తదా సమస్తమ్ ఏవేమం ఖం ప్లావయతి దేహకమ్ । నీరన్ధ్రా పవనాపూర్ణా భస్త్రేవామ్బుగతం నరమ్
ఆ సమయంలో, ఈ అంతటా ఖగోళం శరీరాన్ని నింపేస్తుంది. ఎలాంటి అడ్డంకీ లేకుండా, గాలి నిండిన బెల్లోస్లో నీరు నిండినట్టు, శరీరాన్ని నింపుతుంది.
ఇత్యభ్యాసవిలాసేన యోగేన వ్యోమగామితామ్ । యోగినః ప్రాప్నువన్త్య్ ఉచ్చైర్ దీనాస్ తే సుదశామ్ ఇవ
ఇలా యోగాభ్యాసంతో, యోగులు ఆకాశంలో సంచరించే స్థితిని పొందుతారు. బలహీనులు మాత్రం, అది కలలో ఉన్నట్టు మాత్రమే అనుభవిస్తారు.
బ్రహ్మనాడిప్రవాహేణ శక్తిః కుణ్డలినీ యదా । బహిర్ ఊర్ధ్వప్రవాహేణ ద్వాదశాఙ్గులమూర్ధని
బ్రహ్మనాడిలో ప్రవహించే శక్తి అయిన కుండలినీ శక్తి, బయటకు పైకి ప్రవహించినప్పుడు, తలపై పన్నెండు వేలాదుల దూరంలో ఉన్న స్థలాన్ని చేరుతుంది.
రేచకేన ప్రయోగేణ నాడ్యన్తరనిరోధినా । ముహూర్తం స్థితిమ్ ఆప్నోతి తదా వ్యోమగదర్శనమ్
ఉపశ్వాసాన్ని సాధనగా ఉపయోగించి, లోపలి నాడులను నియంత్రించినప్పుడు, కొంతసేపు స్థిరతను పొందుతారు; అప్పుడు ఆకాశాన్ని దర్శించగలుగుతారు.
దర్శనం కీదృశం బ్రహ్మన్ నయనాంశుగణం వినా । అన్యేషామ్ ఇన్ద్రియాణాం చ తత్త్వమ్ ఏవం కథం భవేత్
బ్రహ్మన్, కళ్ల కిరణాలు లేకుండా ఇది ఎలా దర్శనం? అలాగే, ఇతర ఇంద్రియాల వాస్తవికత కూడా ఇలా ఎలా సాధ్యమవుతుంది?
న కేచన మహాబాహో భూచరేణ నభశ్చరాః । అదివ్యైర్ ఆశ్రితాజ్ఞానైర్ దృశ్యన్తే పురుషేన్ద్రియైః
ఓ మహాబాహూ, భూమిపై నివసించే మనుషుల ఇంద్రియాలకు, దివ్యజ్ఞానం లేని వారికి, ఆకాశంలో సంచరించే వారు కనబడరు.
విజ్ఞానాదూరసంస్థేన బుద్ధినేత్రేణ రాఘవ । దృశ్యన్తే వ్యోమగాస్ సిద్ధాస్ స్వప్నవత్ స్వార్థదా అపి
ఓ రాఘవా, జ్ఞానంతో నిలిచిన బుద్ధి అనే కన్నుతో ఆకాశంలో సంచరించే సిద్ధులు కనబడతారు. వారు తమ కోరికలను నెరవేర్చగలిగినా, అది కలలో కనిపించినట్టే అనిపిస్తుంది.
స్వప్నావలోకనం యద్వత్ తద్వత్ సిద్ధావలోకనమ్ । కేవలో ఽయం విశేషో యత్ సిద్ధప్రాప్తౌ స్థిరార్థతా
ఎలా కలలు కనిపిస్తామో, అలాగే సిద్ధులను చూడడమూ జరుగుతుంది. కానీ ఒకే తేడా ఏమిటంటే, సిద్ధులను పొందినప్పుడు మన కోరిక ఫలితం స్థిరంగా ఉంటుంది.
ముఖాద్ బహిర్ ద్వాదశాన్తే రేచకాభ్యాసయుక్తితః । ప్రాణే చిరం స్థితిం నీతే ప్రవిశన్త్య్ అపరాం పురీమ్
ముఖం నుంచి బయటకు, ద్వాదశాంత వరకు ఊపిరిని నెమ్మదిగా విడిచే సాధన చేయడం వల్ల, ఆ ఊపిరి అక్కడ ఎక్కువసేపు నిలిపితే, మనం మరో పట్టణంలోకి ప్రవేశిస్తాము.
వద స్వభావస్య కథం బ్రహ్మన్ న చలతి స్థితిః । వక్తారస్ సానుకమ్పా హి దుష్ప్రశ్నే ఽపి న ఖేదినః
బ్రహ్మన్, నీవు చెప్పు. మన సహజ స్వభావ స్థితి ఎలా మారదు? ఎందుకంటే, దయగలవారు ఎంత కష్టమైన ప్రశ్నలు అడిగినా అలసిపోరు.
శక్తిర్ వస్తుస్వభావాఖ్యా యథా స్ఫురతి యాత్మనః । సర్గాదినా తథైవాసౌ స్థితిం యాతీతి నిశ్చయః
ఏదేనా వస్తువు యొక్క సహజ స్వభావంగా ఉన్న శక్తి, అది తనంతట తానే వెలుగులోకి వస్తుంది. అలాగే సృష్టి మొదలైన వాటి ద్వారా, ఆ వస్తువు తన స్థితిని తప్పకుండా పొందుతుంది.
అవస్తుత్వాద్ అవిద్యాయా వస్తుశక్తిర్ అపి క్వచిత్ । భిద్యతే దృశ్యతే హ్య్ అఙ్గ వసన్తే శారదం ఫలమ్
అజ్ఞానం నిజమైనది కాదు కాబట్టి, నిజమైన వస్తువు యొక్క శక్తి కొన్ని సందర్భాల్లో విడిపడినట్టు కనిపిస్తుంది. ఇది ప్రియమైనవాడా, వసంతంలో శరదృతువు ఫలం కనబడినట్టు ఉంటుంది.
సర్వమ్ ఏవంవిధం బ్రహ్మ నానానానాతయానయా । దృశ్యతే వ్యవహారార్థం కేవలం కల్ప్యతే స్థితిః
ఈ ప్రపంచమంతా ఇలాంటి బ్రహ్మమే. భిన్నత్వ భావన వల్ల, కేవలం లోకవ్యవహారాల కోసం మాత్రమే, ఈ స్థితి ఊహించబడింది.
సూక్ష్మచ్ఛిద్రాదిగత్యర్థం పూరణార్థం చ ఖస్య వా । అణుతాం స్థూలతాం వాపి కాయో ఽయం నీయతే కథమ్
సూక్ష్మ రంధ్రాల ద్వారా కదలడానికి లేదా ఖంలో నింపడానికి, ఈ శరీరం ఎలా సూక్ష్మంగా లేదా స్థూలంగా మారుతుంది?
కాష్ఠక్రకచయోశ్ శ్లేషాద్ యథా చ్ఛేదః ప్రవర్తతే । తయోస్ సఙ్ఘర్షణాద్ అగ్నిస్ స్వభావాజ్ జాయతే తథా
ఎలాగైతే ఒక దుంగతో ఒక రేచకాన్ని కలిపితే కోయడం జరుగుతుందో, అలాగే ఆ రెండింటి ఘర్షణ వల్ల సహజంగా అగ్ని పుట్టుకొస్తుంది.
మాంసాబ్జయన్త్రం జఠరే స్థితం శ్లిష్టముఖం మిథః । ఊర్ధ్వాధస్సమ్మిలన్మూలం ద్యుభూమ్యోర్ ఇవ వై తలమ్
అలాగే, కడుపులో ఉన్న మాంసపు పద్మాకార యంత్రం, రెండు ముఖాలు కలిసినట్టు, పైకీ కిందకీ వేరుచేసిన మూలాలతో, ఆకాశం భూమి మధ్యనున్న తలంపు వలె ఉంటుంది.
తస్య కుణ్డలినీ లక్ష్మీర్ నిలీనాన్తర్ నిజాస్పదే । పద్మరాగసముద్గస్య కోశే ముక్తావలీ యథా
దానిలో, కుండలినీ దేవి తన స్వస్థానంలో దాగి ఉంటుంది, పద్మరాగ రత్నపు పొదిలో ముత్యాల హారం దాగినట్టే.
ఆవర్తఫేనమాలేవ నిత్యం శలశలాయతే । దణ్డాహతేవ భుజగీ సుసన్నతవివర్తనా
ఆమె ఎప్పుడూ అలజడి నీటి నురుగు మాదిరిగా మృదువుగా శబ్దించుతూ, లేదా దండుతో తాకిన పాము మెల్లగా తిరిగినట్టు సొగసుగా కదులుతూ ఉంటుంది.
ద్యావాపృథివ్యోర్ మధ్యస్థా క్రియేవ స్పన్దరూపిణీ । సంవిన్మధువిబోధోత్థా హృత్పద్మపుటషట్పదీ
ఆకాశం, భూమి మధ్యలో ఉండే ఒక చలనం లాంటి క్రియగా ఆమె కనిపిస్తుంది. ఆవిడ, మనస్సు మధురత నుండి పుట్టిన జ్ఞానమయమైన తేనెటీగలా, హృదయపు పద్మపు రేకులలో నివసిస్తుంది.
తత్ సర్వం శక్తిపద్మాది బాహ్యైర్ ఆభ్యన్తరైస్ సదా । హృది వ్యాధూయతే వాతైర్ అభ్రవృన్దమ్ ఇవాభితః
ఈ శక్తి, పద్మాలు మొదలైనవన్నీ — బాహ్యమైనవి, అంతర్గతమైనవి — ఎప్పుడూ హృదయంలో గాలుల వల్ల కలకలలాడుతూ ఉంటాయి; అవి మేఘ సమూహాలు చుట్టూ చెలరేగినట్లు విస్తరిస్తుంటాయి.
యద్ యద్ వ్యోమ స్ఫురత్య్ అఙ్గ స్వభావాత్ తత్ర వాయవః । పేలవం మృదు యత్ కిఞ్చిత్ తత్ తత్ ప్రచలయన్త్య్ అలమ్
ప్రియమైనవాడా, ఆకాశం సహజంగా ఎక్కడ కంపించిందో అక్కడ గాలులు కదులుతుంటాయి. ఏది మృదువుగా, సున్నితంగా ఉంటుందో, దాన్ని అవి పూర్తిగా ఊపేస్తాయి.
వాతైర్ ఆహన్యమానం తత్ పద్మాది తరలాయతే । హృద్య్ అన్యోఽన్యనికాషేణ పల్లవాది యథా తరౌ
గాలులు తాకినప్పుడు, పద్మాలు మొదలైనవి హృదయంలో అలజడిగా మారతాయి. అది వృక్షంలో ఆకులు, కొమ్మలు ఒకదానికొకటి తగిలి ఊగినట్లే.
దేహోష్మకారణం సర్వరసాదిపచనోద్యతమ్ । జనయత్య్ అగ్నిమ్ అన్యోఽన్యసఙ్ఘర్షాద్ ఘనవేణువత్
ఈ శరీరం వేడి ఉత్పత్తికి మూలంగా ఉండి, అన్నిరకాల రుచులను జీర్ణించడంలో ఎప్పుడూ తలమునకలై ఉంటుంది. దాని లోపల గాఢమైన భాగాలు ఒకదానికొకటి రుద్దుకోవడం వల్ల, కట్టెలను రుద్దినప్పుడు మంట పుట్టినట్లే, అగ్ని ఉత్పన్నమవుతుంది.
స్వభావశీతశీతాత్మా దేహస్ తేనౌష్ణ్యమ్ ఏత్య్ అలమ్ । ఉదితేన స సర్వాఙ్గం భువనం భానునా యథా
శరీరం సహజంగా చల్లగా ఉంటుందిగానీ, ఆ అగ్నితో అది పూర్తిగా వేడిగా మారుతుంది. ఇది ఉదయించే సూర్యుడు భూమిని ఎలా వేడిగా చేస్తాడో అలాగే జరుగుతుంది.
సర్వతో విసరద్రశ్మి తత్ తేజస్ తారకాకృతి । హృత్పద్మహేమభ్రమరో యోగినాం చిన్త్యతాం గతమ్
అది అన్నిచోట్లకి తన కిరణాలతో వ్యాపించి, నక్షత్రాల రూపంలో కనిపిస్తుంది. ఆ ప్రకాశాన్ని యోగులు తమ హృదయ పద్మంలో బంగారు తేనెటీగలా ధ్యానించాలి.
తత్ ప్రకాశమయం జ్ఞానం చిన్తితం సత్ ప్రయచ్ఛతి । యేన యోజనలక్షస్థం వస్తు నిశ్య్ అపి దృశ్యతే
ఆ ప్రకాశరూపమైన జ్ఞానం ధ్యానం చేసినవారికి, వందల యోజనల దూరంలో ఉన్న వస్తువును కూడా రాత్రిపూట చూడగలిగే శక్తిని ఇస్తుంది.
తస్యాగ్నేర్ వాడవస్యేవ జలం సంశుష్కమ్ ఇన్ధనమ్ । మాంసపఙ్కజషణ్డాఢ్యహృత్సరః కోశవాసినః
ఆ అగ్ని కోసం, సముద్రంలో ఉండే అగ్నికి ఎండిపోయిన నీరు ఇంధనంగా మారినట్లు, మాంసం, కమలాల గుళికలతో నిండిన హృదయసరోవరంలో నివసించే ఆత్మకు కూడా అదే విధంగా అవుతుంది.
యద్ అబ్జశీతలత్వం తద్ అపానాత్మేన్దుర్ ఉచ్యతే । ఇతీన్దోర్ ఉత్థితస్ సో ఽగ్నిర్ అగ్నీషోమౌ హి దేహకః
కమలపు చల్లదనం అపాన వాయువు చంద్రునిగా చెప్పబడుతుంది. ఆ చంద్రుని నుంచి ఈ అగ్ని పుట్టుకొస్తుంది. ఎందుకంటే మన శరీరం అగ్ని, చంద్రుని కలయికతో ఏర్పడింది.
సర్వమ్ ఊష్మాత్మకం కిఞ్చిత్ తేజోఽర్కాగ్న్యభిధం విదుః । శీతాత్మకం చ సోమాఖ్యమ్ ఆభ్యామ్ ఏవ కృతం జగత్
ఈ లోకంలో వేడి స్వభావం ఉన్నదంతా అగ్ని లేదా సూర్యునిగా పిలవబడుతుంది. చల్లదనం ఉన్నదంతా చంద్రునిగా పిలుస్తారు. ఈ రెండు వల్లే జగత్తు ఏర్పడింది.
విద్యావిద్యాస్వరూపేణ సర్వం సదసదాత్మనా । జగద్ ద్వయేన నిర్వృత్తం తద్ ఏవైవం విభజ్యతే
జ్ఞానం, అజ్ఞానం రూపంలో, ఉండటం, ఉండకపోవడం రూపంలో, ఈ జగత్తు ఈ రెండు విధాలుగా ఏర్పడింది. అందుకే ఇది ఇలా విభజించబడింది.