తస్మాచ్ ఛిఖిధ్వజకథాప్రసఙ్గపతితామ్ ఇమామ్ । ప్రాణాదిపవనాభ్యాసక్రియాం సిద్ధిఫలాం శృణు
కాబట్టి, శిఖిధ్వజుని కథ సందర్భంలో వచ్చిన ఈ ప్రాణాయామాది సాధనను విను. ఇది సిద్ధి ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
సమూలమ్ అఖిలాస్ త్యక్త్వా సాధ్యార్థేతరవాసనాః । గుదాదిద్వారసఙ్కోచాత్ స్థానకాదిక్రియాక్రమైః
సాధించవలసినదైనా, సాధించనక్కరలేనిదైనా అన్నీ వాసనలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, గుదము మొదలైన ద్వారాలను సంకోచపరిచేలా, స్థానం మొదలైన చర్యల ద్వారా సాధన చేయాలి.
భోజనాసనశుద్ధ్యా చ సాధుశాస్త్రార్థభావనాత్ । స్వాచారాత్ సుజనాసఙ్గాత్ సర్వత్యాగాత్ సుఖాసనాత్
ఆహారం, కూర్చోవడం శుద్ధిగా ఉండటం, మంచిపుస్తకాల అర్థాన్ని ఆలోచించడం, తగినట్టు ప్రవర్తించడం, మంచి మనుషులతో కలవడం, అన్నింటినీ విడిచిపెట్టడం, సుఖంగా కూర్చోవడం — ఇవి మనకు శాంతిని ఇస్తాయి.
ప్రాణాయామఘనాభ్యాసాద్ రామ కాలేన కేనచిత్ । కోపలోభాదిసన్త్యాగాద్ భోగత్యాగాచ్ చ సువ్రత
ప్రాణాయామాన్ని నిత్యం అభ్యాసం చేయడం వల్ల, రామా, కొంతకాలంలో కోపం, లోభం వంటి దుష్ప్రవర్తనలను వదిలిపెట్టడం వల్ల, అనవసరమైన భోగాలను విడిచిపెట్టడం వల్ల మంచి మార్గంలో ఉండగలం.
త్యాగాదాననిరోధేషు భృశం యాన్తి విధేయతామ్ । ప్రాణాః ప్రభుత్వతజ్జ్ఞస్య పుంసో భృత్యా ఇవాఖిలాః
విడిచిపెట్టడం, దానం చేయడం, నియమాలు పాటించడంలో మన ప్రాణాలు పూర్తిగా మన మాట వింటాయి; ఎవరికైతే ఆత్మనిగ్రహం తెలుసో, అతనికి ప్రాణాలు సేవకుల్లా ఉంటాయి.
రాజ్యాద్యా మోక్షపర్యన్తాస్ సమస్తా ఏవ సమ్పదః । దేహానిలవిధేయత్వసాధ్యాస్ సర్వస్య రాఘవ
రాజ్యం మొదలుకొని మోక్షం వరకు అన్ని సంపదలు, రాఘవా, ప్రతి ఒక్కరికీ శరీరం, ఊపిరి మనకు లోబడి ఉండడం వల్లనే సిద్ధిస్తాయి.
పరిమణ్డలితాకారా కన్దస్థానసమాశ్రితా । అన్త్రవేష్టనికా నామ నాడీ నాడీశతాశ్రితా
వృత్తాకారంగా, మూలస్థానంలో ఉండే, అనేక నాడులు ఆధారంగా నిలిచిన అంతర్వేష్టనిక అనే నాడి ఉంది.
వీణాగ్రావర్తసదృశీ సలిలావర్తసన్నిభా । లిప్యాద్యోఙ్కారసంస్థానా కున్తలావర్తవత్ స్థితా
ఆ నాడి వీణ వంకరలా, నీటి చక్రంలా, ఓంకార ఆకారంలో, జుట్టు వలయంలా వంకరగా వుంటుంది.
దేవాసురమనుష్యేషు మృగనక్రఖగాదిషు । కీటాదిష్వ్ అబ్జజాన్తేషు సర్వేషు ప్రాణిషూదితా
ఆ నాడి దేవతలు, రాక్షసులు, మనుషులు, జంతువులు, మొసళ్ళు, పక్షులు, పురుగులు, కమలంలో పుట్టినవారు ఇలా అన్ని జీవులలో ఉంది.
శీతార్తసుప్తభోగీన్ద్రభోగవద్ బద్ధమణ్డలా । సితా కల్పాగ్నివిగలదిన్దువద్ బద్ధకుణ్డలా
ఆ నాడి చల్లదనంలో నిద్రిస్తున్న పాము వలె వలయంగా మడిసిపడి, కల్పనాగ్ని నుండి జారే చంద్రబింబంలా బిగిగా వంకరగా ఉంటుంది.
మనోభ్రూమధ్యరన్ధ్రాధోవిశదబ్వృత్తిచఞ్చలా । అనారతం రసస్యన్దైః ప్లవమానైవ తిష్ఠతి
భ్రూవద్ద మధ్యంలో ఉన్న నాడిలో, మనస్సు ఎప్పుడూ చంచలంగా, ఆత్మసారపు ప్రవాహాల్లో నిరంతరం తడుస్తూ, తేలియాడుతూ ఉంటుంది.
అస్యా అభ్యన్తరే తస్మిన్ కదలీకోశకోమలే । యా వాతశక్తిస్ స్ఫురతి వేణావ్ ఇవ లసద్గతిః
దాని లోపల, అరటి కాయ గుండెలా మృదువుగా ఉన్న ఆ భాగంలో, గాలి శక్తి వెలిగే కాంతితో, బొమ్మరిలా చలించుతూ ప్రవహిస్తుంది.
సోక్తా కుణ్డలినీ నామ్నా కుణ్డలాకారవాహినీ । ప్రాణినః పరమా శక్తిస్ సర్వశక్తిజవప్రదా
దానిని కుండలినీ అని పిలుస్తారు. అది వంకరగా ప్రవహిస్తూ, జీవులకు పరమశక్తిగా, అన్ని శక్తులకు వేగాన్ని ప్రసాదించే మూలాధారంగా ఉంటుంది.
అనిశం నిశ్శ్వసద్రూపా కుపితేవ భుజఙ్గమీ । సంస్థితోర్ధ్వీకృతముఖీ స్పన్దానాం హేతుతాం గతా
అది ఎప్పుడూ ఊపిరి రూపంలో బయటకు పోతూ, కోపంగా ఉన్న పాము లాగా, పైకి తలెత్తి నిలిచి, అన్ని చలనాలకు కారణమవుతుంది.
యదా ప్రాణానిలో యాతి హృది కుణ్డలినీపదమ్ । తదా సంవిద్ ఉదేత్య్ అన్తర్ భూతతన్మాత్రబీజభూః
ప్రాణవాయువు హృదయంలో ఉన్న కుండలినీ స్థానంలోకి చేరినప్పుడు, అంతర్గతంగా చైతన్యం ఉద్భవిస్తుంది. అదే భూతసూక్ష్మతత్త్వాల మూలబీజంగా ఉంటుంది.
యదా కుణ్డలినీ దేహే స్ఫురత్య్ అబ్జ ఇవాలినీ । తదా సంవిద్ ఉదేత్య్ అన్తర్ మృదుస్పర్శవశోదయా
శరీరంలో కుండలినీ, కమలంలో తేనెటీగల వరుసలా కదిలినప్పుడు, అంతర్గతంగా చైతన్యం మృదువైన స్పర్శతో మేల్కొంటుంది.
స్పర్శేన మృదునా నాడ్యా లిఙ్గకామాతపత్రయోః । యథా సంవిద్ ఉదేత్య్ ఉచ్చైస్ తథా కుణ్డలినీ జవాత్
నాడి లింగం, కామపత్రం మీద మృదువుగా తాకినప్పుడు, ఎలాగైతే చైతన్యం బలంగా ఉద్భవిస్తుందో, అలాగే కుండలినీ కూడా వేగంగా ప్రబలుతుంది.
తస్యాం సమస్తాస్ సమ్బద్ధా నాడ్యో హృదయకోశగాః । ఉత్పద్యన్తే విలీయన్తే మహార్ణవ ఇవాపగాః
ఆమెలో హృదయకోశానికి వెళ్లే అన్ని నాడులు కలిసిపోతాయి. అవి మహాసముద్రంలో నదుల్లా ఉద్భవించి, లయమవుతుంటాయి.
నిత్యం వాతాత్మకతయా స్పన్దోన్ముఖతయా తయా । సా సర్వసంవిదాం బీజమ్ ఏకమ్ ఆద్యమ్ ఉదాహృతమ్
అది ఎప్పుడూ గాలిలా స్వభావంతో, కంపించేందుకు సిద్ధంగా ఉండి, అన్ని జ్ఞానాలకు ఒకే ఆదికారణంగా చెప్పబడింది.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నా చిత్సంవిత్ సర్వగాస్తి హి । తస్యాః కుణ్డలినీకోశాత్ కేనార్థేనోదయస్ స్ఫుటః
దిక్కులు, కాలం మొదలైన వాటి ద్వారా పరిమితంకాని ఆ చైతన్యం అన్నిచోట్ల వ్యాపించి ఉంటుంది. ఆ చైతన్యానికి కుండలినీ అనే ఆవరణం నుంచి ఏ స్పష్టమైన ఉద్దేశ్యం లేదా వ్యక్తీకరణ కలుగుతుంది?
సర్వదా సర్వతస్ సత్యం చిత్సంవిద్ విద్యతే ఽనఘ । కిం త్వ్ అస్యా భూతతన్మాత్రవశాద్ అభ్యుదయః క్వచిత్
ఓ పాపరహితుడా! ఆ చైతన్యం ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్ల నిజంగా ఉంది. కానీ, కొన్ని చోట్ల అది భూతతత్త్వాల ప్రభావంతో ప్రబలంగా కనిపిస్తుంది.
సర్వత్ర విద్యమానా చిద్ దేహేషు తరలాయతే । సర్వగో ఽప్య్ ఆతపస్ సారరత్నేష్వ్ అతివిజృమ్భతే
చైతన్యం అన్నిచోట్ల ఉన్నా, దేహాల్లో అది చంచలంగా కనిపిస్తుంది. అది అన్నిచోట్ల వ్యాపించి ఉన్నా, ప్రకాశమయమైన మణుల్లో అది ఎంతో విస్తరించి కనిపిస్తుంది.
క్వచిన్ నష్టం క్వచిత్ సుప్తం క్వచిద్ ఉచ్ఛూనతాం గతమ్ । వస్తు వస్తుని యద్ దృష్టం తత్ స్వభావవిజృమ్భితమ్
ఎక్కడో అది కనపడదు, ఇంకొక్కడో అది నిద్రలో ఉంటుంది, మరొక్కడో అది పరిపూర్ణతకు చేరుతుంది. ఏ వస్తువులో ఏది కనిపిస్తే, అది ఆ వస్తువు సహజ స్వభావమే.
ఏతద్ భూయః క్రమేణాహం శృణు వక్ష్యామి తే ఽనఘ । దేహేష్వ్ ఏవ యథోదేతి భృశం సంవిన్మయః క్రమః
ఓ పాపరహితుడా! నేను దీన్ని నీకు మరింత వివరంగా చెప్పుతాను. శరీరాల్లో చైతన్యం ఎలా క్రమంగా ఉద్భవిస్తుందో, దాన్ని నీవు శ్రద్ధగా విను.
చేతనాచేతనం భూతజాతం వ్యోమ తథాఖిలమ్ । సర్వం చిన్మాత్రసన్మాత్రం శూన్యమాత్రం యథా నభః
ప్రాణవంతమైనవి, ప్రాణరహితమైనవి, ఆకాశం — ఇవన్నీ కూడా కేవలం చైతన్యమే, సత్త్వమే. అవి ఖాళీ ఆకాశంలా శూన్యమే.
తద్ ధి చిన్మాత్రసన్మాత్రమ్ అవికారాద్య్ అనామయమ్ । క్వచిత్ స్థితం సంవిదైవ కృతతన్మాత్రపఞ్చకమ్
అది చిత్తమాత్రం, సన్మాత్రం — మార్పులేని, బాధలేని స్వరూపం. కొన్ని చోట్ల కేవలం ఆ చైతన్యమే ఉంటుంది, అది ఐదు సూక్ష్మభూతాలను సృష్టిస్తుంది.
తత్ పఞ్చకం గతం ద్విత్వం లిక్షాద్యన్తం స్వసంవిదా । అన్తర్భూతవికారాది దీపాద్ దీపశతం యథా
ఆ ఐదు భాగాలు రెండుగా మారి, అణువు మొదలుకొని చివర వరకు మన స్వీయ జ్ఞానంతో కలిసిపోతాయి. అవి ఎలా అంటే, ఒక దీపం నుండి వంద దీపాలు వెలిగించగలిగినట్లు, అన్ని మార్పులతో కూడినవి మన అంతరంగంలో ఉన్నాయి.
స్వసత్తామాత్రకేణైవ సఙ్కల్పలవరూపిణా । పఞ్చకాని వ్రజన్తీహ దేవత్వం తాని కానిచిత్
మన సొంత సత్తా కేవలం సంకల్ప రూపంలో ఉన్నప్పుడే, ఈ ఐదు భాగాల్లో కొన్ని ఇక్కడ దేవతల స్థితిని పొందుతాయి.
కానిచిత్ తిర్యగాదిత్వం హేమాదిత్వం చ కానిచిత్ । కానిచిద్ దృషదాదిత్వం ద్రవ్యాదిత్వం చ కానిచిత్
కొన్ని భాగాలు జంతువుల వంటి స్థితిని పొందుతాయి, కొన్ని బంగారం వంటివిగా మారతాయి, మరికొన్ని రాళ్లుగా, ఇంకొన్ని ఇతర పదార్థాలుగా మారతాయి.
ఏవం హి పఞ్చకం స్పన్దమాత్రం జగద్ ఇతి స్థితమ్ । చిత్సంవిద్ అత్ర సర్వత్ర విద్యతే రఘునన్దన
ఇలా ఈ ఐదు భాగాలు కేవలం తరంగాల్లా ఉండి, ఈ ప్రపంచంగా స్థిరంగా ఉన్నాయి. రఘువంశంలో ఆనందంగా ఉన్నవాడా! ఇందులో ప్రతిచోటా చైతన్యమే ఉంది.