనవాడా, ఈ లోకమంతా సుఖం, దుఃఖం కలిసినదిగానే కనిపిస్తుంది.
హృద్యాదినా పదార్థేన కేనచిద్ వర్ధతే సుఖమ్ । ఆలోక ఇవ దీపేన మహామ్బుధిర్ ఇవేన్దునా
మనసుకు హాయిగా అనిపించే ఏదైనా వస్తువు వల్ల కొంతమందికి సుఖం పెరుగుతుంది. ఇది దీపం వెలిగితే వెలుగు పెరగడం లాంటిది, లేక చంద్రుడు వెలిగితే సముద్రం ఉప్పొంగడం లాంటిది.
తుచ్ఛాదినా పదార్థేన దుఃఖం కేనచిద్ ఏతి హి । తమో మేఘపటేనేవ స్వభావో హ్య్ అత్ర కారణమ్
అర్థంలేని చిన్నదైనా వస్తువు వల్ల కొంతమందికి దుఃఖం కలుగుతుంది. ఇది మేఘాలు కమ్మితే చీకటి ఏర్పడినట్టు. ఇక్కడ కారణం మన స్వభావమే.
స్వరూపే నిర్మలే సత్యే నిమేషమ్ అపి విస్మృతే । దృశ్యమ్ ఉల్లాసమ్ ఆప్నోతి ప్రావృషీవ పయోధరః
మన స్వరూపం నిర్మలంగా, నిజంగా ఉన్నప్పుడు ఒక్క క్షణం కూడా మరిచిపోతే, ఈ జగత్ మెరుపుగా కనిపిస్తుంది. ఇది వర్షాకాలంలో మేఘాలు ఉప్పొంగినట్టు.
అనారతానుసన్ధానాద్ అనున్మేషమ్ అవిస్తృతే । స్వరూపే నోల్లసత్య్ ఏష చితి దృశ్యపిశాచకః
ఎటువంటి విఘ్నం లేకుండా, కళ్లిప్పుడు కూడా ఆలోచనలో నిమగ్నుడై ఉండగలిగితే, మన సహజ స్వరూపంలో ఈ మాయా భావనకు చోటు ఉండదు.
యథా తమఃప్రకాశాభ్యామ్ అహోరాత్రం స్థితిం గతమ్ । తథైవ సుఖదుఃఖాభ్యాం శరీరం స్థితిమ్ ఆగతమ్
ఎలాగైతే చీకటి, వెలుతురు వల్ల పగలు, రాత్రి ఏర్పడతాయో, అలాగే సుఖం, దుఃఖం వల్ల ఈ శరీరానికి స్థితి కలుగుతుంది.
ఏతే హి సుఖదుఃఖే ద్వే జన్మకారణదర్శనాత్ । అజ్ఞస్య లగతశ్ శుక్లపటకుఙ్కుమవద్ దృఢమ్
ఈ రెండు — సుఖం, దుఃఖం — జననానికి కారణాలుగా అజ్ఞానులకు బలంగా కలిసిపోతాయి; అవి తెల్ల బట్టపై కుంకుమ రాసినట్టు విడదీయరాని విధంగా ఉంటాయి.
తజ్జ్ఞస్య త్వ్ అఙ్గ లగతో మనాగ్ అపి చితేర్ వశాత్ । యథా శుభాశుభౌ రాగావ్ అనాక్రాన్తాన్తరౌ మణేః
కాని, నిజమైన జ్ఞానం ఉన్నవారికి, ప్రియమైనవాడా, అవి కేవలం స్వల్పంగా మాత్రమే అంటిపడతాయి; చైతన్యశక్తి వల్ల, రాగద్వేషాలు ఆత్మరత్నాన్ని తాకవు.
పురస్స్థవస్త్వభావేన రఞ్జనాం స్ఫటికో యథా । తజ్జ్ఞస్ త్యజతి హే సాధో జీవన్ముక్తమతిర్ మునిః
ఎదురుగా ఉన్న వస్తువు తొలగినప్పుడు స్ఫటికం రంగు కోల్పోయినట్లే, ఓ మునివరా, జ్ఞానంతో ఉన్న ముని మనసు కూడా ఆసక్తిని వదిలేస్తుంది.
వస్తు సంశ్లేషమాత్రేణ ఘనం రఞ్జితచేతసః । గతే ఽపి వస్తుని దృఢం దుర్ధియః పరితాపినః
విషయాలతో మనసు బలంగా కలిసిపోతే, ఆ వస్తువు పోయిన తర్వాత కూడా స్థిరమైన బుద్ధి లేని వారు ఆ జ్ఞాపకాల వల్ల బాధపడుతూనే ఉంటారు.
గతే ఽపి కుఙ్కుమే భస్త్రా తదీయమ్ అనురఞ్జనమ్ । న జహాతి యథా మూఢస్ తథా విషయరఞ్జనమ్
కుంకుమ పోయిన తర్వాత కూడా బెల్లోస్ మీద ఎరుపు మచ్చ మిగిలినట్లే, మూర్ఖుడు కూడా విషయాలపై ఆసక్తిని వదలడు.
అనేనైవ క్రమేణైతౌ బన్ధమోక్షౌ వ్యవస్థితౌ । భావనాతానవం మోక్షో బన్ధో హి దృఢభావనమ్
ఇలానే బంధనమూ, మోక్షమూ ఏర్పడతాయి. ఊహలు తగ్గితే మోక్షం, ఊహలు బలంగా ఉంటే బంధనం కలుగుతుంది.
స్వోత్పత్తికారణప్రాప్తౌ కథం దుఃఖం సుఖం చ వా । అభ్యుదేతీతి వద మే దూరస్థాయామ్ అపి ప్రభో
ప్రభూ, మనకు జన్మకారణం తెలిసినపుడు, అది ఎంత దూరంలో ఉన్నా, బాధ లేదా ఆనందం ఎలా కలుగుతాయో చెప్పండి.
అత్యుదారమ్ అతీవాచ్ఛం బహ్వర్థం వచనం తవ । శ్రోతుం తృప్తిం న గచ్ఛామి మయూరో ఽభ్రరవేష్వ్ ఇవ
మీ మాటలు ఎంతో గొప్పవి, ఎంతో పవిత్రమైనవి, లోతైన అర్థంతో నిండినవి. వాటిని వింటూ నాకు ఎప్పుడూ తృప్తి కలగడం లేదు; మేఘగర్జన వింటూ మయూరం మళ్లీ మళ్లీ ఆనందపడినట్టు.
స్వోత్పత్తికారణం హృద్యం వస్త్వ్ ఆదాయాక్షపాణిభిః । సుఖసంవిద్ ఇయం బాలా నూనమ్ ఉల్లసతి స్వతః
మన జన్మకారణాన్ని మన ఇంద్రియాలతో హృదయంగా గ్రహించినప్పుడు, ఈ ఆనందానుభూతి చిన్నపిల్లలా సహజంగా ఉల్లాసంగా వెలిసిపోతుంది.
హృద్గతా క్షోభమ్ ఆయాతా జీవం కుణ్డలినీగతమ్ । సోమ్యమ్ ఉద్బోధయత్య్ అన్తస్ సింహమ్ అభ్రరవో యథా
హృదయంలో కలకలం కలిగినపుడు, అది కుండలినిలో ఉన్న జీవశక్తిని మెల్లగా మేల్కొలిపిస్తుంది; మేఘగర్జన సింహాన్ని మేల్కొల్పినట్టు.
ప్రాణావపూరితా నాడీర్ జీవ ఆక్రమతి స్ఫురన్ । సమ్యక్సేకప్రబుద్ధాత్మా రసో ద్రుమలతా ఇవ
ప్రాణంతో నిండిన నాడుల్లో జీవుడు ప్రవేశించి, అక్కడ ఉల్లాసంగా కదులుతాడు. పూర్తిగా మేలుకున్న మనస్సు, చెట్లు మరియు లతల్లో రసం ఎలా ప్రవహిస్తుందో అలా సరిగ్గా నడుస్తుంది.
సుఖప్రబోధసఞ్చారే దుఃఖబోధగమే తథా । జీవస్య నియతా నాడ్యః పృథగ్ దేహే స్థితిం గతాః
సంతోషం వ్యాపించేటప్పుడు, అలాగే బాధ తెలిసినప్పుడు కూడా, జీవుని నాడులు శరీరంలో ప్రతి ఒక్కటి తన స్థానంలో స్థిరంగా ఉంటాయి.
సుఖితః ప్రస్ఫురత్య్ ఏష యాసు తాసు న దుఃఖితః । యే హి మార్గాస్ సువేషస్య కువేషస్య న తే శుభాః
సంతోషం ఉన్న నాడుల్లో జీవుడు ఉల్లాసంగా కదులుతాడు, కానీ బాధ ఉన్నవాటిలో అలా ఉండడు. అలంకారంగా ఉన్న మార్గాలు మంగళకరమైనవి, అలంకారంలేని మార్గాలు కాదు.
జీవస్ సదైవ సర్వత్ర దేహే తిష్ఠతి వై కిల । తస్య దుఃఖే సుఖే వాపి నియతం స్ఫురితం కుతః
జీవుడు ఎప్పుడూ శరీరమంతటా ఉండే వాడే. అయితే, అతని కదలికలు ఎందుకు సుఖం లేదా దుఃఖం వల్ల నిర్ణయించబడతాయి?
యావత్ప్రమాణం జీవో ఽయం సంశామ్యత్య్ అపరిస్ఫురన్ । తావత్ప్రమాణమ్ ఏవైనం ముక్తం ముక్తమ్ అవైహి వై
ఈ ప్రాణి ఎంతకాలం నిశ్చలంగా, అలజడి లేకుండా ఉండునో, ఆంత కాలం అది నిజంగా విముక్తి పొందినదిగా తెలుసుకో.
యావత్ప్రమాణమ్ అధికం స్ఫురతి క్షుబ్ధమారుతమ్ । తావత్ప్రమాణమ్ ఏవైనం బద్ధం బద్ధమ్ అవైహి మే
ఎంతకాలం ఊపిరితిత్తులు కలవరంగా, అధికంగా కదలుతాయో, ఆంత కాలం అది బంధనంలోనే ఉందని నమ్ము.