రటత్ప్రణాలసలిలవాపీవలితపాదపమ్ । శీర్ణవేద్యాదివిజ్ఞాతభూతపూర్వద్విజాశ్రమమ్
అక్కడ ప్రవహించే నీటి బావులు, చెరువులు, గాలిలో ఊగే చెట్లు కనిపించాయి. పాత యజ్ఞవేదికల అవశేషాలు అక్కడ మునులు ఒకప్పుడు నివసించారని తెలియజేశాయి.
క్షుద్రప్రాణివినిర్ముక్తం సిద్ధసేవ్యలతాలయమ్ । ఆపూర్ణపాదపలతం ప్రాణవృత్తికరైః ఫలైః
ఆ అడవి చిన్న జంతువులు లేని, సిద్ధులు సందర్శించే ఒక లతావనం. అక్కడ నేల మీద పడ్డ ఆకులు, జీవనానికి అవసరమైన పండ్లు పడి ఉండేవి.
తత్రైకస్మిన్ స్థలే శుద్ధే సమే సలిలమాలితే । శీతలే శాద్వలశ్యామే స్నిగ్ధే సఫలపాదపే
అక్కడ ఒక స్వచ్ఛమైన, సమతలమైన ప్రదేశంలో, నీటితో తడిసిన, చల్లగా, ముదురు పచ్చికతో నిండిన, మృదువుగా, పండ్లతో నిండిన చెట్ల నీడలో ఉన్న ప్రదేశాన్ని ఎంచుకున్నాడు.
సమఞ్జరీభిర్ వల్లీభిస్ స చకారోటజాలయమ్ । ప్రావృట్కాలస్ సవిద్యుద్భిర్ నీలాభ్రైర్ ఇవ పఞ్జరమ్
అతను పుష్పాలతో అలంకరించిన వల్లులతో ఒక చిన్న మట్టిడి కట్టించాడు. అది వానకాలంలో మెరుపులతో మెరిసే నీలి మేఘాల పంజరంలా కనిపించింది.
మసృణం వైణవం దణ్డం ఫలభోజనభాజనమ్ । అర్ఘపాత్రం పుష్పభాణ్డమ్ అక్షమాలాం కమణ్డలుమ్
అతను మృదువైన వెదురు దండం, పండ్లను తినేందుకు పాత్రం, నీళ్లు సమర్పించేందుకు పాత్రం, పువ్వుల బుట్ట, జపమాల, కమండలువును తీసుకొచ్చాడు.
కన్థాం శీతాపనోదాయ బృసీం చైవ మృగాజినమ్ । ఆనీయాయోజయత్ తస్మిన్ మఠికామన్దిరే నృపః
చలిని తట్టుకునేందుకు ఒక కంఠిక, పరుపుగా వేసుకునేందుకు మృదువైన మత్తెడు, ఇంకా మృగచర్మాన్ని కూడా తీసుకొచ్చి ఆ ఆశ్రమ గృహంలో అందరినీ సర్దిచేశాడు.
యత్ కిఞ్చిద్ అన్యద్ వా వస్తు యోగ్యం తాపసకర్మణి । తత్ తత్ర స్థాపయామ్ ఆస జగతీవ క్రమం విధిః
తపస్సుకు అవసరమైన ఇతర వస్తువులు ఏవైతే ఉన్నాయో, అవన్నీ అక్కడ సరిగ్గా అమర్చాడు. ఇది జగత్తులోని వ్యవస్థను ధర్మం ఎలా క్రమంగా ఏర్పాటు చేస్తుందో అలా చేశాడు.
సన్ధ్యాపూర్వం జపం ప్రాతఃప్రహరం స తదాకరోత్ । పుష్పోచ్చయం ద్వితీయం తు స్నానం దేవార్చనం తతః
ఉదయం సూర్యోదయానికి ముందు, మొదటి భాగంలో సంధ్యావందనం, జపం చేశాడు. రెండవ భాగంలో పువ్వులు పుట్టించుకుని, స్నానం చేసి, దేవతలను పూజించాడు.
పశ్చాద్ వనఫలం కిఞ్చిద్ వనకన్దం బిసాదికమ్ । భుక్త్వా జప్యపరో భూత్వా నినాయైకో నిశాం వశీ
తరువాత అడవి పండ్లు, కందులు, తామర కాడలు వంటివి తిన్నాడు. ఆ తరువాత జపంలో లీనమై, ఆత్మనిగ్రహంతో ఒంటరిగా రాత్రిని గడిపాడు.
ఇతి దివసమ్ అఖేదం మన్దరోపాన్తకచ్ఛే విరచిత ఉటజే ఽన్తర్ మాలవేశో నినాయ । న చ నృపతివిలాసం తం స సస్మార కం వా స్ఫురతి హృది వివేకే రాజ్యలక్ష్మ్యో హరన్తి
ఇలా మంధర పర్వతపు ఒడ్డున, త్రుండు వస్త్రాలు ధరించి, చిన్న గుడిసెలో నిరాశ్రయంగా, అలసట లేకుండా రోజులు గడిపాడు. రాజసుఖాలు అతని మనసుకు తాకలేదు; వివేకం ఉన్న హృదయంలో రాజ్య మహిమలు కలగవు.
ఏవం శిఖిధ్వజః పర్ణమఠికాయాం వనే స్థితః । ఇదానీం శృణు చూడాలా సా కిం కృతవతీ గృహే
అలా శిఖిధ్వజుడు అడవిలోని ఆకుల గుడిసెలో ఉండిపోయాడు. ఇప్పుడు, ఇంట్లో చూడాలా ఏమి చేసిందో విను.
తత్రార్ధరాత్రసమయే దూరం యాతే శిఖిధ్వజే । హరిణీ గ్రామసుప్తేవ చూడాలా బుబుధే భయాత్
అక్కడ, అర్ధరాత్రి సమయానికి శిఖిధ్వజుడు దూరంగా వెళ్లిపోయినప్పుడు, గ్రామంలో నిద్రలేచిన జింకలా, భయంతో చూడాలా మేల్కొంది.
అపశ్యత్ పతినిర్హీనం శయనం శూన్యతాం గతమ్ । అభాస్కరమ్ అపూర్ణేన్దుం శాన్తశోభమ్ ఇవామ్బరమ్
ఆమె భర్త లేని మంచాన్ని, ఖాళీగా మారిపోయినదాన్ని చూసింది. అది, వెలుతురు లేని ఆకాశంలా, పూర్ణచంద్రుడు లేకుండా, నిశ్శబ్దంగా అందంగా కనిపించింది.
ఉత్తస్థౌ కిఞ్చిద్ ఆమ్లానవదనా ఖేదశాలినీ । కుసిక్తేవ మహావల్లీ నిరుత్సాహాఙ్గపల్లవా
ఆమె కొంత ముదురిన ముఖంతో, బాధతో నిండినవాడిగా లేచింది. వానలో తడిసిన పెద్ద వల్లి చెట్టు లాగ, ఆమె అవయవాలు ఉత్సాహం లేకుండా కనిపించాయి.
న ప్రసన్నా న విమలా బభూవాకులతాం గతా । దినశ్రీర్ ఇవ నీహారధూసరా సా వ్యతిష్ఠత
ఆమెకు మనస్సు ప్రశాంతంగా లేక, పవిత్రంగా కూడా లేదు. మబ్బుతో కమ్ముకున్న పగటి వెలుగు ఎలా మసకబారుతుందో, ఆమె కూడా అయోమయంతో ఉండిపోయింది.
క్షణం శయ్యోపవిష్టైవ చిన్తయామ్ ఆస చిన్తయా । కష్టం రాజ్యం ప్రభుస్ త్యక్త్వా వనం యాతో గృహాద్ ఇతి
ఒక క్షణం ఆమె మంచంపై కూర్చొని, ఆందోళనతో ఇలా ఆలోచించింది: 'అయ్యో! రాజు రాజ్యాన్ని వదిలి, ఇల్లును విడిచి, అడవికి వెళ్లిపోయాడు.'
తన్ మయేహాద్య కిం కార్యం తత్సమీపం వ్రజామ్య్ అహమ్ । భర్తైవ గతిర్ ఉద్దిష్టా విధినా ప్రకృతా స్త్రియః
ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? అతని దగ్గరకు వెళ్ళిపోవాలి. ఎందుకంటే, ఒక स्त్రీకి భర్తే దైవం నిర్ణయించిన ఆశ్రయం.
ఇతి సఞ్చిన్త్య భర్తారమ్ అనుగన్తుం సముత్థితా । చూడాలా వాతరన్ధ్రేణ నిర్గత్యామ్బరమ్ ఆయయౌ
ఇలా ఆలోచించి, భర్తను అనుసరించేందుకు చూడాలా లేచి, గాలి మార్గం ద్వారా బయటకు వెళ్లి, ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయింది.
బభ్రామామ్బరమార్గేణ వాతస్కన్ధేన యోగినీ । కుర్వతీ సిద్ధసార్థస్య ముఖేనాన్యేన్దువిభ్రమమ్
ఆ యోగినీ గాలి తడవుతో ఆకాశ మార్గంలో సంచరిస్తూ, సిద్ధుల సమూహంలో చంద్రుని కాంతిని తలపించే అందమైన ముఖంతో ప్రయాణించింది.
దదర్శాథ పథా యాన్తం రాత్రౌ ఖడ్గకరం పతిమ్ । భ్రమన్తమ్ ఏకమ్ ఏకాన్తే వేతాలేశమ్ ఇవోత్థితమ్
ఆ మార్గంలో రాత్రి వేళ, ఖడ్గాన్ని చేతబట్టి, ఒంటరిగా ఒక పక్కన తిరుగుతున్న తన భర్తను ఆమె చూసింది. అతడు కొత్తగా లేచిన వేతాళుడిలా కనిపించాడు.
తాదృశం పతిమ్ ఆలోక్య రుద్ధా గగనకోటరే । భవిష్యచ్ చిన్తయామ్ ఆస సర్వం భర్తుర్ అఖణ్డితమ్
అలా తన భర్తను ఆ స్థితిలో చూసి, ఆకాశపు లోపలే ఆగి, భర్తకు జరగబోయే అన్నిటినీ పూర్తిగా ఆలోచించసాగింది.
యథా తేన యదా యత్ర యావత్ కార్యం యథోదయమ్ । యథా చ నిర్వృతిస్ స్ఫారా గన్తవ్యా తేన రాఘవ
ఏ పని ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎంతవరకు చేయాలో, అలాగే అతనికి సంపూర్ణ శాంతి ఎలా కలుగుతుందో అన్నీ అతడే సాధించాలి రాఘవా అని ఆమె తలంచింది.
అవశ్యభవితవ్యం తద్ భర్తుర్ దృష్ట్వా పురస్స్థితమ్ । తద్ ఏవ సమ్పాదయితుం గమనాత్ సా న్యవర్తత
భర్తకు జరగాల్సినది ఇప్పుడు తన కళ్ల ముందు ఉన్నదని చూసి, దాన్ని జరిగేలా చేయడానికి ఆమె తన ప్రయాణాన్ని ఆపింది.
ఆస్తాం మమాద్య గమనం కాలేనాతిచిరేణ హి । మయాస్య పార్శ్వం గన్తవ్యం నియతేర్ ఏష నిశ్చయః
ఈ రోజు నా ప్రయాణం వాయిదా వేయబడింది గాక; త్వరలోనే విధి వల్ల నేను అతని వద్దకు వెళ్లాల్సిందే.
ఇతి సఞ్చిన్త్య చూడాలా ప్రవిశ్యాన్తఃపురం పునః । సుష్వాప శయనే శమ్భోశ్ శిరసీవైన్దవీ కలా
ఇలా ఆలోచించి, చూడాలా మళ్లీ అంతఃపురంలోకి వెళ్లి, తన మంచంపై చంద్రుని కిరణం శివుని తలపై ఉండినట్లు నిద్రించింది.
కేనచిత్ కారణేనాసౌ గతస్ సమ్ప్రతి భూపతిః । ఇతి పౌరజనం సర్వమ్ ఆశ్వాస్యాతిష్ఠద్ అఙ్గనా
రాజు ఏదో కారణంతో వెళ్లాడని ప్రజలందరినీ నమ్మదగ్గలా చెప్పి, ఆ రాణి అక్కడే ఉండిపోయింది.
రాజ్యం రరక్ష భర్తుస్ తత్ క్రమేణ సమదర్శనా । యథా కలమకేదారం పక్వం కలమగోపికా
ఆమె భర్త స్థానంలో రాజ్యాన్ని సమాన దృష్టితో పాలించింది. ఎలా అంటే, ఒక రైతు భార్య పండిన వరి పొలాన్ని జాగ్రత్తగా చూసుకుంటుందో అలా.
తయోస్ తదావహత్ కాలో దమ్పత్యోస్ స్థితయోస్ తథా । అదృష్టాన్యోఽన్యముఖయో రాజ్యకాననపాలయోః
అలా ఆ దంపతులకు కాలం గడిచిపోయింది. ఆమె రాజప్రాసాదంలో, అతను అడవిలో ఉండగా, ఇద్దరూ తమ తమ ప్రాంతాలను కాపాడుతూ, ఒకరినొకరు చూడకుండా జీవించారు.
జగామాథ దినం పక్షో మాసో ఽథర్తుశ్ చ వత్సరః । శిఖిధ్వజస్య విపినే చూడాలాయాస్ స్వమన్దిరే
ఒక రోజు, పక్షం, నెల, సంవత్సరం గడిచిపోయాయి. శిఖిధ్వజుడు అడవిలో ఉండగా, చూడాలా తన మందిరంలోనే ఉండింది.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన వర్షాణ్య్ అష్టాదశాఙ్గనా । చూడాలోవాస సదనే వనకచ్ఛే శిఖిధ్వజః
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? పదెనిమిది సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. చూడాలా తన ఇంట్లోనే ఉండగా, శిఖిధ్వజుడు అడవి అంచులోనే ఉన్నాడు.