హుతాశో నాశమ్ ఆగత్య సోమో భవతి వై తథా । దివసో నాశమ్ ఆగత్య రాత్రిర్ భవతి వై యథా
ఎలాగైతే అగ్ని అంతమై పోయిన తర్వాత సోమంగా మారుతుందో, అలాగే పగలు ముగిసినపుడు అది రాత్రిగా మారుతుంది.
తమఃప్రకాశయోశ్ ఛాయాతపయోర్ దినరాత్రయోః । మధ్యే విలక్షణం రూపం ప్రాజ్ఞైర్ అపి న లభ్యతే
చీకటి, వెలుగు, నీడ, ఎండ, పగలు, రాత్రి — వీటి మధ్య ప్రత్యేకమైన రూపం తెలివైనవాళ్లకైనా కనిపించదు.
సన్ధిర్ అప్య్ ఆబిలో యస్ స్యాద్ ఏతయోర్ ఏవ తద్ వపుః । భావాభావౌ యథైకస్య శ్లిష్టావ్ ఏతౌ తథైవ హి
ఈ రెండింటి కలయిక కూడా స్పష్టంగా ఉండదు; వాటి స్వరూపం అంతే. ఒకటి ఉండటం, లేకపోవడం కలిసి ఉన్నట్టు ఇవి కూడా కలిసే ఉంటాయి.
ద్వాభ్యాం చైతన్యజాడ్యాభ్యాం భూతాని ప్రస్ఫురన్తి హి । యథా తమఃప్రకాశాభ్యామ్ అహోరాత్రా మహీతలే
ఎలాగైతే భూమిపై చీకటి, వెలుగు కలిసినప్పుడు పగలు, రాత్రి కలుగుతాయో, అలాగే చైతన్యం, జడత్వం కలిసినప్పుడు భూతాలు ఉద్భవిస్తాయి.
చిద్రూపజడరూపాభ్యామ్ ఆరబ్ధేయం జగత్స్థితిః । జలామృతాభ్యాం మిశ్రాభ్యాం ద్వాభ్యాం తనుర్ ఇవైన్దవీ
ఈ లోకంలోని ఉనికి, చైతన్యం మరియు జడత్వం కలిసినప్పుడు ఏర్పడుతుంది. ఇది నీరు, అమృతం కలిసినప్పుడు చంద్రుని శరీరం ఏర్పడినట్టే.
ప్రకాశమ్ అనలం సూర్యం చిద్రూపం విద్ధి రాఘవ । జడాత్మకం తమోరూపం విద్ధి సోమశరీరకమ్
రాఘవా, నువ్వు తెలుసుకో, అగ్ని, వెలుగు, సూర్యుడు ఇవన్నీ చైతన్య స్వరూపాలు. అంధకారం మాత్రం జడ స్వభావం కలది, అది చంద్రుని శరీరంగా భావించాలి.
చిత్సూర్యే నిర్మలే దృష్టే తమో నశ్యేద్ భవామయః । వ్యోమసూర్యే బహిర్ దృష్టే యథా కృష్ణనిశాతమః
నిర్మలమైన చైతన్య సూర్యుడు కనిపించినప్పుడు, భవబంధపు అంధకారం నశిస్తుంది. అది ఆకాశంలో సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు రాత్రి చీకటి పోయినట్లే.
సోమదేహే జడే దృష్టే చిత్తేజో ఽసత్యవద్ భవేత్ । నిశీథే విలసచ్చన్ద్రే యథా సౌరః ప్రభాభరః
చంద్రుని జడమైన శరీరం కనిపించినప్పుడు, చైతన్య కాంతి అసత్యంగా అనిపిస్తుంది. అది అర్ధరాత్రి చంద్రుడు ప్రకాశించినప్పుడు, సూర్యుని కాంతి కనిపించనట్టే.
సోమం ప్రకటయత్య్ అగ్నిశ్ చిద్ దేహం సుచిరప్రభా । అగ్నిం భాసయతీన్దుశ్ చ దేహం స్వం రూపమ్ అర్పయన్
అగ్ని చంద్రుణ్ని వెలుగులోకి తెస్తుంది. అలాగే, చైతన్యం దీర్ఘకాలపు ప్రకాశంతో శరీరాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది. అలాగే, చంద్రుడు తన స్వరూపాన్ని శరీరానికి ఇచ్చి అగ్నిని వెలిగిస్తుంది.
చిన్ నిష్క్రియా త్వ్ అనాభాసా కేవలా నోపలభ్యతే । ఆలోక ఇవ దీపేన దేహేనైవావగమ్యతే
చైతన్యం క్రియలేని, రూపరహితమైనది. అది ఒంటరిగా కనిపించదు. దీపం వల్ల వెలుగు తెలిసినట్టే, శరీరం ద్వారా మాత్రమే అది గ్రహించబడుతుంది.
చితశ్ చేత్యోన్ముఖత్వేన లాభస్ సైవ చ సంసృతిః । నిశ్చేత్యాయాస్ తు నో లాభో నిర్వాణం చ తద్ ఏవ హి
చైతన్యం విషయాలవైపు మొగ్గుచూపినప్పుడు, అదే పొందడమూ, అదే సంసారం. కానీ విషయాలను పట్టించుకోని స్థితిలో పొందడమేమీ ఉండదు; అదే నిజమైన విముక్తి.
అన్యోఽన్యలబ్ధసత్తాకావ్ ఏవం కుడ్యప్రకాశవత్ । అగ్నీషోమావ్ ఇమౌ విద్ధి సమ్పృక్తౌ దేహదేహినౌ
ఒక గోడ మరొక గోడ వల్ల కనిపించబడినట్టు, అగ్ని, చంద్రుడు — అంటే చైతన్యం, జడత్వం — ఇవి పరస్పరం కలిసిపోయి శరీరం, జీవిగా ఉంటాయని తెలుసుకో.
అతిశాయిని నిర్వాణే జాడ్యే చైవాతిశాయిని । అగ్నేస్ సోమస్య చైవాఙ్గ స్థితిర్ భవతి కేవలా
అత్యంత పరమమైన విముక్తి లోనూ, గాఢమైన మౌన స్థితిలోనూ, అగ్ని, సోమ అనే స్వరూపాలు ప్రియమైనవాడా, ఒక్కటే మిగిలిపోతాయి.
ప్రాణో ఽగ్నిర్ ఉష్ణప్రకృతిర్ అపానశ్ శీతలశ్ శశీ । ఛాయాతపవద్ ఇత్య్ ఏతౌ సంస్థితౌ ముఖమార్గగౌ
ప్రాణం అగ్ని వంటిది, దాని స్వభావం వేడి. అపాన వాయువు చంద్రుడిలా, చల్లదనం కలది. ఇవి రెండూ నీడ, ఎండలా నోటి మార్గంలో ప్రవహిస్తూ స్థిరంగా ఉంటాయి.
అపానే శీతలే సత్తామ్ ఏత్య్ ఉష్ణః ప్రాణపావకః । ప్రతిబిమ్బమ్ ఇవాదర్శే స చ తస్మింస్ తథైవ హి
అపాన వాయువు చల్లదనం పొందినప్పుడు, ప్రాణాగ్ని వేడిగా ఉంటుంది. అద్దంలో ప్రతిబింబం కనిపించునట్లు, అది కూడా అందులోనే కనిపిస్తుంది.
చిదగ్నిః పద్మయన్త్రస్థం సోమం వార్యాత్మకం త్విషా । జనయత్య్ అనుభూత్యేహ కుడ్యాలోకం యథా బహిః
చైతన్యాగ్ని తన ప్రకాశంతో, పద్మ రూపమైన యంత్రంలో ఉన్న, నీటి స్వభావం గల సోమాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అది లోపల వెలిగిన దీపం గోడపై వెలుతురు పడ్డట్లే వెలుపల కూడా ప్రకాశిస్తుంది.
సంసృత్యాదౌ హి యా కాచిత్ సంవిచ్ ఛీతోష్ణరూపిణీ । అగ్నీషోమాభిధాం ప్రాప్తా సైవ సర్గో నృణామ్ ఇహ
సృష్టి మొదట్లో, ఏదైనా చైతన్యం వేడి, చలిగా మారినప్పుడు, దానిని అగ్ని, సోమ అనే పేర్లతో పిలుస్తారు. ఇదే మనుషుల సృష్టి ఇక్కడ.
యత్ర సోమకలా గ్రస్తా క్షణం సూర్యేణ షోడశీ । ముఖాద్ వితస్తిమాత్రాగ్రే తత్ర బద్ధపదో భవ
సూర్యుడు క్షణం పాటు సోమలోని పదహారవ భాగాన్ని తనదిగా చేసుకున్నప్పుడు, నోటికి ఒక విటస్త దూరంలో ఉన్న చోట, నీవు స్థిరంగా నిలిచి ఉండాలి.
నూనం సూర్యపదం ప్రాప్తస్ సోమో యత్ర హృదమ్బరే । నూనం కేవలయా స్థిత్యా తత్ర బద్ధపదో భవ
హృదయాకాశంలో సోముడు ఉండి, సూర్యుని స్థానం చేరినప్పుడు, నీవు పూర్తిగా స్థిరంగా అక్కడే నిలిచి ఉండాలి.
ఔష్ణ్యమ్ అగ్నిశ్ చిద్ ఆదిత్యశ్ శైత్యం సోమ ఉదాహృతః । యత్రైతౌ ప్రతిబిమ్బస్థౌ తత్ర బద్ధపదో భవ
వేడి అంటే అగ్ని, చైతన్యం అంటే సూర్యుడు, చల్లదనం అంటే సోముడు. ఈ రెండింటి ప్రతిబింబం ఎక్కడ ఉంటే, అక్కడే నీవు స్థిరంగా ఉండాలి.
శారీరసోమసూర్యాగ్నిసఙ్క్రాన్తిజ్ఞో భవానఘ । అత్ర యోజనలక్షస్థం వస్తు పశ్యసి నిశ్య్ అపి । అత్ర సఙ్క్రాన్తికాలా హి బాహ్యాస్ తృణసమాస్ స్మృతాః
ఓ పాపరహితుడా, నీవు శరీరంలో, చంద్రుడిలో, సూర్యుడిలో, అగ్నిలో జరిగే మార్పులను తెలుసు. ఇక్కడ నువ్వు రాత్రిపూట కూడా వంద యోజనాల దూరంలో ఉన్న వస్తువును చూడగలవు. ఇలాంటి మార్పుల కాలాలు బయటివి గడ్డి తుప్పలంత తక్కువగా భావించబడతాయి.
సఙ్క్రాన్తిమ్ ఉత్తరమ్ అథాయనమ్ అఙ్గ సమ్యక్కాలం తథా విషువతీ యది దేహవాతైః । అన్తర్ బహిస్స్థమ్ ఇవ వేత్సి యథానుభూతం తచ్ ఛోచసీహ న పునః పరమ్ అభ్యుపేతః
శరీరంలోని వాయువుల ద్వారా ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయణం, సమకాలం, విషువత్తు మొదలైన మార్పులను నువ్వు లోపల, బయట రెండింటిలోనూ అనుభవించినట్టు సరిగ్గా తెలుసుకుంటే, ఇక్కడ బాధపడతావు కానీ, పరమ స్థితిని చేరిన తర్వాత ఇక బాధపడవు.
అణుతాం స్థూలతాం చాయం యథా గచ్ఛతి యోగినామ్ । దేహో రామ తథా సమ్యగ్ వక్ష్యమాణమ్ ఇదం శృణు
యోగులకు శరీరం ఎప్పుడో చిన్నదిగా, ఎప్పుడో పెద్దదిగా మారుతుంది రామా. ఇదే విధంగా అది మారుతుంది. ఇప్పుడు నేను దీనిని సరిగ్గా వివరించబోతున్నాను, విను.
హృద్య్ అబ్జపత్త్రకోశోత్థః ప్రస్ఫురత్య్ ఆనలః కణః । హేమభ్రమరవత్ సాన్ధ్యే విద్యుత్కణ ఇవామ్బుదే
హృదయంలోని కమలదళపు పొరలోంచి ఒక అగ్ని చినుకు ఉద్భవిస్తుంది. అది సంధ్యాసమయంలో బంగారు తేనెటీగలా, లేదా మేఘంలో మెరుపు చినుకులా మెరుస్తుంది.
స ప్రవర్ధనసంవిత్త్యా వాత్యయేవాశు వర్ధతే । సంవిద్రూపతయా నూనమ్ అర్కవద్ యాతి చోదయమ్
ఆ విస్తరించు జ్ఞానం వల్ల అది తుఫాను లా వేగంగా పెరుగుతుంది; నిజంగా, అది చైతన్య స్వరూపంగా సూర్యుడు లాగ వెలుగును ప్రసరింపజేస్తుంది.
సన్ధ్యాభ్రప్రథమార్కాభో వృద్ధిమ్ అభ్యాగతః క్షణాత్ । గాలయత్య్ అఖిలం సాఙ్గం దేహం హేమ యథానలః
సంధ్యాకాల మేఘాల్లో మొట్టమొదటి సూర్యకిరణం లాగా అది ఒక్కసారిగా పెరిగి, తన కిరణాలతో మొత్తం శరీరాన్ని, అగ్ని బంగారాన్ని కరిగించినట్టు, కరిగిస్తుంది.
జలస్పర్శాసహో యుక్త్యా గాలయత్య్ ఉపలాద్య్ అపి । బాహ్య ఏవానలస్పన్ద ఆన్తరస్ తు విశేషతః
నీటి స్పర్శతో కూడా రాళ్లను కరిగించగల శక్తి దానికి ఉంది; బయట కనిపించే అగ్ని కేవలం పైకి మాత్రమే ఉంటుంది, కానీ లోపల ఉండే అగ్ని మాత్రం నిజంగా ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది.
స శరీరద్రవః పశ్చాద్ విధూయ క్వాపి నీయతే । చిత్క్షోభితేన ప్రాణేన నీహారో వాత్యయా యథా
ఆ శరీర ద్రవం తరువాత బయటకు వెళ్లిపోతుంది, చైతన్యంతో కదిలిన ప్రాణవాయువు దాన్ని ఎక్కడికైనా తీసుకెళ్తుంది, మబ్బు గాలితో ఎగురుతున్నట్టే.
ఆధారనాడినిర్హీనా వ్యోమస్థైవావశిష్యతే । శక్తిః కుణ్డలినీ వహ్నేర్ ధూమలేఖేవ నిర్గతా
ఆధార నాడులు లేకపోతే, ఆ శక్తి — కుండలినీ శక్తి — ఖాళీ ఆకాశంలో మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. అది అగ్నిలోంచి పొగలేకలా బయటకు వస్తుంది.
క్రోడీకృతమనోబుద్ధిమయజీవాద్యహఙ్కృతిః । అన్తస్స్ఫురచ్చమత్కారా ధూమలేఖేవ తాగరీ
మనస్సు, బుద్ధి, ప్రాణం మొదలైనవన్నీ కలిపిన అహంకారం, లోపల అద్భుతంగా మెరుస్తూ, తాగర వృక్షాన్ని కాల్చినప్పుడు వచ్చే పొగలేకలా కనిపిస్తుంది.