అసమ్బద్ధప్రలాపాసి బాలాసి వరవర్ణిని । రమసే వాక్యలీలాభీ రమస్వావనిపాత్మజే
ఓ సుందరాంగినీ, నీవు చిన్నపిల్లలా అర్థంలేని మాటలు మాట్లాడుతున్నావు. మాటలతో ఆటలాడటంలో ఆనందపడుతున్నావు కదా, భూమిపుత్రుడితో కూడా అలానే ఆనందించు.
కిఞ్చిత్ త్యక్త్వా నకిఞ్చిద్ యో గతః ప్రత్యక్షసంస్థితమ్ । త్యక్తప్రత్యక్షసద్రూపస్ స కథం కిల శోభతే
ఎవరైనా ఏదో ఒకటి వదిలేసి, ఏమీలేని స్థితిలో ఉండి, కనబడే నిజ స్వరూపాన్ని కూడా వదిలిపెడితే, అలాంటి వాడు ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పు.
భోగైర్ అభుక్తైస్ తుష్టో ఽహమ్ ఇతి భోగాఞ్ జహాతి యః । రుషేవాశనపానాద్యాన్ స కథం కిల శోభతే
ఇంకా అనుభవించని ఆనందాలతోనే తృప్తిపడుతూ, అనుభవించదగిన సుఖాలను ఆగ్రహంతో త్యజిస్తే, అలాంటి వాడు ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పు.
వాహనాశనశయ్యాది సర్వం సన్త్యజ్య ధీరధీః । యస్ తిష్ఠత్య్ ఆత్మనైవైకస్ స కథం కిల శోభతే
యెవరైనా తన బలమైన మనస్సుతో వాహనాలు, ఆహారం, మంచం లాంటివన్నీ వదిలేసి, ఒంటరిగా తనతోనే ఉంటే, అలాంటి వాడు ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పు.
స్వయం నకిఞ్చిద్ ఏవాహం జగదీశో ఽస్మి చేతి చ । నిశ్చయో యస్య దుర్బుద్ధేస్ స కథం కిల శోభతే
తాను ఏమీ కాదు, అయినా ఈ లోకానికి అధిపతి అని నమ్మే మనిషి, బుద్ధి బలహీనంగా ఉండి, ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పండి.
ఆత్మన్య్ ఏవాత్మనైకాన్తే త్యక్తసర్వసమాగమః । యస్ స్థితశ్ శ్వభ్రతరువత్ స కథం కిల శోభతే
అన్నీ వదిలిపెట్టి, ఒంటరిగా తనలోతానే ఉండిపోయినవాడు, లోతైన గోతిలా ఉండి, ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పండి.
నాహం దేహో ఽన్యద్ ఏవాహం నకిఞ్చిత్ సర్వమ్ ఏవ హి । ఏవం ప్రలాపో యస్యాస్తి స కథం కిల శోభతే
నేను ఈ శరీరం కాదు, మరోదాన్ని, ఏమీ కాదు, అన్నీ నేనే అని మాట్లాడే వాడి మాటలు వింతగా ఉంటే, అలాంటి వాడు ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పండి.
యత్ పశ్యామి న పశ్యామి తత్ పశ్యామ్య్ అన్యద్ ఏవ యత్ । ప్రలాప ఇత్య్ అసన్ యస్య స కథం కిల శోభతే
నేను చూస్తున్నదాన్ని చూస్తున్నట్టు లేదు, నేను చూస్తున్నది వేరే అని అసత్యంగా మాట్లాడే వాడు, ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పండి.
తస్మాన్ ముగ్ధాసి బాలాసి చపలాసి విలాసిని । నానాలాపవిలాసేన క్రీడసి క్రీడ సున్దరి
అందుకే నీవు అమాయకురాలివి, పిల్లలాంటివి, చంచలమైనవి, ఆటపాటలతో మునిగిపోయినవివి. నువ్వు రకరకాల మాటలతో, వినోదాలతో ఆనందంగా ఆడుకుంటూ ఉంటావు, అందాల రాణి.
ప్రవిహస్యాట్టహాసేన శిఖిధ్వజ ఇతి ప్రియామ్ । మధ్యాహ్నే స్నాతుమ్ ఉత్థాయ నిర్జగామాఙ్గనాగృహాత్
ఆమె గట్టిగా నవ్వుతూ 'శిఖిధ్వజా' అని పిలిచింది. మధ్యాహ్నం సమయంలో స్నానం చేయడానికి లేచి, ఆడవారి గదిని విడిచి బయటకు వెళ్లింది.
కష్టం నాత్మని విశ్రాన్తో మద్వచాంసి న బుద్ధవాన్ । రాజేతి ఖిన్నా చూడాలా స్వవ్యాపారపరాభవత్
అయ్యో! ఇతడు తనలోనే శాంతిని పొందడం లేదు, నా మాటలు కూడా అర్థం చేసుకోలేదు. దీనితో చూడాలా మనసు బాధపడి, తన పనుల్లో మునిగిపోయింది.
తదా తథాఙ్గ తత్రాథ తాదృశాశయయోస్ తయోః । తాభిః పార్థివలీలాభిర్ దివసస్ స జగామ హ
అప్పుడు, స్నేహితా, అక్కడ ఇద్దరి మనసుల్లో అలాంటి భావాలుండగా, రాజకీయ వినోదాలతో రోజులు అలా గడిచిపోయాయి.
క్రమేణ మాసా ఋతవో రామ సంవత్సరాస్ తథా । అతీతా బహవస్ తత్ర దమ్పత్యోస్ స్నిగ్ధయోస్ తయోః
రామా, ఆ ఇద్దరు అనురాగభరిత దంపతులకు అక్కడ నెలలు, ఋతువులు, సంవత్సరాలు ఒక్కొక్కటిగా గడిచిపోయాయి.
ఏకదా నిత్యతృప్తాయా నిరిచ్ఛాయా అపి స్వయమ్ । చూడాలాయా బభూవేచ్ఛా లీలయా ఖగమాగమే
ఒకసారి, చూడాలా ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ఆశలేని స్థితిలో ఉన్నా, సరదాగా ఆకాశంలో ఎగిరే విద్యను సాధించాలనే కోరిక ఆమెకు కలిగింది.
ఖగమాగమసిద్ధ్యర్థమ్ అథ సా నృపకన్యకా । సర్వభోగాన్ అనాదృత్య సమాగమ్య చ నిర్జనమ్
ఆ ఎగిరే విద్యను సాధించేందుకు, ఆ రాజకుమార్తె అన్ని సుఖాలను పక్కనపెట్టి, ఒంటరిగా ఒక నిర్జన ప్రదేశానికి వెళ్లింది.
ఏకైవైకాన్తనిరతా స్వాసనావస్థితాఙ్గకా । ఊర్ధ్వగప్రాణపవనచిరాభ్యాసం చకార హ
ఆమె ఒంటరిగా, మౌనంగా తన ఆసనంలో కూర్చుని, పైకి ఊపిరి పోసుకునే సాధనను చాలా కాలం ధ్యాసగా చేసింది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ సస్థాస్నుజఙ్గమమ్ । స్పన్దస్య తత్ క్రియానామ్నః ఫలమ్ ఇత్య్ అనుభూయతే
ఈ లోకంలో కనిపించే స్థిరమైనవి, చలించే జీవులు అన్నీ కూడా 'అలజడి' అనే చర్య వల్ల కలిగిన ఫలితంగా అనుభవించబడుతున్నాయి.
కస్య స్పన్దవిలాసస్య ఘనాభ్యాసస్య మే వద । బ్రహ్మన్ ఖగమనాద్య్ ఏతత్ ఫలం యత్నైకశాలినః
బ్రహ్మన్, ఈ అలజడి ప్రదర్శన, పదే పదే జరుగుతున్న ఈ కదలిక ఎవరిది? ఆకాశంలో ఎగరడం లాంటి ఒక్కదిశగా చేసిన ప్రయత్నానికి ఈ ఫలితం ఎవరిది? నాకు చెప్పు.
ఆత్మజ్ఞో వాప్య్ అనాత్మజ్ఞస్ సిద్ధ్యర్థం లీలయా తథా । కథం సంసాధయత్య్ ఏతద్ యథావద్ వద మే విభో
ఆత్మను తెలిసినవాడు అయినా, తెలియని వాడు అయినా, సిద్ధి కోసం అయినా, ఆటగా అయినా, ఈ అన్నీ ఎలా సాధిస్తారు? ప్రభూ, నాకు స్పష్టంగా చెప్పు.
త్రివిధం సమ్భవత్య్ అఙ్గ సాధ్యం వస్త్వ్ ఇహ సర్వతః । ఉపాదేయం చ హేయం చ తథోపేక్ష్యం చ రాఘవ
రాఘవా, ఈ లోకంలో సాధించదగిన ప్రతి విషయానికి మూడు రకాలు ఉంటాయి: స్వీకరించదగినది, వదిలేయదగినది, పట్టించుకోనక్కరలేనిది.
ఆత్మభూతం ప్రయత్నేన హ్య్ ఉపాదేయం తు సాధ్యతే । హేయం సన్త్యజ్యతే జ్ఞాత్వా హ్య్ ఉపేక్ష్యం మధ్యమ్ ఏతయోః
ఆత్మస్వరూపమైనదాన్ని శ్రద్ధతో సాధించాలి. వదలాల్సింది తెలుసుకుని విడిచిపెట్టాలి. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్నదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయాలి.
యద్ యద్ ఆహ్లాదనకరమ్ ఆదేయం తద్ అసన్మతేః । తద్విరుద్ధమ్ అనాదేయమ్ ఉపేక్ష్యం మధ్యమం విదుః
ఏది ఆనందాన్ని ఇస్తుందో అది మంచి జ్ఞానమున్నవారు స్వీకరించాలి. దానికి విరుద్ధమైనదాన్ని తీసుకోకూడదు. మధ్యలో ఉన్నదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయాలి.
సన్మతేర్ విదుషో జ్ఞస్య సర్వమ్ ఆత్మమయం యదా । త్రయ ఏవ తదా పక్షాస్ సమ్భవన్తి న కేచన
మంచి జ్ఞానం కలిగినవాడికి అన్నీ ఆత్మతో నిండి ఉన్నట్లు అనిపించినప్పుడు, ఈ మూడు మార్గాలే మిగిలిపోతాయి, ఇంకొకటి ఉండదు.
కేవలం సర్వమ్ ఏవేదం కదాచిల్ లీలయా న వా । ఉపేక్ష్యమ్ అక్షినిక్షిప్తమ్ ఆలోకయతి వా న వా
కొన్నిసార్లు ఈ సృష్టినంతా ఆటలా నిర్లక్ష్యం చేస్తారు, లేకపోతే చూడరు. లేదా కళ్లతో చూస్తూ ఉండొచ్చు, చూడకపోవచ్చు.
జ్ఞస్యోపేక్ష్యాత్మకం రామ మూఢస్యాదేయతాం గతమ్ । హేయం స్ఫారవిరాగస్య శృణు సిద్ధిక్రమం కథమ్
రామా, జ్ఞానంతో ఉన్నవాడు అన్ని విషయాల్లో ఉదాసీనంగా ఉంటాడు. మూర్ఖుడు మాత్రం వదిలేయదగ్గవాడవుతాడు. గాఢమైన విరక్తి ఉన్నవాడు వదిలేయవలసినదాన్ని వదిలిపెడతాడు. ఇప్పుడు సిద్ధులు ఎలా కలుగుతాయో నేను చెప్పేది విను.
దేశకాలక్రియాద్రవ్యసాధనాస్ సర్వసిద్ధయః । జీవమ్ ఆహ్లాదయన్తీహ వసన్త ఇవ భూతలమ్
దేశం, కాలం, చర్య, ద్రవ్యాలు—ఇవి అన్నింటి ద్వారా కలిగే సిద్ధులు జీవునికి వసంతం భూమికి ఇచ్చే ఆనందంలా సంతోషాన్ని ఇస్తాయి.
మధ్యే చతుర్ణామ్ ఏతేషాం క్రియా ప్రథమకల్పికీ । సిద్ధ్యాదిసాధనే సాధోస్ తన్మయాస్ తే యతః క్రమాః
ఈ నాలుగింటిలో చర్యే మొదటిగా భావించాలి. సిద్ధి మొదలైన ఫలితాలు పొందడంలో దాని ప్రకారం దశలు కొనసాగుతాయి.
గులికాఞ్జనఖడ్గాదిక్రియాక్రమనిరూపణమ్ । తత్రాస్తాం తావద్ ఏషో ఽత్ర విస్తారః ప్రకృతార్థహా
గుళికలు, కాజలు, ఖడ్గాలు మొదలైన వాటి చర్యల వివరాలు ఇక్కడ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. అవి అసలు విషయాన్ని మరల్చేలా ఉంటాయి.
రత్నౌషధితపోమన్త్రక్రియాక్రమనిరూపణమ్ । తత్రాస్తాం తావద్ ఏషో ఽత్ర విస్తారః ప్రకృతార్థహా
రత్నాలు, ఔషధాలు, తాపం, మంత్రాలు వంటివాటితో చేసే కార్యాల వివరాలు ఇక్కడ ప్రస్తుత విషయానికి సంబంధించినవి కావు. అవి వదిలిపెట్టుదాం.
శ్రీశైలే సిద్ధదేశే చ మేర్వాదౌ వా నివాసతః । సిద్ధిర్ ఇత్య్ అపి విస్తారః క్రియోత్థా ప్రకృతార్థహా
శ్రీశైలంలో, సిద్ధదేశంలో లేదా మేరు మొదలైన పవిత్ర స్థలాల్లో నివసించడం వల్ల సిద్ధి కలుగుతుందన్న వివరణ కూడా ప్రస్తుత విషయానికి సంబంధించినది కాదు.