ఉత్తస్థౌ శయనాల్ లీనవధూకాద్ ధవలాంశుకాత్ । సలక్ష్మీకాద్ విలోలోర్మేర్ హరిః క్షీరార్ణవాద్ ఇవ
తన ప్రియమైన భార్యను, తెల్లని వస్త్రాన్ని మంచంపై వదిలి, లక్ష్మీదేవిని, అలలతో కూడిన పాలసముద్రాన్ని వదిలి విష్ణువు లేచినట్టుగా, ఆయన అక్కడినుంచి లేచాడు.
నిర్జగామాఙ్గనం మత్తసుప్తభృత్యజనం గృహాత్ । వనం సుప్తమృగవ్యూహం కేసరీ కన్దరాద్ ఇవ
ఆ ఇంట్లో ఉన్న సేవకులు, స్త్రీలు మత్తులోనో, నిద్రలోనో ఉండగా, సింహం తన గుహను వదిలి, మృగజంతువులు నిద్రపోతున్న అడవిలోకి వెళ్లినట్టు, ఆయన ఆ ఇంటిని విడిచిపెట్టాడు.
ఖడ్గమాత్రసహాయో ఽసౌ పటద్వయపరావృతః । అర్ధసుప్తద్వారపాలం ద్వారదేశమ్ అవాప చ
రెండు వస్త్రాలతో కప్పుకుని, చేతిలో ఖడ్గం మాత్రమే తోడుగా, అర్ధనిద్రలో ఉన్న ద్వారపాలకుడి దగ్గరికి ఆయన చేరాడు.
వీరక్రమార్థం యామీతి తత్రైవ ద్వారపవ్రజమ్ । యోజయిత్వా జగామాసౌ పురాన్ నిర్గత్య పూర్ణధీః
పరాక్రమం కోసం, "రాత్రి పహరా కోసం వెళ్తున్నాను" అని ద్వారపాలకుడితో చెప్పి, అతనితో ఏర్పాటుచేసుకుని, పట్టణాన్ని విడిచి, పూర్తి స్థిరమైన మనసుతో బయలుదేరాడు.
రాజ్యలక్ష్మ్యై నమస్ తుభ్యమ్ ఇత్య్ ఉక్త్వా మణ్డలాద్ గతః । వివేశోగ్రామ్ అరణ్యానీమ్ ఏకో నద ఇవార్ణవమ్
రాజ్యలక్ష్మీ దేవికి నమస్కారం చెప్పి, ఆ యువరాజు పట్టణ పరిధిని వదిలి, ఒంటరిగా అడవిలోకి ప్రవేశించాడు. అది నది సముద్రంలో కలిసిపోయినట్టు ఉండింది.
ఘనాన్ధకారగుల్మాఢ్యా క్షుద్రభూతౌఘకర్కశా । సారణ్యానీనిశా సా చ సమం తేనాతివాహితా
ఆ అడవిలో ఆ రాత్రి చాలా ముదురు చీకటితో, చిన్నచిన్న జంతువుల గుంపులతో భయంకరంగా ఉండింది. అయినా ఆ రాత్రిని అతను అక్కడే గడిపాడు.
ప్రాతశ్ శూన్యమ్ అరణ్యానీఖం తీర్త్వా వితతం దినమ్ । సమమ్ అర్కేణ కస్యాఞ్చిద్ విశశ్రామ వనావనౌ
ఉదయం అయ్యాక, ఖాళీ అడవి ప్రాంతాన్ని దాటి, ఆ యువరాజు సూర్యునితో పాటు ఆ రోజు మొత్తం ఒక చిన్న అడవి తోటలో విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
భానావ్ అదృశ్యతాం యాతే తత్ర స్నానాదిపూర్వకమ్ । కిఞ్చిత్ ఫలాదికం భుక్త్వా తాం నినాయ తమస్వతీమ్
సూర్యుడు అస్తమించాక, అక్కడ స్నానం చేసి ఇతర కర్మలు పూర్తిచేసి, కొంత పండ్లు తిన్నాడు. ఆ రాత్రి చీకటిలో అక్కడే గడిపాడు.
పునః ప్రాతః పురాణ్య్ ఉచ్చైర్ మణ్డలాని గిరీన్ నదీః । బలాద్ ఉల్లఙ్ఘయామ్ ఆస రామ ద్వాదశశర్వరీః
మళ్లీ ఉదయం అయ్యాక, పాత పర్వత శ్రేణులు, కొండలు, నదులు అన్నీ బలవంతంగా దాటి, ఓ రామా, పన్నెండు రాత్రులు ప్రయాణం చేశాడు.
తతో మన్దరశైలస్య తటస్థం జనదుర్గమమ్ । ప్రాప కాననమ్ అత్యన్తదూరస్థజనతాపురమ్
ఆ తర్వాత మందర పర్వతం ఒడ్డున, జనాలు చేరలేని దూరమైన అడవిని చేరాడు. అది మనుషుల నివాసాలకు చాలా దూరంగా ఉండేది.
రటత్ప్రణాలసలిలవాపీవలితపాదపమ్ । శీర్ణవేద్యాదివిజ్ఞాతభూతపూర్వద్విజాశ్రమమ్
అక్కడ ప్రవహించే నీటి బావులు, చెరువులు, గాలిలో ఊగే చెట్లు కనిపించాయి. పాత యజ్ఞవేదికల అవశేషాలు అక్కడ మునులు ఒకప్పుడు నివసించారని తెలియజేశాయి.
క్షుద్రప్రాణివినిర్ముక్తం సిద్ధసేవ్యలతాలయమ్ । ఆపూర్ణపాదపలతం ప్రాణవృత్తికరైః ఫలైః
ఆ అడవి చిన్న జంతువులు లేని, సిద్ధులు సందర్శించే ఒక లతావనం. అక్కడ నేల మీద పడ్డ ఆకులు, జీవనానికి అవసరమైన పండ్లు పడి ఉండేవి.
తత్రైకస్మిన్ స్థలే శుద్ధే సమే సలిలమాలితే । శీతలే శాద్వలశ్యామే స్నిగ్ధే సఫలపాదపే
అక్కడ ఒక స్వచ్ఛమైన, సమతలమైన ప్రదేశంలో, నీటితో తడిసిన, చల్లగా, ముదురు పచ్చికతో నిండిన, మృదువుగా, పండ్లతో నిండిన చెట్ల నీడలో ఉన్న ప్రదేశాన్ని ఎంచుకున్నాడు.
సమఞ్జరీభిర్ వల్లీభిస్ స చకారోటజాలయమ్ । ప్రావృట్కాలస్ సవిద్యుద్భిర్ నీలాభ్రైర్ ఇవ పఞ్జరమ్
అతను పుష్పాలతో అలంకరించిన వల్లులతో ఒక చిన్న మట్టిడి కట్టించాడు. అది వానకాలంలో మెరుపులతో మెరిసే నీలి మేఘాల పంజరంలా కనిపించింది.
మసృణం వైణవం దణ్డం ఫలభోజనభాజనమ్ । అర్ఘపాత్రం పుష్పభాణ్డమ్ అక్షమాలాం కమణ్డలుమ్
అతను మృదువైన వెదురు దండం, పండ్లను తినేందుకు పాత్రం, నీళ్లు సమర్పించేందుకు పాత్రం, పువ్వుల బుట్ట, జపమాల, కమండలువును తీసుకొచ్చాడు.
కన్థాం శీతాపనోదాయ బృసీం చైవ మృగాజినమ్ । ఆనీయాయోజయత్ తస్మిన్ మఠికామన్దిరే నృపః
చలిని తట్టుకునేందుకు ఒక కంఠిక, పరుపుగా వేసుకునేందుకు మృదువైన మత్తెడు, ఇంకా మృగచర్మాన్ని కూడా తీసుకొచ్చి ఆ ఆశ్రమ గృహంలో అందరినీ సర్దిచేశాడు.
యత్ కిఞ్చిద్ అన్యద్ వా వస్తు యోగ్యం తాపసకర్మణి । తత్ తత్ర స్థాపయామ్ ఆస జగతీవ క్రమం విధిః
తపస్సుకు అవసరమైన ఇతర వస్తువులు ఏవైతే ఉన్నాయో, అవన్నీ అక్కడ సరిగ్గా అమర్చాడు. ఇది జగత్తులోని వ్యవస్థను ధర్మం ఎలా క్రమంగా ఏర్పాటు చేస్తుందో అలా చేశాడు.
సన్ధ్యాపూర్వం జపం ప్రాతఃప్రహరం స తదాకరోత్ । పుష్పోచ్చయం ద్వితీయం తు స్నానం దేవార్చనం తతః
ఉదయం సూర్యోదయానికి ముందు, మొదటి భాగంలో సంధ్యావందనం, జపం చేశాడు. రెండవ భాగంలో పువ్వులు పుట్టించుకుని, స్నానం చేసి, దేవతలను పూజించాడు.
పశ్చాద్ వనఫలం కిఞ్చిద్ వనకన్దం బిసాదికమ్ । భుక్త్వా జప్యపరో భూత్వా నినాయైకో నిశాం వశీ
తరువాత అడవి పండ్లు, కందులు, తామర కాడలు వంటివి తిన్నాడు. ఆ తరువాత జపంలో లీనమై, ఆత్మనిగ్రహంతో ఒంటరిగా రాత్రిని గడిపాడు.
ఇతి దివసమ్ అఖేదం మన్దరోపాన్తకచ్ఛే విరచిత ఉటజే ఽన్తర్ మాలవేశో నినాయ । న చ నృపతివిలాసం తం స సస్మార కం వా స్ఫురతి హృది వివేకే రాజ్యలక్ష్మ్యో హరన్తి
ఇలా మంధర పర్వతపు ఒడ్డున, త్రుండు వస్త్రాలు ధరించి, చిన్న గుడిసెలో నిరాశ్రయంగా, అలసట లేకుండా రోజులు గడిపాడు. రాజసుఖాలు అతని మనసుకు తాకలేదు; వివేకం ఉన్న హృదయంలో రాజ్య మహిమలు కలగవు.
ఏవం శిఖిధ్వజః పర్ణమఠికాయాం వనే స్థితః । ఇదానీం శృణు చూడాలా సా కిం కృతవతీ గృహే
అలా శిఖిధ్వజుడు అడవిలోని ఆకుల గుడిసెలో ఉండిపోయాడు. ఇప్పుడు, ఇంట్లో చూడాలా ఏమి చేసిందో విను.
తత్రార్ధరాత్రసమయే దూరం యాతే శిఖిధ్వజే । హరిణీ గ్రామసుప్తేవ చూడాలా బుబుధే భయాత్
అక్కడ, అర్ధరాత్రి సమయానికి శిఖిధ్వజుడు దూరంగా వెళ్లిపోయినప్పుడు, గ్రామంలో నిద్రలేచిన జింకలా, భయంతో చూడాలా మేల్కొంది.
అపశ్యత్ పతినిర్హీనం శయనం శూన్యతాం గతమ్ । అభాస్కరమ్ అపూర్ణేన్దుం శాన్తశోభమ్ ఇవామ్బరమ్
ఆమె భర్త లేని మంచాన్ని, ఖాళీగా మారిపోయినదాన్ని చూసింది. అది, వెలుతురు లేని ఆకాశంలా, పూర్ణచంద్రుడు లేకుండా, నిశ్శబ్దంగా అందంగా కనిపించింది.
ఉత్తస్థౌ కిఞ్చిద్ ఆమ్లానవదనా ఖేదశాలినీ । కుసిక్తేవ మహావల్లీ నిరుత్సాహాఙ్గపల్లవా
ఆమె కొంత ముదురిన ముఖంతో, బాధతో నిండినవాడిగా లేచింది. వానలో తడిసిన పెద్ద వల్లి చెట్టు లాగ, ఆమె అవయవాలు ఉత్సాహం లేకుండా కనిపించాయి.
న ప్రసన్నా న విమలా బభూవాకులతాం గతా । దినశ్రీర్ ఇవ నీహారధూసరా సా వ్యతిష్ఠత
ఆమెకు మనస్సు ప్రశాంతంగా లేక, పవిత్రంగా కూడా లేదు. మబ్బుతో కమ్ముకున్న పగటి వెలుగు ఎలా మసకబారుతుందో, ఆమె కూడా అయోమయంతో ఉండిపోయింది.
క్షణం శయ్యోపవిష్టైవ చిన్తయామ్ ఆస చిన్తయా । కష్టం రాజ్యం ప్రభుస్ త్యక్త్వా వనం యాతో గృహాద్ ఇతి
ఒక క్షణం ఆమె మంచంపై కూర్చొని, ఆందోళనతో ఇలా ఆలోచించింది: 'అయ్యో! రాజు రాజ్యాన్ని వదిలి, ఇల్లును విడిచి, అడవికి వెళ్లిపోయాడు.'
తన్ మయేహాద్య కిం కార్యం తత్సమీపం వ్రజామ్య్ అహమ్ । భర్తైవ గతిర్ ఉద్దిష్టా విధినా ప్రకృతా స్త్రియః
ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? అతని దగ్గరకు వెళ్ళిపోవాలి. ఎందుకంటే, ఒక स्त్రీకి భర్తే దైవం నిర్ణయించిన ఆశ్రయం.
ఇతి సఞ్చిన్త్య భర్తారమ్ అనుగన్తుం సముత్థితా । చూడాలా వాతరన్ధ్రేణ నిర్గత్యామ్బరమ్ ఆయయౌ
ఇలా ఆలోచించి, భర్తను అనుసరించేందుకు చూడాలా లేచి, గాలి మార్గం ద్వారా బయటకు వెళ్లి, ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయింది.
బభ్రామామ్బరమార్గేణ వాతస్కన్ధేన యోగినీ । కుర్వతీ సిద్ధసార్థస్య ముఖేనాన్యేన్దువిభ్రమమ్
ఆ యోగినీ గాలి తడవుతో ఆకాశ మార్గంలో సంచరిస్తూ, సిద్ధుల సమూహంలో చంద్రుని కాంతిని తలపించే అందమైన ముఖంతో ప్రయాణించింది.
దదర్శాథ పథా యాన్తం రాత్రౌ ఖడ్గకరం పతిమ్ । భ్రమన్తమ్ ఏకమ్ ఏకాన్తే వేతాలేశమ్ ఇవోత్థితమ్
ఆ మార్గంలో రాత్రి వేళ, ఖడ్గాన్ని చేతబట్టి, ఒంటరిగా ఒక పక్కన తిరుగుతున్న తన భర్తను ఆమె చూసింది. అతడు కొత్తగా లేచిన వేతాళుడిలా కనిపించాడు.