శాన్తిమ్ ఆయాతి దేహో ఽయం సర్వసఙ్కల్పసఙ్క్షయే । తదా రాఘవ నిశ్శేషం దీపస్ తైలక్షయే యథా
రాఘవా, మనస్సులోని అన్ని ఊహలు పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు ఈ దేహం కూడా శాంతిని పొందుతుంది. ఇది నూనె పూర్తిగా అయిపోయినప్పుడు దీపం ఆరిపోవడంలా ఉంటుంది.
నిద్రావ్యపగమే జన్తుర్ యథా స్వప్నం న పశ్యతి । జీవో హి భావితే సత్యే తథా దేహం న పశ్యతి
నిద్ర పోయిన తర్వాత ప్రాణి కలలు చూడదు కదా, అలాగే పరమ సత్యాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు జీవుడు తన దేహాన్ని చూడడు.
అతత్త్వే తత్త్వభావేన జీవో దేహావృతస్ స్థితః । నిర్దేహో భవతి శ్రీమాన్ సుఖీ తత్త్వైకభావనాత్
దేహంతో కప్పబడి ఉన్న జీవుడు అసత్యాన్ని సత్యంగా భావిస్తే, దేహబంధంలోనే ఉంటాడు. కానీ సత్యాన్ని మాత్రమే మనసులో ఉంచితే, దేహం లేకుండా ఆనందంగా, మహిమాన్వితుడిగా ఉంటాడు.
అనాత్మని శరీరాదావ్ ఆత్మభావనమ్ అఙ్గ యత్ । సూర్యాద్యాలోకదుర్భేదం హార్దం తద్ దారుణం తమః
ప్రియమైనవాడా, దేహం లాంటి వాటిలో ఆత్మ భావన కలిగి ఉండటం, సూర్యుడు వంటి వెలుతురు కూడా తొలగించలేని లోపలి ఘనమైన చీకటి వంటి దుఃఖకరమైన విషయం.
ఆత్మన్య్ ఏవాత్మభావేన సర్వవ్యాపి నిరఞ్జనమ్ । చిన్మాత్రమ్ అమలో ఽస్మీతి జ్ఞానాదిత్యేన పశ్యతి
తనలోనే తన రూపంగా, ఎక్కడికైనా వ్యాపించిన, మలినతలేని, శుద్ధమైన జ్ఞానమే నేను అని జ్ఞానరశ్మితో స్పష్టంగా చూస్తాడు.
ప్రతిమన్వన్తరం రామ బుద్ధతామ్ అనుతిష్ఠతి । కలౌ హరిర్ అమేయాత్మా కిఞ్చిద్ ఆశ్రిత్య కారణమ్
ఓ రామా, ప్రతి యుగంలో అతడు బుద్ధత్వాన్ని పొందుతాడు. కలియుగంలో అపరిమిత స్వరూపుడైన హరి, ఏదో ఒక కారణాన్ని ఆధారంగా తీసుకుంటాడు.
తస్య బుద్ధాభిధానస్య మునినాథస్య రాఘవ । యే భక్తిమన్తో ధీమన్తో మోక్షమార్గాభికాఙ్క్షిణః
ఓ రాఘవా, బుద్ధుడు అనే పేరుగల ఆ మునినాథుని, భక్తి ఉన్నవారు, జ్ఞానులు, మోక్షమార్గాన్ని కోరేవారు గౌరవంగా పూజిస్తారు.
శూన్యం విజ్ఞానమాత్రం వా మధ్యం వా కిఞ్చిద్ ఏతయోః । అస్తీతి హేతూపన్యాసైర్ బ్రహ్మ వ్యపదిశన్తి తే
వారు, శూన్యమా, కేవలం జ్ఞానమా, లేక ఈ రెండింటి మధ్యమా అని తర్కంతో వివరిస్తూ, అది ఉంది అని బ్రహ్మను పేర్కొంటారు.
తేషాం మధ్యే హి విజ్ఞానవిదో ద్విత్వే క్షయీకృతే । జగద్ భ్రాన్తిపరామర్శమాత్రం పశ్యన్తి నేతరత్
వీరిలో, చైతన్యాన్ని బాగా తెలిసిన వారు ద్వంద్వ భావనను పూర్తిగా తొలగించిన తర్వాత, ఈ లోకాన్ని మాయ వల్ల కలిగిన భ్రమ మాత్రమేగా చూస్తారు; వేరే ఏదీ కనిపించదు.
మధ్యం మాధ్యమికాః ప్రాహుః క్షణభఙ్గవిదః పరే । న శూన్యం న చ విజ్ఞానమ్ ఇదం కిఞ్చిద్ ఇతి స్థితాః
మధ్యమార్గాన్ని అనుసరించే వారు దీనిని మధ్యంగా అంటారు. మరికొందరు, అన్నీ క్షణికమేనని తెలిసినవారు, ఇది శూన్యమూ కాదు, చైతన్యమూ కాదు, ఇంకేదో వేరేదని భావిస్తారు.
తే శూన్యవాదినస్ త్వ్ అన్యే శూన్యత్వదృఢభావనాః । వ్యోమ్నశ్ శూన్యతరం సర్వం జగద్ ఇత్య్ ఆస్థయోజ్ఝితాః
ఇంకొంతమంది శూన్యవాదులు, శూన్యత్వంపై దృఢమైన నమ్మకంతో, ఈ ప్రపంచం ఆకాశం కన్నా ఎక్కువగా శూన్యమైందని భావిస్తూ, ఆ అభిప్రాయంలో స్థిరంగా ఉంటారు.
ఏకమ్ ఆకాశమ్ ఏవోచ్చైర్ ఆకాశవిశదాశయాః । పశ్యన్తి రామ నాత్మానం జగదాది చ వా పృథక్
రామా, ఆకాశంలా నిర్మలమైన మనస్సు కలవారు ఒకే ఆకాశాన్ని మాత్రమే చూస్తారు. వారు తమను తాము గానీ, లోకాన్ని గానీ, దాని మూలాలను గానీ వేరుగా చూడరు.
శిలాకుడ్యేన నిర్యాన్తి నభసేవానిరోధితమ్ । శస్త్రానిలైర్ న భిద్యన్తే నభోభాగా ఇవాచలాః
వారు రాళ్ల గోడల మధ్యగా, ఆకాశం అడ్డుగా ఉన్నా, నిర్బంధంగా వెళ్ళిపోతారు. ఆయుధాలు గాని, గాలులు గాని వారిని తాకలేవు. ఆకాశంలో ఉన్న పర్వతాలు ఎలా కదలికకు లోనవ్వవో, అలా వారూ ఏదీ తాకలేరు.
సుమేరువిపులాకారా అప్య్ ఆదిత్యాంశురేణుషు । బిసతన్తుషు మేఘేషు తిష్ఠన్తి పరమాణువత్
వారు సుమేరు పర్వతం లా విస్తారంగా ఉన్నా, సూర్యకిరణాల్లోని ధూళి కణాలు, తామర తంతువులు, మేఘాల్లోని చిన్న రేణువుల్లా ఎంతో సూక్ష్మంగా ఉంటారు.
శూన్యత్వమ్ ఇవ సంయాతాశ్ శూన్యతాబద్ధభావనాః । శూన్యా ఇవ నభోభాగాశ్ శూన్యే తిష్ఠన్తి విజ్వరమ్
ఖాళీదనాన్ని మనసులో బలంగా స్థాపించుకున్నవారు, ఆ ఖాళీదనమే అవుతారు. ఆకాశంలో భాగాలు ఎలా ఖాళీగా ఉంటాయో, అలా వారు కూడా ఖాళీదనంలో బాధలేమిగా నిలుస్తారు.
శూన్యే చ విదితాత్మానో భావయన్తి యథైవ యత్ । తత్ తథైవాశు పశ్యన్తి దృఢభావనయా స్వయా
ఆ ఖాళీదనంలో, తమను తాము తెలిసినవారు, ఏది కోరినా దాన్ని మనసులో ధ్యానం చేస్తారు. ఆ ధ్యానం బలంగా ఉండటం వల్ల, తాము కోరినదాన్ని వెంటనే స్పష్టంగా చూస్తారు.
దృఢభావానుసన్ధానాద్ విమూఢా అపి రాఘవ । విషం నయన్త్య్ అమృతతామ్ అమృతం విషతామ్ అపి
ఓ రాఘవ, దృఢమైన ధ్యానంతో ఉన్నవారు, ఎంతటి మూర్ఖులైనా, విషాన్ని అమృతంగా మార్చగలరు; అలాగే అమృతాన్ని విషంలా చేయగలరు.
ఏవం యథా యథైవేహ భావ్యతే దృఢభావనమ్ । భూయతే హి తథైవాశు తద్ ఏత్య్ ఆలోకితం పునః
ఇక్కడ మనసులో ఏదైనా దృఢంగా భావిస్తే, అదే త్వరగా జరుగుతుంది. ఇది మళ్లీ మళ్లీ చూశాం.
సత్యభావేన దృష్టో ఽయం దేహో దేహో భవత్య్ అలమ్ । దృష్టస్ త్వ్ అసత్యభావేన వ్యోమతాం యాతి దేహకః
ఈ శరీరాన్ని నిజమైనదిగా చూస్తే, అది శరీరంగానే ఉంటుంది. అబద్ధంగా చూస్తే, అది ఆకాశంలా అస్తిత్వం కోల్పోతుంది.
అణిమాదిపదప్రాప్తౌ జ్ఞానయుక్తిర్ ఇతి శ్రుతా । భవతైషాధునా రామ యుక్తిమ్ అన్యామ్ ఇమాం శృణు
అణిమాది శక్తులు జ్ఞానంతోనే లభిస్తాయని చెబుతారు. ఇప్పుడు, ఓ రామా, మరో విధానాన్ని విను.
రేచకాభ్యాసయోగేన జీవః కుణ్డలినీగృహాత్ । ఉద్ధృత్య యోజ్యతే వాయావ్ ఆమోదః కుసుమాద్ ఇవ
ఉద్వాసన సాధనంతో జీవుడు కుండలినీ స్థానం నుంచి బయటకు లాగబడతాడు, పువ్వు నుంచి పరిమళం వెలువడినట్లు.
త్యజ్యతే విగతస్పన్దో దేహో ఽయం కాష్ఠలోష్టవత్ । దేహే విజీవే విమణౌ వంశే చ క ఇవాదరః
ఈ దేహం కదలిక ఆగిపోయినప్పుడు, మట్టికట్ట లేదా దుంపలా వదిలేయబడుతుంది. ఆత్మ బయటకు వెళ్లిన తర్వాత, ఖాళీ దేహానికి, వంశానికి లేదా యంత్రానికి ఎవరికైనా ఏమి ఆసక్తి ఉంటుంది?
స్థావరే జఙ్గమే వాపి యథాభిమతయేచ్ఛయా । భోక్తుం తత్సమ్పదం సమ్యగ్ జీవో ఽన్తర్ వినివేశ్యతే
తన ఇష్టానుసారం, తన కోరిక ప్రకారం, జీవుడు స్థిరమైనదైనా, చలించేదైనా ఏదైనా రూపంలోకి ప్రవేశించి, ఆ రూపంలోని సంపదను పూర్తిగా అనుభవిస్తాడు.
ఇతి సిద్ధిశ్రియం భుక్త్వా స్థితం చేత్ తద్ వపుః పునః । ప్రవిశ్యతే స్వమ్ అన్యద్ వా యద్ యథాత్రాభిరోచతే
ఇలా సిద్ధుల మహిమను అనుభవించిన తర్వాత, మనస్సు తన పాత దేహంలోనైనా, లేక ఇంకొకదానిలోనైనా, ఇక్కడ తనకు నచ్చినట్లు తిరిగి ప్రవేశిస్తుంది.
దేహాద్ అయాతయా విష్వగ్ వ్యాప్తవత్యా చ ఖానిలమ్ । సంవిదా జగద్ ఆపూర్య సమ్పూర్ణం స్థీయతే ఽథ వా
శరీరానికి పరిమితి లేకుండా, ఆ చైతన్యం అన్ని దిశల్లో ఆకాశాన్ని, గాలిని వ్యాపించి, ఈ జగత్తును నింపి, సంపూర్ణంగా నిలిచి ఉంటుంది.
జ్ఞాత్వా సదాభ్యుదితమ్ ఉజ్ఝితదోషమ్ ఈశం యద్ యద్ యథా సమభివాఞ్ఛతి చిత్ప్రకాశః । ప్రాప్నోతి తత్ తద్ అచిరేణ తథైవ రామ సమ్పత్పదం విదుర్ అనావరణత్వమ్ ఏవ
ఎప్పుడూ ప్రకాశించే, లోపరహితమైన, పరిపూర్ణమైన ఆ చైతన్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, ఏమి కోరుకున్నా, ఓ రామా, త్వరగా అది పొందగలడు. ఇదే నిర్బంధమైన ఐశ్వర్య స్థితి అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
అణిమాదిగుణైశ్వర్యయుక్తా సా నృపమానినీ । ఏవం బభూవ చూడాలా ఘనాభ్యాసవతీ సతీ
అణిమాదులైన శక్తులతో, రాజసమాన గౌరవంతో, దృఢమైన సాధనతో, చూడాలా ఇలా మారింది.
జగామాకాశమార్గేణ వివేశామ్బుధికోటరమ్ । చచార వసుధాపీఠే గఙ్గేవామలశీతలా
ఆమె ఆకాశమార్గంలో ప్రయాణించి, సముద్రపు లోతుల్లోకి ప్రవేశించి, భూమిమీద గంగలా నిర్మలంగా, చల్లగా సంచరించింది.
క్షణమ్ అప్య్ అగతా భర్తుర్ వక్షసశ్ చేతసస్ తథా । సర్వేషూవాస రాజ్యేషు లక్ష్మీర్ ఇవ జగత్సు చ
ఆమె తన భర్త హృదయం నుంచి క్షణమంత కూడా దూరం కాలేదు. రాజ్యాలలో లక్ష్మీ ఎప్పుడూ రాజులను వదలని విధంగా, ఈ లోకాన్ని అదృష్టం వదలని విధంగా, ఆమె కూడా ఎప్పుడూ ఆయన మనసులోనే ఉండేది.
ఆకాశగామినీ శ్యామా విద్యుదాలోలభూషణా । బభ్రామ మేఘలేఖేవ గిరిమాలా మహీతలే
ఆమె నీలిరంగులో మెరుపులాంటి ఆభరణాలతో అలంకృతమై, ఆకాశంలో మేఘరేఖలా, భూమిపై కొండల దండలా సంచరించేది.