దుష్కాలవ్యవహారేణ దుష్క్రియాస్ఫురణేన చ । దుర్జనాసఙ్గదోషేణ దుర్భావోద్భవనేన చ
తప్పు సమయాల్లో వ్యవహరించడం వల్ల, చెడు పనులు చేయడం వల్ల, దుష్టుల సాంగత్యం వల్ల, అనుకూలం కాని పరిస్థితులు కలగడం వల్ల కూడా ఈ బాధలు కలుగుతాయి.
క్షీణత్వాద్ వా ప్రపూర్ణత్వాన్ నాడిష్వ్ అసుఖసంసృతౌ । ప్రాణే విధురతాం యాతే కుపథేవ నవాధ్వగే
నాడుల్లో బలహీనత లేదా అధికత వల్ల ప్రాణశక్తి అస్థిరంగా మారితే, శరీరంలో బాధలు కలుగుతాయి. ఇది కొత్తగా వేసిన దారిలో ప్రయాణికుడు ఇబ్బంది పడినట్టు ఉంటుంది.
దౌస్స్థిత్యకారణం దోషాద్ వ్యాధిర్ దేహే ప్రవర్తతే । నద్యాం ప్రావృణ్నిదాఘాభ్యామ్ ఇవాకారవిపర్యయః
శరీరంలో అస్థిరతకు కారణమైన దోషం వల్ల వ్యాధి కలుగుతుంది. ఇది వర్షాకాలంలో లేదా ఎండాకాలంలో నదీ ప్రవాహం మారినట్టు ఉంటుంది.
ప్రాక్తనీ వైహికీ వాపి శుభా వాప్య్ అశుభా మతిః । యైవాధికా సైవ తథా తస్మిన్ యోజయతి క్రమే
మన స్వభావం పూర్వజన్మ నుండి వచ్చినదైనా, ఈ జన్మలో ఏర్పడినదైనా, శుభమైనదైనా, అశుభమైనదైనా, ఏది ఎక్కువగా ఉంటే అది మనను ఆ విధంగా నడిపిస్తుంది.
ఆధయో వ్యాధయశ్ చైవం జాయన్తే భూతపఞ్చకే । కథం శృణు వినశ్యన్తి రాఘవాణాం కులోద్వహ
ఐదు భూతాలతో కూడిన ఈ శరీరంలో బాధలు, వ్యాధులు పుడతాయి. రాఘవ, నీ వంశంలో గొప్పవాడవు కదా, అవి ఎలా పోతాయో ఇప్పుడు విను.
ద్వివిధో హ్య్ ఆధిర్ అస్తీహ సామాన్యస్ సార ఏవ చ । వ్యవహారస్ తు సామాన్యస్ సారో జన్మమయస్ స్మృతః
ఈ లోకంలో బాధలు రెండు విధాలుంటాయి — ఒకటి సాధారణమైనవి, మరొకటి మౌలికమైనవి. సాధారణమైనవి ప్రాక్టికల్ విషయాలకు సంబంధించినవే, మౌలికమైనవి అవిద్య వల్ల పుట్టినవిగా చెప్పబడతాయి.
ప్రాప్తేనాభిమతేనైవ నశ్యన్తి వ్యావహారికాః । ఆధిక్షయేణాధిభవాః క్షీయన్తే వ్యాధయో ఽప్య్ అలమ్
ఇష్టమైనది లభిస్తే సాధారణ బాధలు పోతాయి. అవిద్య పోయినప్పుడు అవిద్య వల్ల పుట్టిన బాధలు కూడా పోతాయి. అలాగే వ్యాధులు కూడా అంతే విధంగా నశిస్తాయి.
ఆత్మజ్ఞానం వినా సారో నాధిర్ నశ్యతి రాఘవ । భూయో రజ్జ్వవబోధేన రజ్జుసర్పో హి నశ్యతి
ఆత్మజ్ఞానం లేకుండా మౌలికమైన బాధలు పోవు రాఘవ. రజ్జువు అనేది సరిగ్గా తెలుసుకున్నప్పుడు మాత్రమే దానిలో కనిపించే పాము మాయమవుతుంది కదా, అలాగే.
ఆధివ్యాధివిలాసానాం రామ సారాధిసఙ్క్షయః । సర్వేషాం మూలహా ప్రావృణ్నదీవ తటవీరుధామ్
రామా, బాధలు, వ్యాధుల ఆటపాటలన్నిటి మూలమైన అసలు బాధను పూర్తిగా తొలగించడం, వర్షాకాలంలో నదికట్టపై మొక్కలన్నిటిని ప్రవాహం పీకేసినట్టు, వాటిని పూర్తిగా మాయచేస్తుంది.
అనాధిజా వ్యాధయస్ తు ద్రవ్యమన్త్రశుభక్రమైః । చికిత్సకాదిశాస్త్రోక్తైర్ నశ్యన్త్య్ అభ్రైర్ ఇవాతపాః
అయితే, బాధ వల్ల కలగని వ్యాధులు, ఔషధాలు, మంత్రాలు, శుభకార్యాల వంటి విధానాలతో, వైద్యులు, గ్రంథాలు చెప్పినట్లుగా, మేఘాలు ఎండలో కరిగిపోవడంలా పోతాయి.
స్నానమన్త్రౌషధోపాయవక్తౄణ్య్ అధిగతాని చ । త్వయా చికిత్సాశాస్త్రాణి కిమ్ అన్యద్ ఉపదిశ్యతే
స్నానం, మంత్రాలు, ఔషధాల ఉపాయాలు, వైద్యశాస్త్ర పాఠాలు — ఇవన్నీ నువ్వు నేర్చుకున్నావు. ఇంకేమి చెప్పాలి?
ఆధేః కథం భవేద్ వ్యాధిః కథం చ స వినశ్యతి । ద్రవ్యాద్ ఇతరయా యుక్త్యా మన్త్రపుణ్యాదిపూర్వయా
బాధ వల్ల వ్యాధి ఎలా కలుగుతుంది? అది ఎలా పోతుంది? ఔషధాలతో గానీ, లేక మంత్రం, పుణ్యం మొదలైన ఇతర మార్గాలతో గానీ, వాటి ద్వారా పోతుంది.
చిత్తే విధురితే దేహస్ సమ్యఙ్ నానుభవత్య్ అయమ్ । యథా హి రుషితో జన్తుర్ అగ్రమ్ ఏవ న పశ్యతి
మనస్సు కలవరపడి ఉన్నప్పుడు, ఈ శరీరం సరిగ్గా పనిచేయదు. కోపంతో ఉన్న జంతువు తన ముందున్నదే కనిపించనట్టే ఇది.
అనపేక్ష్య యథాప్రాప్తమ్ అమార్గమ్ అనుధావతి । ప్రకృతం మార్గమ్ ఉత్సృజ్య శరార్తో హరిణో యథా
ఏమీ ఆలోచించకుండా, దారిలో ఏదైనా ఎదురైతే దాన్ని వెంబడిస్తూ, సరైన మార్గాన్ని వదిలిపెట్టి తప్పు దారిలో పరిగెడుతుంది. గాయపడిన జింక అయోమయంగా పరుగెత్తినట్టే.
సఙ్క్షోభాత్ సామ్యమ్ ఉత్సృజ్య వహన్తి ప్రాణవాయవః । దేహే గజఘటార్తాని పయాంసీవ సరిత్తటే
మనస్సు కలవరంతో, ప్రాణవాయువులు సమతולాన్ని వదిలిపెట్టి శరీరంలో గందరగోళంగా ప్రవహిస్తాయి. ఏనుగులు నదికట్టను తొలగించినప్పుడు నీళ్లు ఎటు పోతాయో అలా.
అసమం వహతి ప్రాణే నాడ్యో యాన్తి విసంస్థితిమ్ । అసమ్యక్ సంస్థితే భూపే యథా వర్ణాశ్రమక్రమాః
ప్రాణవాయువు సమంగా ప్రవహించదు, నాడులు గందరగోళంగా మారతాయి. రాజు స్థిరంగా లేనప్పుడు varnashrama క్రమాలు ఎలా అవ్యవస్థితిగా మారతాయో అలాగే.
కాశ్చిన్ నాడ్యః ప్రపూర్ణత్వం యాన్తి కాశ్చిచ్ చ రిక్తతామ్ । ప్రాణే విధురితే దేశే సర్వర్తౌ సరితో యథా
ప్రాణశక్తి లోపించినప్పుడు, కొన్ని నాడులు పూర్తిగా నిండిపోతాయి, మరికొన్ని ఖాళీగా పోతాయి. ఇది వర్షాకాలంలో నదులు ఎక్కడో పొంగిపోతూ, ఎక్కడో ఎండిపోతూ ఉండటంలా ఉంటుంది.
కుజీర్ణత్వమ్ అజీర్ణత్వమ్ అతిజీర్ణత్వమ్ ఏవ వా । దోషాయైవ ప్రయాత్య్ అన్నం ప్రాణసఞ్చారదుష్క్రమైః
ప్రాణవాయువు సరిగా నడవకపోతే, తినిన ఆహారం సరిగ్గా జీర్ణం కాకపోవచ్చు, అసలు జీర్ణం కాకపోవచ్చు, లేకపోతే ఎక్కువగా జీర్ణం అయిపోవచ్చు. ఇలా జరిగితే శరీరంలో కలహాలు, రుగ్మతలు మాత్రమే కలుగుతాయి.
యథా కాష్ఠాని నయతి ప్రాప్తం దేశం సరిద్రయః । తథాన్నాని నయత్య్ అన్తః ప్రాణవాతస్ స్వమ్ ఆశ్రయమ్
ఎలా నది ప్రవాహం దారిలో ఉన్న దుంగలను ఎక్కడికైనా తీసుకెళ్తుందో, అలాగే మనలోని ప్రాణవాయువు తినిన ఆహారాన్ని తన గమ్యస్థానానికి తీసుకెళ్తుంది.
యాన్య్ అన్నాని విరోధేన తిష్ఠన్త్య్ అన్తశ్ శరీరకే । తాన్య్ ఏవ వ్యాధితాం యాన్తి పరిణామస్వభావతః
శరీరంలో అనుకూలం కాని ఆహారం మిగిలిపోతే, అవే మార్పు వల్ల వ్యాధులకు కారణమవుతాయి.
ఏవమ్ ఆధేర్ భవేద్ వ్యాధిర్ ఆధ్యభావాచ్ చ నశ్యతి । యథా మన్త్రైశ్ చ నశ్యన్తి వ్యాధయస్ తత్క్రమం శృణు
ఇలా బాధ వల్ల వ్యాధి కలుగుతుంది. ఆ బాధ పోయినప్పుడు వ్యాధి కూడా పోతుంది. మనత్రాలతో వ్యాధులు పోయినట్టు, ఆ విధానాన్ని ఇప్పుడు విను.
యథా విరేకం కుర్వన్తి హరీతక్యస్ స్వభావతః । భావనావశతః కార్యం తథా యరలవాదయః
హరీతకీ సహజంగా విరేచనాన్ని కలిగించేది. అలాగే, మనసులో నిశ్చయంతో యరలాది పదార్థాలు కూడా తగిన ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.
శుద్ధయా పుణ్యయా సాధో క్రియయా సాధుసేవయా । మనః ప్రయాతి వైమల్యం నికషేణేవ కాఞ్చనమ్
పవిత్రమైన, సద్గుణమైన పనులు చేయడం వల్ల, మంచివారిని సేవించడం వల్ల మనస్సు నిర్మలంగా మారుతుంది. ఇది నికషపట్టు తాకినప్పుడు బంగారం శుద్ధమయ్యేలా ఉంటుంది.
ఆనన్దో వర్ధతే దేహే శుద్ధే చేతసి రాఘవ । పూర్ణేన్దావ్ ఉదితే వ్యభ్రే నైర్మల్యం భువనే యథా
రాఘవా! శరీరం శుభ్రంగా, మనస్సు నిర్మలంగా ఉన్నప్పుడు ఆనందం పెరుగుతుంది. మేఘాలు లేని ఆకాశంలో పూర్ణచంద్రుడు ఉదయించగానే లోకమంతా వెలుగు పండినట్లు.
సత్త్వశుద్ధౌ వహన్త్య్ ఏతే క్రమేణ ప్రాణవాయవః । జరయన్తి తథాన్నాని వ్యాధిస్ తేన వినశ్యతి
మనస్సు శుద్ధి కలిగినప్పుడు ప్రాణవాయువులు క్రమంగా సరిగ్గా ప్రవహిస్తాయి. అలా ఆహారం సరిగ్గా జీర్ణమవుతుంది, వ్యాధులు కూడా అంతే తొలగిపోతాయి.
ఆధివ్యాధ్యోర్ ఇతి ప్రోక్తౌ నాశోత్పత్తిక్రమౌ త్వయి । కుణ్డలిన్యాః కథాయోగాద్ అధునా ప్రకృతం శృణు
బాధలు, వ్యాధులు ఎలా కలుగుతాయో, ఎలా పోతాయో నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు కుండలినీ కథకు సంబంధించిన విషయాన్ని విను.
పుర్యష్టకాపరాఖ్యస్య జీవస్య ప్రథమాశ్రయమ్ । విద్ధి కుణ్డలినీమ్ అన్తర్ ఆమోదస్యేవ మఞ్జరీమ్
పుర్యష్టక అనే సూక్ష్మదేహంలో జీవునికి మొదటి ఆశ్రయం కుండలినీ అని తెలుసుకో. అది పరిమళానికి మూలంగా ఉండే పువ్వు మంజరి లాంటిది.
తాం యదా పూరకాభ్యాసాద్ ఆపూర్య స్థీయతే చిరమ్ । తదైతి మైరవం స్థైర్యం కాయస్యాపీనతా తథా
పూరక అభ్యాసం వల్ల ఆ కుండలినీ శక్తి నిండిపోయి ఎక్కువసేపు స్థిరంగా ఉంటే, మేరు పర్వతం లాంటి దృఢత కలుగుతుంది. అలాగే శరీరం గట్టి, బలంగా మారుతుంది.
యదా పూరకపూర్ణాన్తర్ అముక్తప్రాణమారుతమ్ । నీయతే సంవిదైవోర్ధ్వం సోఢఘర్మక్లమశ్రమం
పూరకంగా లోపలికి ఊపిరి నింపుకొని, ప్రాణవాయువు బయటకు విడవకుండా, ఆ జ్ఞానం దానిని పైకి లాగినప్పుడు, ఎంత వేడి, అలసట, శ్రమ వచ్చినా సహించాలి.
సర్పీ ప్రకుపితేవోచ్చైర్ యాతి దణ్డోపమాం గతా । నాడీస్ సర్వాస్ సమాదాయ దేహే బద్ధా లతోపమా
అప్పుడు, నెయ్యి మరిగినట్టు, అది బలంగా పైకి ఎగసి, దండంలా రూపం దాల్చుతుంది. అందులోని అన్ని నాడులు కలిపి, శరీరంలో తాడిపొదలా బిగుతుగా కట్టబడి ఉంటాయి.