కష్టం నాత్మని విశ్రాన్తో మద్వచాంసి న బుద్ధవాన్ । రాజేతి ఖిన్నా చూడాలా స్వవ్యాపారపరాభవత్
అయ్యో! ఇతడు తనలోనే శాంతిని పొందడం లేదు, నా మాటలు కూడా అర్థం చేసుకోలేదు. దీనితో చూడాలా మనసు బాధపడి, తన పనుల్లో మునిగిపోయింది.
తదా తథాఙ్గ తత్రాథ తాదృశాశయయోస్ తయోః । తాభిః పార్థివలీలాభిర్ దివసస్ స జగామ హ
అప్పుడు, స్నేహితా, అక్కడ ఇద్దరి మనసుల్లో అలాంటి భావాలుండగా, రాజకీయ వినోదాలతో రోజులు అలా గడిచిపోయాయి.
క్రమేణ మాసా ఋతవో రామ సంవత్సరాస్ తథా । అతీతా బహవస్ తత్ర దమ్పత్యోస్ స్నిగ్ధయోస్ తయోః
రామా, ఆ ఇద్దరు అనురాగభరిత దంపతులకు అక్కడ నెలలు, ఋతువులు, సంవత్సరాలు ఒక్కొక్కటిగా గడిచిపోయాయి.
ఏకదా నిత్యతృప్తాయా నిరిచ్ఛాయా అపి స్వయమ్ । చూడాలాయా బభూవేచ్ఛా లీలయా ఖగమాగమే
ఒకసారి, చూడాలా ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ఆశలేని స్థితిలో ఉన్నా, సరదాగా ఆకాశంలో ఎగిరే విద్యను సాధించాలనే కోరిక ఆమెకు కలిగింది.
ఖగమాగమసిద్ధ్యర్థమ్ అథ సా నృపకన్యకా । సర్వభోగాన్ అనాదృత్య సమాగమ్య చ నిర్జనమ్
ఆ ఎగిరే విద్యను సాధించేందుకు, ఆ రాజకుమార్తె అన్ని సుఖాలను పక్కనపెట్టి, ఒంటరిగా ఒక నిర్జన ప్రదేశానికి వెళ్లింది.
ఏకైవైకాన్తనిరతా స్వాసనావస్థితాఙ్గకా । ఊర్ధ్వగప్రాణపవనచిరాభ్యాసం చకార హ
ఆమె ఒంటరిగా, మౌనంగా తన ఆసనంలో కూర్చుని, పైకి ఊపిరి పోసుకునే సాధనను చాలా కాలం ధ్యాసగా చేసింది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ సస్థాస్నుజఙ్గమమ్ । స్పన్దస్య తత్ క్రియానామ్నః ఫలమ్ ఇత్య్ అనుభూయతే
ఈ లోకంలో కనిపించే స్థిరమైనవి, చలించే జీవులు అన్నీ కూడా 'అలజడి' అనే చర్య వల్ల కలిగిన ఫలితంగా అనుభవించబడుతున్నాయి.
కస్య స్పన్దవిలాసస్య ఘనాభ్యాసస్య మే వద । బ్రహ్మన్ ఖగమనాద్య్ ఏతత్ ఫలం యత్నైకశాలినః
బ్రహ్మన్, ఈ అలజడి ప్రదర్శన, పదే పదే జరుగుతున్న ఈ కదలిక ఎవరిది? ఆకాశంలో ఎగరడం లాంటి ఒక్కదిశగా చేసిన ప్రయత్నానికి ఈ ఫలితం ఎవరిది? నాకు చెప్పు.
ఆత్మజ్ఞో వాప్య్ అనాత్మజ్ఞస్ సిద్ధ్యర్థం లీలయా తథా । కథం సంసాధయత్య్ ఏతద్ యథావద్ వద మే విభో
ఆత్మను తెలిసినవాడు అయినా, తెలియని వాడు అయినా, సిద్ధి కోసం అయినా, ఆటగా అయినా, ఈ అన్నీ ఎలా సాధిస్తారు? ప్రభూ, నాకు స్పష్టంగా చెప్పు.
త్రివిధం సమ్భవత్య్ అఙ్గ సాధ్యం వస్త్వ్ ఇహ సర్వతః । ఉపాదేయం చ హేయం చ తథోపేక్ష్యం చ రాఘవ
రాఘవా, ఈ లోకంలో సాధించదగిన ప్రతి విషయానికి మూడు రకాలు ఉంటాయి: స్వీకరించదగినది, వదిలేయదగినది, పట్టించుకోనక్కరలేనిది.
ఆత్మభూతం ప్రయత్నేన హ్య్ ఉపాదేయం తు సాధ్యతే । హేయం సన్త్యజ్యతే జ్ఞాత్వా హ్య్ ఉపేక్ష్యం మధ్యమ్ ఏతయోః
ఆత్మస్వరూపమైనదాన్ని శ్రద్ధతో సాధించాలి. వదలాల్సింది తెలుసుకుని విడిచిపెట్టాలి. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్నదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయాలి.
యద్ యద్ ఆహ్లాదనకరమ్ ఆదేయం తద్ అసన్మతేః । తద్విరుద్ధమ్ అనాదేయమ్ ఉపేక్ష్యం మధ్యమం విదుః
ఏది ఆనందాన్ని ఇస్తుందో అది మంచి జ్ఞానమున్నవారు స్వీకరించాలి. దానికి విరుద్ధమైనదాన్ని తీసుకోకూడదు. మధ్యలో ఉన్నదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయాలి.
సన్మతేర్ విదుషో జ్ఞస్య సర్వమ్ ఆత్మమయం యదా । త్రయ ఏవ తదా పక్షాస్ సమ్భవన్తి న కేచన
మంచి జ్ఞానం కలిగినవాడికి అన్నీ ఆత్మతో నిండి ఉన్నట్లు అనిపించినప్పుడు, ఈ మూడు మార్గాలే మిగిలిపోతాయి, ఇంకొకటి ఉండదు.
కేవలం సర్వమ్ ఏవేదం కదాచిల్ లీలయా న వా । ఉపేక్ష్యమ్ అక్షినిక్షిప్తమ్ ఆలోకయతి వా న వా
కొన్నిసార్లు ఈ సృష్టినంతా ఆటలా నిర్లక్ష్యం చేస్తారు, లేకపోతే చూడరు. లేదా కళ్లతో చూస్తూ ఉండొచ్చు, చూడకపోవచ్చు.
జ్ఞస్యోపేక్ష్యాత్మకం రామ మూఢస్యాదేయతాం గతమ్ । హేయం స్ఫారవిరాగస్య శృణు సిద్ధిక్రమం కథమ్
రామా, జ్ఞానంతో ఉన్నవాడు అన్ని విషయాల్లో ఉదాసీనంగా ఉంటాడు. మూర్ఖుడు మాత్రం వదిలేయదగ్గవాడవుతాడు. గాఢమైన విరక్తి ఉన్నవాడు వదిలేయవలసినదాన్ని వదిలిపెడతాడు. ఇప్పుడు సిద్ధులు ఎలా కలుగుతాయో నేను చెప్పేది విను.
దేశకాలక్రియాద్రవ్యసాధనాస్ సర్వసిద్ధయః । జీవమ్ ఆహ్లాదయన్తీహ వసన్త ఇవ భూతలమ్
దేశం, కాలం, చర్య, ద్రవ్యాలు—ఇవి అన్నింటి ద్వారా కలిగే సిద్ధులు జీవునికి వసంతం భూమికి ఇచ్చే ఆనందంలా సంతోషాన్ని ఇస్తాయి.
మధ్యే చతుర్ణామ్ ఏతేషాం క్రియా ప్రథమకల్పికీ । సిద్ధ్యాదిసాధనే సాధోస్ తన్మయాస్ తే యతః క్రమాః
ఈ నాలుగింటిలో చర్యే మొదటిగా భావించాలి. సిద్ధి మొదలైన ఫలితాలు పొందడంలో దాని ప్రకారం దశలు కొనసాగుతాయి.
గులికాఞ్జనఖడ్గాదిక్రియాక్రమనిరూపణమ్ । తత్రాస్తాం తావద్ ఏషో ఽత్ర విస్తారః ప్రకృతార్థహా
గుళికలు, కాజలు, ఖడ్గాలు మొదలైన వాటి చర్యల వివరాలు ఇక్కడ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. అవి అసలు విషయాన్ని మరల్చేలా ఉంటాయి.
రత్నౌషధితపోమన్త్రక్రియాక్రమనిరూపణమ్ । తత్రాస్తాం తావద్ ఏషో ఽత్ర విస్తారః ప్రకృతార్థహా
రత్నాలు, ఔషధాలు, తాపం, మంత్రాలు వంటివాటితో చేసే కార్యాల వివరాలు ఇక్కడ ప్రస్తుత విషయానికి సంబంధించినవి కావు. అవి వదిలిపెట్టుదాం.
శ్రీశైలే సిద్ధదేశే చ మేర్వాదౌ వా నివాసతః । సిద్ధిర్ ఇత్య్ అపి విస్తారః క్రియోత్థా ప్రకృతార్థహా
శ్రీశైలంలో, సిద్ధదేశంలో లేదా మేరు మొదలైన పవిత్ర స్థలాల్లో నివసించడం వల్ల సిద్ధి కలుగుతుందన్న వివరణ కూడా ప్రస్తుత విషయానికి సంబంధించినది కాదు.
తస్మాచ్ ఛిఖిధ్వజకథాప్రసఙ్గపతితామ్ ఇమామ్ । ప్రాణాదిపవనాభ్యాసక్రియాం సిద్ధిఫలాం శృణు
కాబట్టి, శిఖిధ్వజుని కథ సందర్భంలో వచ్చిన ఈ ప్రాణాయామాది సాధనను విను. ఇది సిద్ధి ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
సమూలమ్ అఖిలాస్ త్యక్త్వా సాధ్యార్థేతరవాసనాః । గుదాదిద్వారసఙ్కోచాత్ స్థానకాదిక్రియాక్రమైః
సాధించవలసినదైనా, సాధించనక్కరలేనిదైనా అన్నీ వాసనలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, గుదము మొదలైన ద్వారాలను సంకోచపరిచేలా, స్థానం మొదలైన చర్యల ద్వారా సాధన చేయాలి.
భోజనాసనశుద్ధ్యా చ సాధుశాస్త్రార్థభావనాత్ । స్వాచారాత్ సుజనాసఙ్గాత్ సర్వత్యాగాత్ సుఖాసనాత్
ఆహారం, కూర్చోవడం శుద్ధిగా ఉండటం, మంచిపుస్తకాల అర్థాన్ని ఆలోచించడం, తగినట్టు ప్రవర్తించడం, మంచి మనుషులతో కలవడం, అన్నింటినీ విడిచిపెట్టడం, సుఖంగా కూర్చోవడం — ఇవి మనకు శాంతిని ఇస్తాయి.
ప్రాణాయామఘనాభ్యాసాద్ రామ కాలేన కేనచిత్ । కోపలోభాదిసన్త్యాగాద్ భోగత్యాగాచ్ చ సువ్రత
ప్రాణాయామాన్ని నిత్యం అభ్యాసం చేయడం వల్ల, రామా, కొంతకాలంలో కోపం, లోభం వంటి దుష్ప్రవర్తనలను వదిలిపెట్టడం వల్ల, అనవసరమైన భోగాలను విడిచిపెట్టడం వల్ల మంచి మార్గంలో ఉండగలం.
త్యాగాదాననిరోధేషు భృశం యాన్తి విధేయతామ్ । ప్రాణాః ప్రభుత్వతజ్జ్ఞస్య పుంసో భృత్యా ఇవాఖిలాః
విడిచిపెట్టడం, దానం చేయడం, నియమాలు పాటించడంలో మన ప్రాణాలు పూర్తిగా మన మాట వింటాయి; ఎవరికైతే ఆత్మనిగ్రహం తెలుసో, అతనికి ప్రాణాలు సేవకుల్లా ఉంటాయి.
రాజ్యాద్యా మోక్షపర్యన్తాస్ సమస్తా ఏవ సమ్పదః । దేహానిలవిధేయత్వసాధ్యాస్ సర్వస్య రాఘవ
రాజ్యం మొదలుకొని మోక్షం వరకు అన్ని సంపదలు, రాఘవా, ప్రతి ఒక్కరికీ శరీరం, ఊపిరి మనకు లోబడి ఉండడం వల్లనే సిద్ధిస్తాయి.
పరిమణ్డలితాకారా కన్దస్థానసమాశ్రితా । అన్త్రవేష్టనికా నామ నాడీ నాడీశతాశ్రితా
వృత్తాకారంగా, మూలస్థానంలో ఉండే, అనేక నాడులు ఆధారంగా నిలిచిన అంతర్వేష్టనిక అనే నాడి ఉంది.
వీణాగ్రావర్తసదృశీ సలిలావర్తసన్నిభా । లిప్యాద్యోఙ్కారసంస్థానా కున్తలావర్తవత్ స్థితా
ఆ నాడి వీణ వంకరలా, నీటి చక్రంలా, ఓంకార ఆకారంలో, జుట్టు వలయంలా వంకరగా వుంటుంది.
దేవాసురమనుష్యేషు మృగనక్రఖగాదిషు । కీటాదిష్వ్ అబ్జజాన్తేషు సర్వేషు ప్రాణిషూదితా
ఆ నాడి దేవతలు, రాక్షసులు, మనుషులు, జంతువులు, మొసళ్ళు, పక్షులు, పురుగులు, కమలంలో పుట్టినవారు ఇలా అన్ని జీవులలో ఉంది.
శీతార్తసుప్తభోగీన్ద్రభోగవద్ బద్ధమణ్డలా । సితా కల్పాగ్నివిగలదిన్దువద్ బద్ధకుణ్డలా
ఆ నాడి చల్లదనంలో నిద్రిస్తున్న పాము వలె వలయంగా మడిసిపడి, కల్పనాగ్ని నుండి జారే చంద్రబింబంలా బిగిగా వంకరగా ఉంటుంది.