బిసవాలవ్రణే భిత్తావ్ ఉపలే దివి భూతలే । సా యథా యోజ్యతే యత్ర తేన నిర్యాత్య్ అలం తథా
కమలపు తంతువు గాయం, గోడ, రాయి, ఆకాశం, భూమి — ఏదైనా వాటిలో పెట్టినా అక్కడే కలిసిపోతుంది. అలాగే అది కూడా ఎక్కడ ఉంటే అక్కడే బయటపడుతుంది.
సంవిత్తిస్ సైవ యద్య్ అఙ్గ రసాదానాద్ యథాక్రమమ్ । రసేనాపూర్ణతామ్ ఏతి తన్ నీహార ఇవామ్బునా
ఓ మిత్రమా, అదే జ్ఞానం, రసాన్ని ఒక్కొక్కటిగా గ్రహిస్తూ, ఆ రసంతో నిండిపోతుంది. అది నీటితో నిండిపోయే మబ్బులా ఉంటుంది.
రసపూర్ణా యమ్ ఆకారం భావయత్య్ ఆశు తత్ తథా । ధత్తే చిత్రకృతో బుద్ధౌ రేఖా రామ యథాకృతిమ్
ఓ రామా, మనసు ఏ రూపాన్ని, ఏ భావాన్ని తక్షణమే ఊహిస్తుందో, అది ఆ రూపాన్నే తలచుకుంటుంది. ఇది చిత్రకారుడు మనస్సులో గీసిన గీతలా ఉంటుంది.
దృఢభావవశాద్ అన్తర్ అస్థీన్య్ ఆప్నోతి సా తతః । మాతృగర్భనిషణ్ణేవ సుషిక్తేవాఙ్కురస్థితిః
దృఢమైన భావన వల్ల అది లోపల ఎముకలు పొందుతుంది. ఇది తల్లి గర్భంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడిలా, లేదా బాగా తేమ ఉన్న నేలలో మొలక పెరిగినట్లుగా ఉంటుంది.
యథాభిమతమ్ ఆకారం ప్రమాణం చేతి రాఘవ । జీవశక్తిర్ అవాప్నోతి సుమేర్వాది తృణాది వా
ఓ రాఘవా, జీవశక్తి తాను కోరుకున్న రూపాన్ని, పరిమాణాన్ని పొందుతుంది. అది సుమేరు పర్వతం లా పెద్దదైనా, గడ్డి తురుపు లా చిన్నదైనా కావచ్చు.
శ్రుతం త్వయా యోగసాధ్యమ్ అణిమాద్యర్థసాధనమ్ । జ్ఞానసాధ్యమ్ ఇదానీం త్వం శృణు శ్రవణభూషణమ్
నీవు యోగసాధన ద్వారా అణిమాదుల ఫలితాలను, వాటిని పొందే మార్గాలను వినావు. ఇప్పుడు, శ్రోతలలో శ్రేష్ఠుడవైన నీవు, జ్ఞానసాధన ద్వారా పొందే ఫలితాలను విను.
ఏకం చిన్మాత్రమ్ అస్తీహ శుద్ధం సోమ్యమ్ అలక్షితమ్ । సూక్ష్మాత్ సూక్ష్మతరం శాన్తం నాజగన్ న జగత్క్రియాః
ఇక్కడ ఒకే ఒక శుద్ధమైన, మృదువైన, ఎవరికీ కనిపించని, అత్యంత సూక్ష్మమైన, ప్రశాంతమైన చైతన్యం మాత్రమే ఉంది. దానికి సృష్టి లేక లయ ఏమీలేవు.
తచ్ చినోత్య్ ఆత్మనాత్మానం సఙ్కల్పోన్ముఖతాం గతమ్ । యదా తదా జీవ ఇతి ప్రోక్తమ్ ఆబిలతాం గతమ్
ఆ చైతన్యం ఊహ వైపు మొగ్గుచూపి, తానే తానుగా భావించినప్పుడు, అది మలినతలోకి వెళ్లి జీవుడిగా పిలవబడుతుంది.
అసత్యమ్ ఏవ సఙ్కల్పభ్రమేణేదం శరీరకమ్ । జీవః పశ్యతి మూఢాత్మా బాలో యక్షమ్ ఇవోద్ధతమ్
ఊహా మాయ వల్లే, తెలియని జీవుడు ఈ శరీరాన్ని చూస్తాడు. అది నిజం కాకపోయినా, పిల్లవాడు ఉత్సాహంగా యక్షుణ్ణి చూసినట్టు భావిస్తాడు.
యదా తు జ్ఞానదీపేన సమ్యగాలోక ఆగతే । సఙ్కల్పమోహో జీవస్య క్షీయతే శరదభ్రవత్
కానీ జ్ఞానదీపం వెలిగినప్పుడు, సరిగ్గా చూపు వచ్చినప్పుడు, జీవుని ఊహా మోహం శరదృతువులో మేఘాలా కరిగిపోతుంది.
శాన్తిమ్ ఆయాతి దేహో ఽయం సర్వసఙ్కల్పసఙ్క్షయే । తదా రాఘవ నిశ్శేషం దీపస్ తైలక్షయే యథా
రాఘవా, మనస్సులోని అన్ని ఊహలు పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు ఈ దేహం కూడా శాంతిని పొందుతుంది. ఇది నూనె పూర్తిగా అయిపోయినప్పుడు దీపం ఆరిపోవడంలా ఉంటుంది.
నిద్రావ్యపగమే జన్తుర్ యథా స్వప్నం న పశ్యతి । జీవో హి భావితే సత్యే తథా దేహం న పశ్యతి
నిద్ర పోయిన తర్వాత ప్రాణి కలలు చూడదు కదా, అలాగే పరమ సత్యాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు జీవుడు తన దేహాన్ని చూడడు.
అతత్త్వే తత్త్వభావేన జీవో దేహావృతస్ స్థితః । నిర్దేహో భవతి శ్రీమాన్ సుఖీ తత్త్వైకభావనాత్
దేహంతో కప్పబడి ఉన్న జీవుడు అసత్యాన్ని సత్యంగా భావిస్తే, దేహబంధంలోనే ఉంటాడు. కానీ సత్యాన్ని మాత్రమే మనసులో ఉంచితే, దేహం లేకుండా ఆనందంగా, మహిమాన్వితుడిగా ఉంటాడు.
అనాత్మని శరీరాదావ్ ఆత్మభావనమ్ అఙ్గ యత్ । సూర్యాద్యాలోకదుర్భేదం హార్దం తద్ దారుణం తమః
ప్రియమైనవాడా, దేహం లాంటి వాటిలో ఆత్మ భావన కలిగి ఉండటం, సూర్యుడు వంటి వెలుతురు కూడా తొలగించలేని లోపలి ఘనమైన చీకటి వంటి దుఃఖకరమైన విషయం.
ఆత్మన్య్ ఏవాత్మభావేన సర్వవ్యాపి నిరఞ్జనమ్ । చిన్మాత్రమ్ అమలో ఽస్మీతి జ్ఞానాదిత్యేన పశ్యతి
తనలోనే తన రూపంగా, ఎక్కడికైనా వ్యాపించిన, మలినతలేని, శుద్ధమైన జ్ఞానమే నేను అని జ్ఞానరశ్మితో స్పష్టంగా చూస్తాడు.
ప్రతిమన్వన్తరం రామ బుద్ధతామ్ అనుతిష్ఠతి । కలౌ హరిర్ అమేయాత్మా కిఞ్చిద్ ఆశ్రిత్య కారణమ్
ఓ రామా, ప్రతి యుగంలో అతడు బుద్ధత్వాన్ని పొందుతాడు. కలియుగంలో అపరిమిత స్వరూపుడైన హరి, ఏదో ఒక కారణాన్ని ఆధారంగా తీసుకుంటాడు.
తస్య బుద్ధాభిధానస్య మునినాథస్య రాఘవ । యే భక్తిమన్తో ధీమన్తో మోక్షమార్గాభికాఙ్క్షిణః
ఓ రాఘవా, బుద్ధుడు అనే పేరుగల ఆ మునినాథుని, భక్తి ఉన్నవారు, జ్ఞానులు, మోక్షమార్గాన్ని కోరేవారు గౌరవంగా పూజిస్తారు.
శూన్యం విజ్ఞానమాత్రం వా మధ్యం వా కిఞ్చిద్ ఏతయోః । అస్తీతి హేతూపన్యాసైర్ బ్రహ్మ వ్యపదిశన్తి తే
వారు, శూన్యమా, కేవలం జ్ఞానమా, లేక ఈ రెండింటి మధ్యమా అని తర్కంతో వివరిస్తూ, అది ఉంది అని బ్రహ్మను పేర్కొంటారు.
తేషాం మధ్యే హి విజ్ఞానవిదో ద్విత్వే క్షయీకృతే । జగద్ భ్రాన్తిపరామర్శమాత్రం పశ్యన్తి నేతరత్
వీరిలో, చైతన్యాన్ని బాగా తెలిసిన వారు ద్వంద్వ భావనను పూర్తిగా తొలగించిన తర్వాత, ఈ లోకాన్ని మాయ వల్ల కలిగిన భ్రమ మాత్రమేగా చూస్తారు; వేరే ఏదీ కనిపించదు.
మధ్యం మాధ్యమికాః ప్రాహుః క్షణభఙ్గవిదః పరే । న శూన్యం న చ విజ్ఞానమ్ ఇదం కిఞ్చిద్ ఇతి స్థితాః
మధ్యమార్గాన్ని అనుసరించే వారు దీనిని మధ్యంగా అంటారు. మరికొందరు, అన్నీ క్షణికమేనని తెలిసినవారు, ఇది శూన్యమూ కాదు, చైతన్యమూ కాదు, ఇంకేదో వేరేదని భావిస్తారు.
తే శూన్యవాదినస్ త్వ్ అన్యే శూన్యత్వదృఢభావనాః । వ్యోమ్నశ్ శూన్యతరం సర్వం జగద్ ఇత్య్ ఆస్థయోజ్ఝితాః
ఇంకొంతమంది శూన్యవాదులు, శూన్యత్వంపై దృఢమైన నమ్మకంతో, ఈ ప్రపంచం ఆకాశం కన్నా ఎక్కువగా శూన్యమైందని భావిస్తూ, ఆ అభిప్రాయంలో స్థిరంగా ఉంటారు.
ఏకమ్ ఆకాశమ్ ఏవోచ్చైర్ ఆకాశవిశదాశయాః । పశ్యన్తి రామ నాత్మానం జగదాది చ వా పృథక్
రామా, ఆకాశంలా నిర్మలమైన మనస్సు కలవారు ఒకే ఆకాశాన్ని మాత్రమే చూస్తారు. వారు తమను తాము గానీ, లోకాన్ని గానీ, దాని మూలాలను గానీ వేరుగా చూడరు.
శిలాకుడ్యేన నిర్యాన్తి నభసేవానిరోధితమ్ । శస్త్రానిలైర్ న భిద్యన్తే నభోభాగా ఇవాచలాః
వారు రాళ్ల గోడల మధ్యగా, ఆకాశం అడ్డుగా ఉన్నా, నిర్బంధంగా వెళ్ళిపోతారు. ఆయుధాలు గాని, గాలులు గాని వారిని తాకలేవు. ఆకాశంలో ఉన్న పర్వతాలు ఎలా కదలికకు లోనవ్వవో, అలా వారూ ఏదీ తాకలేరు.
సుమేరువిపులాకారా అప్య్ ఆదిత్యాంశురేణుషు । బిసతన్తుషు మేఘేషు తిష్ఠన్తి పరమాణువత్
వారు సుమేరు పర్వతం లా విస్తారంగా ఉన్నా, సూర్యకిరణాల్లోని ధూళి కణాలు, తామర తంతువులు, మేఘాల్లోని చిన్న రేణువుల్లా ఎంతో సూక్ష్మంగా ఉంటారు.
శూన్యత్వమ్ ఇవ సంయాతాశ్ శూన్యతాబద్ధభావనాః । శూన్యా ఇవ నభోభాగాశ్ శూన్యే తిష్ఠన్తి విజ్వరమ్
ఖాళీదనాన్ని మనసులో బలంగా స్థాపించుకున్నవారు, ఆ ఖాళీదనమే అవుతారు. ఆకాశంలో భాగాలు ఎలా ఖాళీగా ఉంటాయో, అలా వారు కూడా ఖాళీదనంలో బాధలేమిగా నిలుస్తారు.
శూన్యే చ విదితాత్మానో భావయన్తి యథైవ యత్ । తత్ తథైవాశు పశ్యన్తి దృఢభావనయా స్వయా
ఆ ఖాళీదనంలో, తమను తాము తెలిసినవారు, ఏది కోరినా దాన్ని మనసులో ధ్యానం చేస్తారు. ఆ ధ్యానం బలంగా ఉండటం వల్ల, తాము కోరినదాన్ని వెంటనే స్పష్టంగా చూస్తారు.
దృఢభావానుసన్ధానాద్ విమూఢా అపి రాఘవ । విషం నయన్త్య్ అమృతతామ్ అమృతం విషతామ్ అపి
ఓ రాఘవ, దృఢమైన ధ్యానంతో ఉన్నవారు, ఎంతటి మూర్ఖులైనా, విషాన్ని అమృతంగా మార్చగలరు; అలాగే అమృతాన్ని విషంలా చేయగలరు.
ఏవం యథా యథైవేహ భావ్యతే దృఢభావనమ్ । భూయతే హి తథైవాశు తద్ ఏత్య్ ఆలోకితం పునః
ఇక్కడ మనసులో ఏదైనా దృఢంగా భావిస్తే, అదే త్వరగా జరుగుతుంది. ఇది మళ్లీ మళ్లీ చూశాం.
సత్యభావేన దృష్టో ఽయం దేహో దేహో భవత్య్ అలమ్ । దృష్టస్ త్వ్ అసత్యభావేన వ్యోమతాం యాతి దేహకః
ఈ శరీరాన్ని నిజమైనదిగా చూస్తే, అది శరీరంగానే ఉంటుంది. అబద్ధంగా చూస్తే, అది ఆకాశంలా అస్తిత్వం కోల్పోతుంది.
అణిమాదిపదప్రాప్తౌ జ్ఞానయుక్తిర్ ఇతి శ్రుతా । భవతైషాధునా రామ యుక్తిమ్ అన్యామ్ ఇమాం శృణు
అణిమాది శక్తులు జ్ఞానంతోనే లభిస్తాయని చెబుతారు. ఇప్పుడు, ఓ రామా, మరో విధానాన్ని విను.