రేచకాభ్యాసయోగేన జీవః కుణ్డలినీగృహాత్ । ఉద్ధృత్య యోజ్యతే వాయావ్ ఆమోదః కుసుమాద్ ఇవ
ఉద్వాసన సాధనంతో జీవుడు కుండలినీ స్థానం నుంచి బయటకు లాగబడతాడు, పువ్వు నుంచి పరిమళం వెలువడినట్లు.
త్యజ్యతే విగతస్పన్దో దేహో ఽయం కాష్ఠలోష్టవత్ । దేహే విజీవే విమణౌ వంశే చ క ఇవాదరః
ఈ దేహం కదలిక ఆగిపోయినప్పుడు, మట్టికట్ట లేదా దుంపలా వదిలేయబడుతుంది. ఆత్మ బయటకు వెళ్లిన తర్వాత, ఖాళీ దేహానికి, వంశానికి లేదా యంత్రానికి ఎవరికైనా ఏమి ఆసక్తి ఉంటుంది?
స్థావరే జఙ్గమే వాపి యథాభిమతయేచ్ఛయా । భోక్తుం తత్సమ్పదం సమ్యగ్ జీవో ఽన్తర్ వినివేశ్యతే
తన ఇష్టానుసారం, తన కోరిక ప్రకారం, జీవుడు స్థిరమైనదైనా, చలించేదైనా ఏదైనా రూపంలోకి ప్రవేశించి, ఆ రూపంలోని సంపదను పూర్తిగా అనుభవిస్తాడు.
ఇతి సిద్ధిశ్రియం భుక్త్వా స్థితం చేత్ తద్ వపుః పునః । ప్రవిశ్యతే స్వమ్ అన్యద్ వా యద్ యథాత్రాభిరోచతే
ఇలా సిద్ధుల మహిమను అనుభవించిన తర్వాత, మనస్సు తన పాత దేహంలోనైనా, లేక ఇంకొకదానిలోనైనా, ఇక్కడ తనకు నచ్చినట్లు తిరిగి ప్రవేశిస్తుంది.
దేహాద్ అయాతయా విష్వగ్ వ్యాప్తవత్యా చ ఖానిలమ్ । సంవిదా జగద్ ఆపూర్య సమ్పూర్ణం స్థీయతే ఽథ వా
శరీరానికి పరిమితి లేకుండా, ఆ చైతన్యం అన్ని దిశల్లో ఆకాశాన్ని, గాలిని వ్యాపించి, ఈ జగత్తును నింపి, సంపూర్ణంగా నిలిచి ఉంటుంది.
జ్ఞాత్వా సదాభ్యుదితమ్ ఉజ్ఝితదోషమ్ ఈశం యద్ యద్ యథా సమభివాఞ్ఛతి చిత్ప్రకాశః । ప్రాప్నోతి తత్ తద్ అచిరేణ తథైవ రామ సమ్పత్పదం విదుర్ అనావరణత్వమ్ ఏవ
ఎప్పుడూ ప్రకాశించే, లోపరహితమైన, పరిపూర్ణమైన ఆ చైతన్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, ఏమి కోరుకున్నా, ఓ రామా, త్వరగా అది పొందగలడు. ఇదే నిర్బంధమైన ఐశ్వర్య స్థితి అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
అణిమాదిగుణైశ్వర్యయుక్తా సా నృపమానినీ । ఏవం బభూవ చూడాలా ఘనాభ్యాసవతీ సతీ
అణిమాదులైన శక్తులతో, రాజసమాన గౌరవంతో, దృఢమైన సాధనతో, చూడాలా ఇలా మారింది.
జగామాకాశమార్గేణ వివేశామ్బుధికోటరమ్ । చచార వసుధాపీఠే గఙ్గేవామలశీతలా
ఆమె ఆకాశమార్గంలో ప్రయాణించి, సముద్రపు లోతుల్లోకి ప్రవేశించి, భూమిమీద గంగలా నిర్మలంగా, చల్లగా సంచరించింది.
క్షణమ్ అప్య్ అగతా భర్తుర్ వక్షసశ్ చేతసస్ తథా । సర్వేషూవాస రాజ్యేషు లక్ష్మీర్ ఇవ జగత్సు చ
ఆమె తన భర్త హృదయం నుంచి క్షణమంత కూడా దూరం కాలేదు. రాజ్యాలలో లక్ష్మీ ఎప్పుడూ రాజులను వదలని విధంగా, ఈ లోకాన్ని అదృష్టం వదలని విధంగా, ఆమె కూడా ఎప్పుడూ ఆయన మనసులోనే ఉండేది.
ఆకాశగామినీ శ్యామా విద్యుదాలోలభూషణా । బభ్రామ మేఘలేఖేవ గిరిమాలా మహీతలే
ఆమె నీలిరంగులో మెరుపులాంటి ఆభరణాలతో అలంకృతమై, ఆకాశంలో మేఘరేఖలా, భూమిపై కొండల దండలా సంచరించేది.
కాష్ఠం తృణోపలం భూమిం ఖం వాతమ్ అనలం జలమ్ । నిర్విఘ్నమ్ అవిశత్ సర్వం తన్తుర్ ముక్తాఫలం యథా
ఆమెకు చెక్క, గడ్డి, రాళ్లు, నేల, ఆకాశం, గాలి, అగ్ని, నీరు అన్నీ నిర్బంధం లేకుండా లోపలికి ప్రవేశించేవి, ముత్యాల దండలో దారం పోయినట్టు.
మేరోర్ ఉపరి శృఙ్గాణి లోకపాలపురాణి చ । దిగ్వ్యోమోదరరన్ధ్రాణి విజహార యథాసుఖమ్
ఆమె మెరుపర్వత శిఖరాలపై, లోకపాలుల పురాతన నగరాల్లో, దిక్కులూ ఆకాశపు రంధ్రాల్లో, తన ఇష్టానుసారం విహరించేది.
తిర్యగ్భూతపిశాచాద్యైస్ సహ నాగామరాసురైః । విద్యాధరాప్సరస్సిద్ధైర్ వ్యవహారం చకార సా
ఆమె పక్కగా నడిచే జంతువులు, పిశాచులు, పాములు, దేవతలు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, సిద్ధులతో కూడి వ్యవహరించేది.
యత్నేన తం చ భర్తారమ్ ఆత్మజ్ఞానామృతం ప్రతి । బహుశో బోధయామ్ ఆస మాతా బాలమ్ ఇవాత్మజమ్
తన భర్తకు ఆత్మజ్ఞానామృతాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఓ తల్లి తన చిన్నబిడ్డను ఎలా బోధించాలో అలా ఎంతో శ్రమతో బోధించేది.
న చాసావ్ ఆప తద్భర్తా రాజా విశ్రాన్తిమ్ ఆత్మని । ముక్తాఫలమ్ అసంశ్లిష్టం ముక్తాఫల ఇవాతలే
అయినా ఆ రాజు తనలోనే విశ్రాంతి పొందలేకపోయాడు; నేలపై ఒక ముత్యాన్ని మరో ముత్యానికి అంటించలేనట్టు.
ఏతావతాపి కాలేన తామ్ ఏవంగుణశాలినీమ్ । బాలో విద్యామ్ ఇవ నృపశ్ చూడాలాం న వివేద సః
ఇంతకాలం గడిచినా, అద్భుతమైన గుణాలున్న చూడాలాను ఆ రాజు, ఒక చిన్నవాడు విద్యను గుర్తించలేనట్టు, గుర్తించలేకపోయాడు.
కలావిదగ్ధా ముగ్ధా చ బాలేయం గృహిణీ మమ । ఇత్య్ ఏవ కేవలం రాజా స చూడాలాం వివేద తామ్
చూడాలా యెంత నిపుణురాలైనా, అమాయకురాలిగా, చిన్న వయసులో ఉన్న నా భార్య మాత్రమే అని రాజు భావించాడు; అంతకన్నా ఎక్కువగా ఆమెను చూడలేదు.
సాప్య్ అలబ్ధాత్మవిశ్రాన్తేస్ తాం సిద్ధిశ్రియమ్ ఆత్మనః । దర్శయామ్ ఆస నో రాజ్ఞశ్ శూద్రస్యేవ మఖక్రియామ్
తన స్వరూపాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకోని ఆమె, తనకు ఉన్న ఆధ్యాత్మిక సంపదను రాజుకు చూపించలేదు; అది యెట్లా అంటే, ఒక శూద్రుడు యజ్ఞాన్ని చేయనట్టే.
మహత్యాస్ సిద్ధయోగిన్యాస్ తస్యా అపి శిఖిధ్వజః । యత్నేన ప్రాప నో బోధం బుధ్యతే ఽన్యః కథం ప్రభో
అంత గొప్ప యోగినిగా ఉన్న ఆమె దగ్గర శిఖిధ్వజుడు ఎంత ప్రయత్నించినా జ్ఞానం పొందలేకపోయాడు; అతడే అర్థం చేసుకోలేకపోతే, మరెవరు గ్రహించగలరు ప్రభూ?
ఉపదేశక్రమో నామ వ్యవస్థామాత్రపాలనమ్ । జ్ఞప్తేస్ తు కారణం శుద్ధా శిష్యప్రజ్ఞైవ రాఘవ
ఉపదేశం అనే క్రమం అనేది ఒక సంప్రదాయాన్ని పాటించడమే; రాఘవా, నిజంగా జ్ఞానం కలిగించేది శిష్యుని స్వచ్ఛమైన బుద్ధి మాత్రమే.
న శ్రుతేన న పుణ్యేన జ్ఞాయతే జ్ఞేయమ్ ఆత్మనః । జానాత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మైవ సర్పస్ సర్పపదాని వ
శ్రవణం వల్ల గానీ, పుణ్యకార్యాలు వల్ల గానీ, ఆత్మను తెలుసుకోవడం సాధ్యం కాదు. ఆత్మను తానే తెలుసుకుంటుంది, పాము పాముల ఆకారాలను ఎలా తెలుసుకుంటుందో అలాగే.
ఏవం స్థితే వరమునే కథమ్ ఏతజ్ జనశ్రుతౌ । శ్రుతం గురూపదేశశ్ చ స్వాత్మజ్ఞానస్య కారణమ్
ఓ మహర్షీ, ఇలా ఉంటే, ప్రజలలో ఎందుకు శాస్త్రపఠనం, గురువు బోధలు ఆత్మజ్ఞానం పొందడానికీ కారణమని అంటారు?
అత్యన్తం కృపణః కశ్చిత్ కిరాటో ధనధాన్యవాన్ । ఆస్తే విన్ధ్యాటవీకచ్ఛే కుటుమ్బీ వ్రణకీటవత్
ఒకప్పుడు, వింధ్య అడవి అంచున తన కుటుంబంతో కలిసి ఉండే ఒక కిరాటుడు ఉండేవాడు. అతనికి ధనం, ధాన్యం ఉన్నా, అతడు చాలా దారిద్ర్యంగా, గాయంలో పురుగు లాగా జీవించేవాడు.
తస్యైకదా నిపతితా గచ్ఛతో విన్ధ్యజఙ్గలే । ఏకా వరాటికా రామ తృణజాలబుసావృతే
ఒక రోజు, వింధ్య అడవిలో నడుస్తూ ఉండగా, ఓ రామా, అతని దగ్గర ఉన్న ఒక చిన్న నాణెం గడ్డి, పొట్లంలో పడిపోయింది.
కార్పణ్యాత్ స ప్రయత్నేన సర్వం తృణబుసాదికమ్ । కపర్దికార్థమ్ అభితో దుధావ దివసత్రయమ్
ఆ దరిద్రుడు ఒక పుట్టు కోసం మూడు రోజులు శ్రమతో గడ్డి, పొడి, ఇలాంటి అన్నిటినీ ఎక్కడి నుంచైనా సేకరించాడు.
కపర్దకాద్ ద్వౌ భవతశ్ చత్వారో ఽష్టౌ చ కాలతః । తతశ్ శతం సహస్రం చ సహస్రం చేతి చేతసా
ఒక పుట్టుతో రెండు పుట్టులు, ఆ తరువాత నాలుగు, ఎనిమిది ఇలా కాలక్రమంలో, తన మనసులో వంద, వెయ్యి, మరెన్నో పుట్టులు కలుగుతాయని ఊహించుకున్నాడు.
కలయఞ్ జఙ్గలే దీనో రాత్రిన్దినమ్ అతన్ద్రితః । జనహాసం సహంస్ త్రీణి దినాని ధుతవాన్ బుసమ్
అడవిలో దారిద్య్రంతో, రాత్రింబవళ్ళు అలసట లేకుండా, జనాల నవ్వును సహిస్తూ, మూడు రోజులు పొడిని ఊదుకుంటూ లెక్కపెట్టుకుంటూ ఉన్నాడు.
తతో దినత్రయస్యాన్తే తేన తస్మాత్ కుజఙ్గలాత్ । పూర్ణేన్దుబిమ్బప్రతిమో లబ్ధశ్ చిన్తామణిర్ మహాన్
అలా మూడు రోజులు గడిచిన తర్వాత, ఆ పాడుబడ్డ అడవిలో అతడికి పూర్ణచంద్రునిలా మెరిసే గొప్ప మనోరథ రత్నం లభించింది.
తం ప్రాప్య తుష్టహృదయస్ సమాగత్య గృహం సుఖీ । ప్రాప్తాఖిలజగద్భూతిశ్ శాన్తసర్వభయస్ స్థితః
ఆ రత్నాన్ని పొందిన తరువాత, హృదయం సంతృప్తిగా, ఆనందంగా ఇంటికి చేరాడు. అతడు మొత్తం లోక సంపదను పొందినవాడిగా, అన్ని భయాల నుండి విముక్తుడై ప్రశాంతంగా ఉన్నాడు.
ఏవం యథా కిరాటేన కపర్దాన్వేషణేన తత్ । రత్నం లబ్ధం జగన్మూల్యమ్ అహోరాత్రమ్ అఖిద్యతా
అలాగే, అడవిలో నివసించే వాడు ఒక పుట్టు కోసం వెతుకుతూ, రాత్రింబవళ్ళు అలసట లేకుండా శ్రమించి, ప్రపంచానికి విలువైన రత్నాన్ని పొందినట్లు,