అథ యాతేషు బహుషు వర్షేషు జరసా వృతే । శిఖిధ్వజే మహాశైలతటకోటరవాసిని
అనేక సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత, వృద్ధాప్యం వచ్చేసరికి, శిఖిధ్వజుడు ఒక గొప్ప కొండ దారిలోని గుహలో నివసించేవాడు.
భర్తుః కషాయపాకం తద్ ఆలక్ష్య ఫలితం చిరాత్ । తదా తస్యాత్మకార్యస్య భవితవ్యతయా తయా
తన భర్త చేసిన కఠోర సాధనలు చాలా కాలానికి ఫలించాయని గమనించిన ఆమె, అతని ఆత్మసాధనకు సమయం వచ్చిందని అర్థం చేసుకుంది.
భర్తుస్ సమీపగమనే మమ కాలో ఽయమ్ ఇత్య్ అపి । సఞ్చిన్త్య మన్దరోపాన్తం గన్తుం బుద్ధిం చకార సా
‘ఈ సమయం నా భర్తను చేరడానికి అనుకూలంగా ఉంది’ అని ఆలోచించి, ఆమె మందార పర్వతానికి దగ్గరికి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంది.
చచాలాన్తఃపురాద్ రాత్రౌ తతార చ నభఃపథమ్ । జగామ వాతస్కన్ధేన గచ్ఛన్తీ ఖే దదర్శ చ
ఆమె రాత్రిపూట అంతఃపురం విడిచి, ఆకాశమార్గంలో ప్రయాణించి, గాలి చేత మోసుకుని వెళ్తూ, ఆకాశంలో సంచరించే వారిని చూసింది.
కల్పవృక్షాంశుకచ్ఛన్నా రత్నస్తబకభూషితాః । నన్దనోద్యాననిలయా రక్తాస్ సిద్ధాభిసారికాః
ఆమె నందనవనాల్లో నివసిస్తూ, కల్పవృక్షాల వస్త్రాలు ధరించి, రత్నాల మాలలతో అలంకరించబడిన స్త్రీలను చూచి, వారు సిద్ధుల సాంగత్యాన్ని కోరికతో వెంబడిస్తున్నారని గమనించింది.
పరామృష్టేన్దుశకలాన్ ప్రాలేయకణకర్షిణః । సిద్ధోత్తంసాత్తసౌగన్ధ్యాన్ స్పర్శయామ్ ఆస మారుతాన్
ఆమె సిద్ధులు ధరించిన సుగంధాల పరిమళంతో, చంద్రకిరణాల చల్లదనంతో, మంచుతుంతల తాకిడితో కూడిన గాలిని తాకింది.
చన్ద్రబిమ్బామృతామ్భోధిమహావీచిపరమ్పరామ్ । అపశ్యన్ నిర్మలాం జ్యోత్స్నామ్ అమ్బరామ్బరతాం గతామ్
ఆమె చంద్రబింబంలోని అమృతసముద్రపు మహావేణుల్లా పరవళ్లు తొక్కుతూ, ఆకాశాన్ని వస్త్రంలా కప్పిన నిర్మలమైన జ్యోత్స్నను చూచింది.
మేఘాన్తరేణ గచ్ఛన్తీ మేఘలగ్నాశ్ చ విద్యుతః । అభియుక్తా స్వభర్త్రా సా భూయో భూయో వ్యలోకయత్
ఆమె మేఘాల మధ్యగా ప్రయాణిస్తూ, వాటికి అంటుకున్న మెరుపులను చూస్తూ, తన భర్తను తలచుకుంటూ మళ్లీ మళ్లీ చూసింది.
ఉవాచ చాత్మనైవాహో యావజ్జీవం శరీరిణామ్ । న స్వభావశ్ శమం యాతి మమాప్య్ ఉత్కణ్ఠతే మనః
ఆత్మతోనే ఆయన ఇలా అన్నాడు: జీవులు ఎంతకాలం బ్రతికినా, వారి స్వభావం ఎప్పుడూ నిశ్చలంగా ఉండదు; నా మనసుకూడా ప్రశాంతంగా ఉండడం లేదు.
కదా మృగేన్ద్రస్కన్ధం తం ప్రణయప్రవణం పురః । పశ్యామి కాన్తమ్ ఇత్య్ అన్తర్ మమాప్య్ ఉత్కణ్ఠితం మనః
సింహంలా బలమైన భుజాలు ఉన్న, ప్రేమతో నిండిన నా ప్రియుడిని నేను ఎప్పుడూ ఎదురుగా చూస్తానో అని నా మనసు కూడా లోపల ఆత్రుతతో ఉంది.
మఞ్జరీత్వం లతాత్వం వా వరమ్ ఏతాస్ తరుం పతిమ్ । న ముఞ్చన్తి క్షణమ్ అపి మమాప్య్ ఉత్కణ్ఠితం మనః
ఈ లతలు పుష్పాలైనా, కొమ్మలైనా, తమ చెట్టు యజమానిని ఒక్క క్షణం కూడా విడిచిపెట్టవు; నా మనసుకూడా అంతే ఆత్రుతగా ఉంది.
యథేయమ్ అగ్రగం కాన్తమ్ ఏతి సిద్ధాభిసారికా । తథా కదాహమ్ ఏష్యామి మమాపీతి మనస్ స్థితమ్
ఈ సిద్ధురాలు తన ప్రియుడి దగ్గరకు ముందుగా వెళ్ళినట్లే, నేను కూడా ఎప్పుడూ అతని దగ్గరకు వెళ్ళుతానో అని ఆలోచన నా మనసులో నిలిచిపోయింది.
ఇమే మన్దారమరుత ఏతే చ శశినః కరాః । వనరాజయ ఏతాశ్ చ మామ్ అప్య్ ఉత్కణ్ఠయన్త్య్ అహో
ఈ మందారవృక్షాల మృదువైన గాలులు, ఈ చంద్రుని కిరణాలు, ఈ అడవిలోని చెట్ల వరుసలు — ఇవన్నీ నన్ను ఎంతగానో ఆత్రుతగా మారుస్తున్నాయి.
హే చిత్తాజ్ఞవద్ ఏవాన్తః కిం త్వం తాణ్డవితం స్థితమ్ । సా వ్యోమనిర్మలా సాధో క్వ తే యాతా వివేకితా
ఓ మనసా, నీవు ఎందుకు లోపల అశాంతిగా, వినకపోయినట్టు ఉండిపోతున్నావు? ఓ సద్గుణవంతుడా, నీవు ఆకాశంలా నిర్మలమైన వివేకాన్ని ఎక్కడ పోగొట్టుకున్నావు?
అథ వా చిత్త భర్తారం స్వం ప్రత్య్ ఉత్కణ్ఠసే సఖే । తిష్ఠోత్కణ్ఠావివలితం కిమ్ అనుత్కణ్ఠితేన తే
లేకపోతే, ఓ మనసా, నీవు నీయజమానిని కోరుకుంటున్నావా నా మిత్రమా? ఇక కోరుకోవాల్సింది ఏమీ లేకపోయినప్పుడు ఇలా ఆత్రుతతో ఉండటం ఎందుకు?
కిం కిలోత్కణ్ఠసే వాపి భర్తా యాతో జరాం భవేత్ । తపస్వీ కృశగాత్రశ్ చ భవేన్ నిర్వాసనస్ తథా
నీవు ఎందుకు, లేదా ఏదికోసం ఆత్రుతపడుతున్నావు? ఆ యజమాని వృద్ధుడయ్యుండవచ్చు, తపస్సులో లీనమై, క్షీణమైన శరీరంతో, సర్వస్వాన్ని వదిలేసి వెళ్లిపోయి ఉండవచ్చు.
మత్తో రాజ్యాచ్ చ భోగేభ్యో మన్యే ఽస్యామూలతాం గతా । వాసనా లతికా ప్రావృణ్నదీతటగతా యథా
రాజ్యానికి, భోగాలకు సంబంధించిన ఆశలు అతనిలో పూర్తిగా పోయినట్లుగా నాకు అనిపిస్తోంది. వర్షాకాలంలో నది ఒడ్డున ఉన్న వల్లి ఎలా నీటిలో కొట్టుకుపోతుందో, అలాగే అతని వాంఛలత కూడా మూలతో సహా పోయింది.
ఏకాన్తమతిర్ ఏకాత్మా నీరసశ్ శాన్తవాసనః । మన్యే భవతి మే భర్తా శుష్కవృక్షసమస్థితిః
అతని మనసు పూర్తిగా లోనికి మళ్లింది, తనలో తానే లీనమై ఉన్నాడు, ఏదీ రుచిగా అనిపించదు, వాంఛలు శాంతించిపోయాయి. నా భర్త ఇప్పుడు ఎండిపోయిన చెట్టు లా నిలబడి ఉన్నాడని నాకు అనిపిస్తోంది.
తథాపి చిత్త కోత్కణ్ఠా భవ వోత్కణ్ఠయాన్వితమ్ । పతిమ్ ఉద్బోధ్య యోగేన శ్లేషయిష్యామ్య్ అహం గలే
అయినా నా హృదయం ఇంకా అతడిని కోరి తపిస్తోంది. యోగబలంతో నా భర్తను మేల్కొలిపి, అతన్ని మెడలో కౌగిలించుకుంటాను.
ప్రమృష్టవాసనం భర్తుస్ సమీకృత్య మనో మునేః । రాజ్య ఏవ నియోక్ష్యామి నివత్స్యావస్ సుఖం చిరమ్
ఓ మునివరా! నా భర్త మనసు ఆశల నుండి పూర్తిగా శుభ్రమైందని నేను గమనించిన తర్వాత, అతడిని రాజ్యంలో స్థిరపరిచి, ఇద్దరం ఎంతో కాలం సుఖంగా అక్కడ నివసిస్తాము.
అహో ను చిరకాలేన మనోరథమ్ ఇమం శుభమ్ । అహమ్ ఆసాదయిష్యామి యద్ భర్త్రా సమచిత్తతా
ఓహో, ఎంతకాలం తర్వాత నా ఈ మంగళకరమైన కోరిక నెరవేరబోతుందని ఎంతో ఆనందంగా ఉంది. భర్తతో సమానమైన మనసుతో ఉండగలగడం నాకు సిద్ధించబోతుంది.
సమగ్రానన్దవృన్దానామ్ ఏతద్ ఏవోపరి స్థితమ్ । యత్ సమానమనోవృత్తిసఙ్గమ్ ఆస్వాదనే సుఖమ్
పూర్తిగా ఆనందంగా ఉండే సమూహాలన్నింటికన్నా, మనసు ఒకేలా కలిసిపోయినప్పుడు కలిగే ఆనందమే అగ్రస్థానంలో ఉంటుంది.
ఇతి చిన్తావతీ వ్యోమ్నా చూడాలోల్లఙ్ఘ్య పర్వతాన్ । దేశాన్ అబ్దాన్ దిగన్తాంశ్ చ ప్రాప మన్దరకన్దరమ్
ఇలా ఆలోచిస్తూ, చూడాలా ఆకాశంలో ఎగిరిపోతూ పర్వతాలు, దేశాలు, సముద్రాలు, దిక్కులన్నీ దాటి, మందరపర్వతంలోని గుహను చేరుకుంది.
అదృశ్యైవ నభస్స్థైవ ప్రవివేశ వనాన్తరమ్ । వాత్యేవ పాదపలతాస్పన్దచిహ్నగమాగమా
అదృశ్యంగా, ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తూ, ఆమె అడవిలోకి ప్రవేశించింది. ఆమె రాకపోకలు గాలి తాకినప్పుడు వృక్షాల లతలు కంపించడమే గుర్తుగా ఉండేది.
వనైకదేశే కస్మింశ్చిత్ కృతపర్ణోటజే పతిమ్ । దృష్ట్వా యోగేన బుబుధే దేహాన్తరమ్ ఇవాస్థితమ్
అటవిలో ఒక చోట, ఆకులతో కట్టిన చిన్న గుడిసెలో తన భర్తను చూసింది. యోగబలంతో, అతను ఇంకొక శరీరంలో ఉన్నట్టు ఆమెకు అనిపించింది.
హారకేయూరకటకకుణ్డలాదివిభూషితః । అభవన్ మేరుకాన్తిర్ యస్ తమ్ ఏవాత్ర దదర్శ సా
గతంలో హారాలు, కంకణాలు, కడలు, కుండలాలు వంటి అలంకారాలతో మెరిసిపోయే మెరుమలతో సమానంగా ఉన్న తన భర్తను, అదే చోట ఆమె చూశింది.
కృశాఙ్గం కృష్ణవర్ణం చ జీర్ణపర్ణమ్ ఇవ స్థితమ్ । కజ్జలామ్బుభరస్నాతం భృఙ్గీశమ్ ఇవ నిస్సహమ్
అతని శరీరం బాగా క్షీణించి, ముదురు వర్ణంతో, వాడిపోయిన ఆకులా కూర్చుని, అడవి ధూళి, పొడి పట్టుకుని, శక్తిలేని తేనెటీగల రాజును పోలి కనిపించాడు.
చీరామ్బరధరం శాన్తమ్ ఏకాకినమ్ అవస్థితమ్ । స్థలే నిషణ్ణం పుష్పాణి గ్రథయన్తం జరాం గతమ్
చీరధారణతో, ప్రశాంతంగా, ఒంటరిగా ఉండి, నేలపై కూర్చుని, పువ్వులు గొట్టుకుంటూ, వృద్ధాప్యంలోకి చేరినట్టుగా కనిపించాడు.
తమ్ ఆలోక్యానవద్యాఙ్గీ చూడాలా పీవరస్తనీ । కిఞ్చిజ్జాతవిషాదేదమ్ ఉవాచాత్మని చేతసా
అతన్ని చూసిన చూడాల, నిష్కళంకమైన రూపంతో, పుష్టమైన వక్షోజాలతో, కొద్దిగా విచారంతో తన మనసులో ఇలా అనుకుంది.
అహో ను విషమం మౌర్ఖ్యం యద్ అనాత్మజ్ఞతాత్మకమ్ । ఏవంవిధాస్ సమాయాన్తి దశా మౌర్ఖ్యప్రసాదతః
హాయ్! ఆత్మజ్ఞానం లేకపోవడం వల్ల కలిగే మూర్ఖత్వం ఎంత భయంకరమైనదో! ఇలాంటి స్థితులు మూర్ఖత్వం వల్లే వస్తాయి.