ఆత్మభూతం ప్రయత్నేన హ్య్ ఉపాదేయం తు సాధ్యతే । హేయం సన్త్యజ్యతే జ్ఞాత్వా హ్య్ ఉపేక్ష్యం మధ్యమ్ ఏతయోః
ఆత్మస్వరూపమైనదాన్ని శ్రద్ధతో సాధించాలి. వదలాల్సింది తెలుసుకుని విడిచిపెట్టాలి. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్నదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయాలి.
యద్ యద్ ఆహ్లాదనకరమ్ ఆదేయం తద్ అసన్మతేః । తద్విరుద్ధమ్ అనాదేయమ్ ఉపేక్ష్యం మధ్యమం విదుః
ఏది ఆనందాన్ని ఇస్తుందో అది మంచి జ్ఞానమున్నవారు స్వీకరించాలి. దానికి విరుద్ధమైనదాన్ని తీసుకోకూడదు. మధ్యలో ఉన్నదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయాలి.
సన్మతేర్ విదుషో జ్ఞస్య సర్వమ్ ఆత్మమయం యదా । త్రయ ఏవ తదా పక్షాస్ సమ్భవన్తి న కేచన
మంచి జ్ఞానం కలిగినవాడికి అన్నీ ఆత్మతో నిండి ఉన్నట్లు అనిపించినప్పుడు, ఈ మూడు మార్గాలే మిగిలిపోతాయి, ఇంకొకటి ఉండదు.
కేవలం సర్వమ్ ఏవేదం కదాచిల్ లీలయా న వా । ఉపేక్ష్యమ్ అక్షినిక్షిప్తమ్ ఆలోకయతి వా న వా
కొన్నిసార్లు ఈ సృష్టినంతా ఆటలా నిర్లక్ష్యం చేస్తారు, లేకపోతే చూడరు. లేదా కళ్లతో చూస్తూ ఉండొచ్చు, చూడకపోవచ్చు.
జ్ఞస్యోపేక్ష్యాత్మకం రామ మూఢస్యాదేయతాం గతమ్ । హేయం స్ఫారవిరాగస్య శృణు సిద్ధిక్రమం కథమ్
రామా, జ్ఞానంతో ఉన్నవాడు అన్ని విషయాల్లో ఉదాసీనంగా ఉంటాడు. మూర్ఖుడు మాత్రం వదిలేయదగ్గవాడవుతాడు. గాఢమైన విరక్తి ఉన్నవాడు వదిలేయవలసినదాన్ని వదిలిపెడతాడు. ఇప్పుడు సిద్ధులు ఎలా కలుగుతాయో నేను చెప్పేది విను.
దేశకాలక్రియాద్రవ్యసాధనాస్ సర్వసిద్ధయః । జీవమ్ ఆహ్లాదయన్తీహ వసన్త ఇవ భూతలమ్
దేశం, కాలం, చర్య, ద్రవ్యాలు—ఇవి అన్నింటి ద్వారా కలిగే సిద్ధులు జీవునికి వసంతం భూమికి ఇచ్చే ఆనందంలా సంతోషాన్ని ఇస్తాయి.
మధ్యే చతుర్ణామ్ ఏతేషాం క్రియా ప్రథమకల్పికీ । సిద్ధ్యాదిసాధనే సాధోస్ తన్మయాస్ తే యతః క్రమాః
ఈ నాలుగింటిలో చర్యే మొదటిగా భావించాలి. సిద్ధి మొదలైన ఫలితాలు పొందడంలో దాని ప్రకారం దశలు కొనసాగుతాయి.
గులికాఞ్జనఖడ్గాదిక్రియాక్రమనిరూపణమ్ । తత్రాస్తాం తావద్ ఏషో ఽత్ర విస్తారః ప్రకృతార్థహా
గుళికలు, కాజలు, ఖడ్గాలు మొదలైన వాటి చర్యల వివరాలు ఇక్కడ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. అవి అసలు విషయాన్ని మరల్చేలా ఉంటాయి.
రత్నౌషధితపోమన్త్రక్రియాక్రమనిరూపణమ్ । తత్రాస్తాం తావద్ ఏషో ఽత్ర విస్తారః ప్రకృతార్థహా
రత్నాలు, ఔషధాలు, తాపం, మంత్రాలు వంటివాటితో చేసే కార్యాల వివరాలు ఇక్కడ ప్రస్తుత విషయానికి సంబంధించినవి కావు. అవి వదిలిపెట్టుదాం.
శ్రీశైలే సిద్ధదేశే చ మేర్వాదౌ వా నివాసతః । సిద్ధిర్ ఇత్య్ అపి విస్తారః క్రియోత్థా ప్రకృతార్థహా
శ్రీశైలంలో, సిద్ధదేశంలో లేదా మేరు మొదలైన పవిత్ర స్థలాల్లో నివసించడం వల్ల సిద్ధి కలుగుతుందన్న వివరణ కూడా ప్రస్తుత విషయానికి సంబంధించినది కాదు.
తస్మాచ్ ఛిఖిధ్వజకథాప్రసఙ్గపతితామ్ ఇమామ్ । ప్రాణాదిపవనాభ్యాసక్రియాం సిద్ధిఫలాం శృణు
కాబట్టి, శిఖిధ్వజుని కథ సందర్భంలో వచ్చిన ఈ ప్రాణాయామాది సాధనను విను. ఇది సిద్ధి ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
సమూలమ్ అఖిలాస్ త్యక్త్వా సాధ్యార్థేతరవాసనాః । గుదాదిద్వారసఙ్కోచాత్ స్థానకాదిక్రియాక్రమైః
సాధించవలసినదైనా, సాధించనక్కరలేనిదైనా అన్నీ వాసనలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, గుదము మొదలైన ద్వారాలను సంకోచపరిచేలా, స్థానం మొదలైన చర్యల ద్వారా సాధన చేయాలి.
భోజనాసనశుద్ధ్యా చ సాధుశాస్త్రార్థభావనాత్ । స్వాచారాత్ సుజనాసఙ్గాత్ సర్వత్యాగాత్ సుఖాసనాత్
ఆహారం, కూర్చోవడం శుద్ధిగా ఉండటం, మంచిపుస్తకాల అర్థాన్ని ఆలోచించడం, తగినట్టు ప్రవర్తించడం, మంచి మనుషులతో కలవడం, అన్నింటినీ విడిచిపెట్టడం, సుఖంగా కూర్చోవడం — ఇవి మనకు శాంతిని ఇస్తాయి.
ప్రాణాయామఘనాభ్యాసాద్ రామ కాలేన కేనచిత్ । కోపలోభాదిసన్త్యాగాద్ భోగత్యాగాచ్ చ సువ్రత
ప్రాణాయామాన్ని నిత్యం అభ్యాసం చేయడం వల్ల, రామా, కొంతకాలంలో కోపం, లోభం వంటి దుష్ప్రవర్తనలను వదిలిపెట్టడం వల్ల, అనవసరమైన భోగాలను విడిచిపెట్టడం వల్ల మంచి మార్గంలో ఉండగలం.
త్యాగాదాననిరోధేషు భృశం యాన్తి విధేయతామ్ । ప్రాణాః ప్రభుత్వతజ్జ్ఞస్య పుంసో భృత్యా ఇవాఖిలాః
విడిచిపెట్టడం, దానం చేయడం, నియమాలు పాటించడంలో మన ప్రాణాలు పూర్తిగా మన మాట వింటాయి; ఎవరికైతే ఆత్మనిగ్రహం తెలుసో, అతనికి ప్రాణాలు సేవకుల్లా ఉంటాయి.
రాజ్యాద్యా మోక్షపర్యన్తాస్ సమస్తా ఏవ సమ్పదః । దేహానిలవిధేయత్వసాధ్యాస్ సర్వస్య రాఘవ
రాజ్యం మొదలుకొని మోక్షం వరకు అన్ని సంపదలు, రాఘవా, ప్రతి ఒక్కరికీ శరీరం, ఊపిరి మనకు లోబడి ఉండడం వల్లనే సిద్ధిస్తాయి.
పరిమణ్డలితాకారా కన్దస్థానసమాశ్రితా । అన్త్రవేష్టనికా నామ నాడీ నాడీశతాశ్రితా
వృత్తాకారంగా, మూలస్థానంలో ఉండే, అనేక నాడులు ఆధారంగా నిలిచిన అంతర్వేష్టనిక అనే నాడి ఉంది.
వీణాగ్రావర్తసదృశీ సలిలావర్తసన్నిభా । లిప్యాద్యోఙ్కారసంస్థానా కున్తలావర్తవత్ స్థితా
ఆ నాడి వీణ వంకరలా, నీటి చక్రంలా, ఓంకార ఆకారంలో, జుట్టు వలయంలా వంకరగా వుంటుంది.
దేవాసురమనుష్యేషు మృగనక్రఖగాదిషు । కీటాదిష్వ్ అబ్జజాన్తేషు సర్వేషు ప్రాణిషూదితా
ఆ నాడి దేవతలు, రాక్షసులు, మనుషులు, జంతువులు, మొసళ్ళు, పక్షులు, పురుగులు, కమలంలో పుట్టినవారు ఇలా అన్ని జీవులలో ఉంది.
శీతార్తసుప్తభోగీన్ద్రభోగవద్ బద్ధమణ్డలా । సితా కల్పాగ్నివిగలదిన్దువద్ బద్ధకుణ్డలా
ఆ నాడి చల్లదనంలో నిద్రిస్తున్న పాము వలె వలయంగా మడిసిపడి, కల్పనాగ్ని నుండి జారే చంద్రబింబంలా బిగిగా వంకరగా ఉంటుంది.
మనోభ్రూమధ్యరన్ధ్రాధోవిశదబ్వృత్తిచఞ్చలా । అనారతం రసస్యన్దైః ప్లవమానైవ తిష్ఠతి
భ్రూవద్ద మధ్యంలో ఉన్న నాడిలో, మనస్సు ఎప్పుడూ చంచలంగా, ఆత్మసారపు ప్రవాహాల్లో నిరంతరం తడుస్తూ, తేలియాడుతూ ఉంటుంది.
అస్యా అభ్యన్తరే తస్మిన్ కదలీకోశకోమలే । యా వాతశక్తిస్ స్ఫురతి వేణావ్ ఇవ లసద్గతిః
దాని లోపల, అరటి కాయ గుండెలా మృదువుగా ఉన్న ఆ భాగంలో, గాలి శక్తి వెలిగే కాంతితో, బొమ్మరిలా చలించుతూ ప్రవహిస్తుంది.
సోక్తా కుణ్డలినీ నామ్నా కుణ్డలాకారవాహినీ । ప్రాణినః పరమా శక్తిస్ సర్వశక్తిజవప్రదా
దానిని కుండలినీ అని పిలుస్తారు. అది వంకరగా ప్రవహిస్తూ, జీవులకు పరమశక్తిగా, అన్ని శక్తులకు వేగాన్ని ప్రసాదించే మూలాధారంగా ఉంటుంది.
అనిశం నిశ్శ్వసద్రూపా కుపితేవ భుజఙ్గమీ । సంస్థితోర్ధ్వీకృతముఖీ స్పన్దానాం హేతుతాం గతా
అది ఎప్పుడూ ఊపిరి రూపంలో బయటకు పోతూ, కోపంగా ఉన్న పాము లాగా, పైకి తలెత్తి నిలిచి, అన్ని చలనాలకు కారణమవుతుంది.
యదా ప్రాణానిలో యాతి హృది కుణ్డలినీపదమ్ । తదా సంవిద్ ఉదేత్య్ అన్తర్ భూతతన్మాత్రబీజభూః
ప్రాణవాయువు హృదయంలో ఉన్న కుండలినీ స్థానంలోకి చేరినప్పుడు, అంతర్గతంగా చైతన్యం ఉద్భవిస్తుంది. అదే భూతసూక్ష్మతత్త్వాల మూలబీజంగా ఉంటుంది.
యదా కుణ్డలినీ దేహే స్ఫురత్య్ అబ్జ ఇవాలినీ । తదా సంవిద్ ఉదేత్య్ అన్తర్ మృదుస్పర్శవశోదయా
శరీరంలో కుండలినీ, కమలంలో తేనెటీగల వరుసలా కదిలినప్పుడు, అంతర్గతంగా చైతన్యం మృదువైన స్పర్శతో మేల్కొంటుంది.
స్పర్శేన మృదునా నాడ్యా లిఙ్గకామాతపత్రయోః । యథా సంవిద్ ఉదేత్య్ ఉచ్చైస్ తథా కుణ్డలినీ జవాత్
నాడి లింగం, కామపత్రం మీద మృదువుగా తాకినప్పుడు, ఎలాగైతే చైతన్యం బలంగా ఉద్భవిస్తుందో, అలాగే కుండలినీ కూడా వేగంగా ప్రబలుతుంది.
తస్యాం సమస్తాస్ సమ్బద్ధా నాడ్యో హృదయకోశగాః । ఉత్పద్యన్తే విలీయన్తే మహార్ణవ ఇవాపగాః
ఆమెలో హృదయకోశానికి వెళ్లే అన్ని నాడులు కలిసిపోతాయి. అవి మహాసముద్రంలో నదుల్లా ఉద్భవించి, లయమవుతుంటాయి.
నిత్యం వాతాత్మకతయా స్పన్దోన్ముఖతయా తయా । సా సర్వసంవిదాం బీజమ్ ఏకమ్ ఆద్యమ్ ఉదాహృతమ్
అది ఎప్పుడూ గాలిలా స్వభావంతో, కంపించేందుకు సిద్ధంగా ఉండి, అన్ని జ్ఞానాలకు ఒకే ఆదికారణంగా చెప్పబడింది.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నా చిత్సంవిత్ సర్వగాస్తి హి । తస్యాః కుణ్డలినీకోశాత్ కేనార్థేనోదయస్ స్ఫుటః
దిక్కులు, కాలం మొదలైన వాటి ద్వారా పరిమితంకాని ఆ చైతన్యం అన్నిచోట్ల వ్యాపించి ఉంటుంది. ఆ చైతన్యానికి కుండలినీ అనే ఆవరణం నుంచి ఏ స్పష్టమైన ఉద్దేశ్యం లేదా వ్యక్తీకరణ కలుగుతుంది?