ఏకైవాకాశసఙ్కాశే కేవలే హృదయే రమే । న రమే రాజలీలాసు తేనాస్మి శ్రీమతీ స్థితా
శుద్ధమైన, విశాలమైన ఆకాశంలాంటి నా హృదయంలోనే నేను ఒంటరిగా ఆనందిస్తాను. రాజసిక వినోదాలలో నాకు ఆనందం ఉండదు. ఈ స్థితితోనే నేను ధన్యురాలిగా నిలిచాను.
ఆత్మన్య్ ఏవ హి తిష్ఠామి న వనోద్యానసద్మసు । న భోగౌఘేషు శయ్యాసు తేనాస్మి శ్రీమతీ స్థితా
నేను నా ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉంటాను. అడవుల్లో, తోటల్లో, మహల్లుల్లో కాదు. అనేక సుఖాలలో, మంచాలపై కూడా కాదు. ఈ స్థితితోనే నేను ధన్యురాలిగా నిలిచాను.
జగతాం ప్రభుర్ ఏవాస్మి నకిఞ్చిన్మాత్రరూపిణీ । ఇత్య్ ఆత్మన్య్ ఏవ తిష్ఠామి తేనాహం శ్రీమతీ స్థితా
నేను లోకాలన్నిటికీ అధిపతిని, అయినా నా స్వరూపం శూన్యమే. ఈ భావంతో నేనే నాలోనే నిలిచిపోతున్నాను. అందువల్ల నేను నిజంగా ధన్యురాలిని.
అన్యైవాహమ్ ఇయం నాహమ్ అన్యా చేయం చ వాప్య్ అహమ్ । సర్వమ్ అస్మి నకిఞ్చిద్ వా తేనాహం శ్రీమతీ స్థితా
నేను ఇది కాదు, ఇది నేను కాదు. అయినా ఇది కూడా నేనే కావచ్చు, లేకపోతే అన్నీ నేనే కావచ్చు, లేదా ఏదీ కాదు కావచ్చు. ఈ భావంతో నేను నిజంగా ధన్యురాలిని.
యత్ పశ్యామి న పశ్యామి తత్ పశ్యామ్య్ అన్యద్ ఏవ యత్ । ఇతి సమ్యక్ ప్రపశ్యామి తేనాహం శ్రీమతీ స్థితా
నేను చూస్తున్నది నిజంగా నేను చూడడం కాదు. నేను గ్రహిస్తున్నది వేరేదే. ఈ విధంగా నేను సరిగ్గా తెలుసుకుంటున్నాను. అందువల్ల నేను నిజంగా ధన్యురాలిని.
న సుఖం ప్రార్థయే నార్థం నానర్థం చేతరాం స్థితిమ్ । యథాప్రప్తేన తుష్యామి తేనాహం శ్రీమతీ స్థితా
నాకు సుఖం కావాలని, ధనం కావాలని, దుఃఖం రావాలని, లేదా ఇంకేదైనా స్థితి కావాలని కోరిక లేదు. నాకు దక్కినదానితోనే సంతృప్తిగా ఉంటాను. అందువల్ల నేను నిజంగా ధన్యురాలిని.
తనువిద్వేషరాగాభిస్ తజ్జ్ఞాభిశ్ శాస్త్రదృష్టిషు । రమే సహ వయస్యాభిస్ తేనాస్మి శ్రీమతీ స్థితా
శరీరానికి మమకారం లేదా ద్వేషం లేని, అటువంటి జ్ఞానం కలిగి, శాస్త్రబద్ధంగా చూడగల స్నేహితులతో కలిసి నేను ఆనందంగా ఉంటాను. అందువల్లనే నేను నిజంగా భాగ్యవంతురాలిగా నిలిచాను.
పశ్యామి యన్ నయనరశ్మిభిర్ ఇన్ద్రియైర్ వా చిత్తేన చేహ హి తద్ అఙ్గ న కిఞ్చిద్ ఏవ । పశ్యామి తద్విరహితం తు నకిఞ్చిదాభం పశ్యామి సమ్యగ్ ఇతి నాథ చిరోదయాస్మి
ప్రభూ, నేను కళ్లతో, ఇంద్రియాలతో, లేదా మనసుతో ఇక్కడ చూస్తున్నదేదైనా నిజంగా ఏమీలేదు. నేను చూస్తున్నది వాటి లేని, శూన్యంగా కనిపించే రూపమే. ఇలా నేను సరిగ్గా గ్రహించాను, చాలా కాలంగా జ్ఞానాన్ని పొందాను.
ఏవమ్ ఆత్మని విశ్రాన్తాం వదన్తీం తాం వరాననామ్ । అసమ్బద్ధప్రలాపాసి బాలాసీతి వదఞ్ శనైః
ఆమె తనలో తానే విశ్రాంతిగా ఇలా మాట్లాడుతుండగా, ఆ సుందర ముఖవతి, నీవు పిల్లాడిలా అసంబద్ధంగా మాట్లాడుతున్నావు అని అతడు మృదువుగా చెప్పాడు.
భోగలమ్పటయా బుద్ధ్యా ముగ్ధామ్ ఆశఙ్క్య తాం ప్రియామ్ । అబుద్ధ్వా తద్గిరామ్ అర్థం విహస్యోవాచ భూపతిః
భోగాల పట్ల ఆశతో ఉన్న మనసుతో తన ప్రియురాలు అమాయకురాలైందేమో అని అనుమానించి, ఆమె మాటల అర్థం గ్రహించక, రాజు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు.
అసమ్బద్ధప్రలాపాసి బాలాసి వరవర్ణిని । రమసే వాక్యలీలాభీ రమస్వావనిపాత్మజే
ఓ సుందరాంగినీ, నీవు చిన్నపిల్లలా అర్థంలేని మాటలు మాట్లాడుతున్నావు. మాటలతో ఆటలాడటంలో ఆనందపడుతున్నావు కదా, భూమిపుత్రుడితో కూడా అలానే ఆనందించు.
కిఞ్చిత్ త్యక్త్వా నకిఞ్చిద్ యో గతః ప్రత్యక్షసంస్థితమ్ । త్యక్తప్రత్యక్షసద్రూపస్ స కథం కిల శోభతే
ఎవరైనా ఏదో ఒకటి వదిలేసి, ఏమీలేని స్థితిలో ఉండి, కనబడే నిజ స్వరూపాన్ని కూడా వదిలిపెడితే, అలాంటి వాడు ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పు.
భోగైర్ అభుక్తైస్ తుష్టో ఽహమ్ ఇతి భోగాఞ్ జహాతి యః । రుషేవాశనపానాద్యాన్ స కథం కిల శోభతే
ఇంకా అనుభవించని ఆనందాలతోనే తృప్తిపడుతూ, అనుభవించదగిన సుఖాలను ఆగ్రహంతో త్యజిస్తే, అలాంటి వాడు ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పు.
వాహనాశనశయ్యాది సర్వం సన్త్యజ్య ధీరధీః । యస్ తిష్ఠత్య్ ఆత్మనైవైకస్ స కథం కిల శోభతే
యెవరైనా తన బలమైన మనస్సుతో వాహనాలు, ఆహారం, మంచం లాంటివన్నీ వదిలేసి, ఒంటరిగా తనతోనే ఉంటే, అలాంటి వాడు ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పు.
స్వయం నకిఞ్చిద్ ఏవాహం జగదీశో ఽస్మి చేతి చ । నిశ్చయో యస్య దుర్బుద్ధేస్ స కథం కిల శోభతే
తాను ఏమీ కాదు, అయినా ఈ లోకానికి అధిపతి అని నమ్మే మనిషి, బుద్ధి బలహీనంగా ఉండి, ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పండి.
ఆత్మన్య్ ఏవాత్మనైకాన్తే త్యక్తసర్వసమాగమః । యస్ స్థితశ్ శ్వభ్రతరువత్ స కథం కిల శోభతే
అన్నీ వదిలిపెట్టి, ఒంటరిగా తనలోతానే ఉండిపోయినవాడు, లోతైన గోతిలా ఉండి, ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పండి.
నాహం దేహో ఽన్యద్ ఏవాహం నకిఞ్చిత్ సర్వమ్ ఏవ హి । ఏవం ప్రలాపో యస్యాస్తి స కథం కిల శోభతే
నేను ఈ శరీరం కాదు, మరోదాన్ని, ఏమీ కాదు, అన్నీ నేనే అని మాట్లాడే వాడి మాటలు వింతగా ఉంటే, అలాంటి వాడు ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పండి.
యత్ పశ్యామి న పశ్యామి తత్ పశ్యామ్య్ అన్యద్ ఏవ యత్ । ప్రలాప ఇత్య్ అసన్ యస్య స కథం కిల శోభతే
నేను చూస్తున్నదాన్ని చూస్తున్నట్టు లేదు, నేను చూస్తున్నది వేరే అని అసత్యంగా మాట్లాడే వాడు, ఎలా వెలుగుతాడు చెప్పండి.
తస్మాన్ ముగ్ధాసి బాలాసి చపలాసి విలాసిని । నానాలాపవిలాసేన క్రీడసి క్రీడ సున్దరి
అందుకే నీవు అమాయకురాలివి, పిల్లలాంటివి, చంచలమైనవి, ఆటపాటలతో మునిగిపోయినవివి. నువ్వు రకరకాల మాటలతో, వినోదాలతో ఆనందంగా ఆడుకుంటూ ఉంటావు, అందాల రాణి.
ప్రవిహస్యాట్టహాసేన శిఖిధ్వజ ఇతి ప్రియామ్ । మధ్యాహ్నే స్నాతుమ్ ఉత్థాయ నిర్జగామాఙ్గనాగృహాత్
ఆమె గట్టిగా నవ్వుతూ 'శిఖిధ్వజా' అని పిలిచింది. మధ్యాహ్నం సమయంలో స్నానం చేయడానికి లేచి, ఆడవారి గదిని విడిచి బయటకు వెళ్లింది.
కష్టం నాత్మని విశ్రాన్తో మద్వచాంసి న బుద్ధవాన్ । రాజేతి ఖిన్నా చూడాలా స్వవ్యాపారపరాభవత్
అయ్యో! ఇతడు తనలోనే శాంతిని పొందడం లేదు, నా మాటలు కూడా అర్థం చేసుకోలేదు. దీనితో చూడాలా మనసు బాధపడి, తన పనుల్లో మునిగిపోయింది.
తదా తథాఙ్గ తత్రాథ తాదృశాశయయోస్ తయోః । తాభిః పార్థివలీలాభిర్ దివసస్ స జగామ హ
అప్పుడు, స్నేహితా, అక్కడ ఇద్దరి మనసుల్లో అలాంటి భావాలుండగా, రాజకీయ వినోదాలతో రోజులు అలా గడిచిపోయాయి.
క్రమేణ మాసా ఋతవో రామ సంవత్సరాస్ తథా । అతీతా బహవస్ తత్ర దమ్పత్యోస్ స్నిగ్ధయోస్ తయోః
రామా, ఆ ఇద్దరు అనురాగభరిత దంపతులకు అక్కడ నెలలు, ఋతువులు, సంవత్సరాలు ఒక్కొక్కటిగా గడిచిపోయాయి.
ఏకదా నిత్యతృప్తాయా నిరిచ్ఛాయా అపి స్వయమ్ । చూడాలాయా బభూవేచ్ఛా లీలయా ఖగమాగమే
ఒకసారి, చూడాలా ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ఆశలేని స్థితిలో ఉన్నా, సరదాగా ఆకాశంలో ఎగిరే విద్యను సాధించాలనే కోరిక ఆమెకు కలిగింది.
ఖగమాగమసిద్ధ్యర్థమ్ అథ సా నృపకన్యకా । సర్వభోగాన్ అనాదృత్య సమాగమ్య చ నిర్జనమ్
ఆ ఎగిరే విద్యను సాధించేందుకు, ఆ రాజకుమార్తె అన్ని సుఖాలను పక్కనపెట్టి, ఒంటరిగా ఒక నిర్జన ప్రదేశానికి వెళ్లింది.
ఏకైవైకాన్తనిరతా స్వాసనావస్థితాఙ్గకా । ఊర్ధ్వగప్రాణపవనచిరాభ్యాసం చకార హ
ఆమె ఒంటరిగా, మౌనంగా తన ఆసనంలో కూర్చుని, పైకి ఊపిరి పోసుకునే సాధనను చాలా కాలం ధ్యాసగా చేసింది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ సస్థాస్నుజఙ్గమమ్ । స్పన్దస్య తత్ క్రియానామ్నః ఫలమ్ ఇత్య్ అనుభూయతే
ఈ లోకంలో కనిపించే స్థిరమైనవి, చలించే జీవులు అన్నీ కూడా 'అలజడి' అనే చర్య వల్ల కలిగిన ఫలితంగా అనుభవించబడుతున్నాయి.
కస్య స్పన్దవిలాసస్య ఘనాభ్యాసస్య మే వద । బ్రహ్మన్ ఖగమనాద్య్ ఏతత్ ఫలం యత్నైకశాలినః
బ్రహ్మన్, ఈ అలజడి ప్రదర్శన, పదే పదే జరుగుతున్న ఈ కదలిక ఎవరిది? ఆకాశంలో ఎగరడం లాంటి ఒక్కదిశగా చేసిన ప్రయత్నానికి ఈ ఫలితం ఎవరిది? నాకు చెప్పు.
ఆత్మజ్ఞో వాప్య్ అనాత్మజ్ఞస్ సిద్ధ్యర్థం లీలయా తథా । కథం సంసాధయత్య్ ఏతద్ యథావద్ వద మే విభో
ఆత్మను తెలిసినవాడు అయినా, తెలియని వాడు అయినా, సిద్ధి కోసం అయినా, ఆటగా అయినా, ఈ అన్నీ ఎలా సాధిస్తారు? ప్రభూ, నాకు స్పష్టంగా చెప్పు.
త్రివిధం సమ్భవత్య్ అఙ్గ సాధ్యం వస్త్వ్ ఇహ సర్వతః । ఉపాదేయం చ హేయం చ తథోపేక్ష్యం చ రాఘవ
రాఘవా, ఈ లోకంలో సాధించదగిన ప్రతి విషయానికి మూడు రకాలు ఉంటాయి: స్వీకరించదగినది, వదిలేయదగినది, పట్టించుకోనక్కరలేనిది.