సుఖాని ప్రపలాయన్తే శరా ఇవ గుణచ్యుతాః । పతన్తి చేతో దుఃఖాని ధృష్టా గృధ్రా ఇవామిషమ్
సుఖాలు విలువైన బాణాలు విల్లు నుండి విడిపోతున్నట్టు వెంటనే పారిపోతాయి. బాధలు మాత్రం ధైర్యంగా ఉన్న గద్దలు మాంసం కోసం దూకినట్టు మనసుపై పడతాయి.
బుద్బుదః ప్రావృషీవాప్సు శరీరం క్షణభఙ్గురమ్ । రమ్భాగర్భ ఇవాసారో వ్యవహారో విరాగదః
వర్షాకాలంలో నీటిలో ఉన్న గుబ్బురుబ్బురులా శరీరం క్షణంలో పోయిపోతుంది. మామూలు విషయాల్లో ఆసక్తి లేకుండా ఉండటం అరటి చెట్టు మధ్యలో రసం లేని భాగంలా ఉంటుంది.
సత్వరం యువతా యాతా కాన్తేవాప్రియకామినః । బలాద్ అరతిర్ ఆయాతా వైరస్యమ్ ఇవ పాదపమ్
యవ్వనం త్వరగా పోయిపోతుంది, ప్రియమైనవాడు ఇష్టం లేని ప్రియురాలు వదిలిపోతున్నట్టు. ఆసక్తి లేకపోవడం బలవంతంగా వస్తుంది, చెట్టుకు రుచి పోయినట్టు.
తద్ ఇహ స్యాత్ కుసంసారే కిం నామ బత శోభనమ్ । యద్ ఆసాద్య పునశ్ చేతో దశాసు న విదూయతే
ఈ మాయా లోకంలో నిజంగా ఏమి గొప్పదిగా చెప్పుకోగలము? దాన్ని పొందిన తర్వాత మనసు మళ్లీ ఎన్నో స్థితుల్లో బాధపడకపోతే మాత్రమే అది శ్రేష్ఠమని చెప్పగలం.
ఇతి నిర్ణీయ యుగ్మం తత్ సంసారవ్యాధిభేషజమ్ । చిరం విచారయామ్ ఆస శాస్త్రమ్ అధ్యాత్మ సమ్మతమ్
ఇలా సంసారం అనే వ్యాధి, దానికి ఔషధం ఏమిటో నిర్ణయించుకుని, ఆత్మజ్ఞానం గురించి గొప్పవారు అంగీకరించిన గ్రంథాన్ని వారు చాలా కాలం ఆలోచిస్తూ పరిశీలించారు.
ఆత్మజ్ఞానైకమన్త్రేణ సంసృత్యాఖ్యా విషూచికా । సంశామ్యతీతి నిశ్చిత్య తావ్ ఆస్తాం తత్పరాయణౌ
సంసారం అనే వ్యాధికి ఆత్మజ్ఞానమే ఒక్కటే మందు అని నిశ్చయించుకుని, ఇద్దరూ దానికి అంకితమై ఆ మార్గంలో నడిచారు.
తచ్చిత్తౌ తద్గతప్రాణౌ తత్కథౌ తద్విదాశ్రయౌ । తద్విదేకార్చనపరౌ తదీహౌ తౌ బభూవతుః
వారి మనస్సు, ప్రాణం అంతా దానిలో లీనమై, మాటలు, ఆశ్రయం కూడా దానిలోనే ఉండేవి. ఆ పరమార్థాన్ని మాత్రమే పూజిస్తూ, అదే సాధనగా వారు జీవించారు.
తత్రైవాతిఘనాభ్యాసౌ బోధయన్తౌ పరస్పరమ్ । తత్ప్రీతౌ తత్సమారమ్భౌ చిరకాలం బభూవతుః
అక్కడే, గాఢమైన సాధనతో ఒకరినొకరు బోధిస్తూ, దానిలో ఆనందిస్తూ, దానికోసం కృషి చేస్తూ, చాలా కాలం గడిపారు.
అథ సావిరతం బాలా రమణీయపదక్రమాన్ । శ్రుత్వాధ్యాత్మవిదాం వక్త్రాచ్ ఛాస్త్రార్థాంస్ తారణక్షమాన్
ఆ యువతి, ఆత్మజ్ఞుల మాటల ద్వారా అందమైన ధర్మపదాలను, శాస్త్రార్థాలను నిరంతరం వినుతూ, అవి మనిషిని రక్షించగలవని తెలుసుకుంది.
ఇత్థం విచారయామ్ ఆస స్వమ్ ఆత్మానమ్ అహర్నిశమ్ । అవ్యాపృతా వ్యాపృతా చ ధియా ధవలయాశయే
ఆమె, తన మనసు నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు కానీ, పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నప్పుడు కానీ, శుద్ధమైన సంకల్పంతో రాత్రింబవళ్ళు తనను తాను పరిశీలించసాగింది.
ప్రేక్షే తావత్ స్వమ్ ఆత్మానం కిమ్ ఇదం స్యామ్ ఇతి స్వయమ్ । కస్యాయం జాగతో మోహః కథమ్ అభ్యుత్థితః క్వ వా
తాను తానుగా, 'నేను ఎవరు? ఈ మాయ ఎవరిది? ఈ మాయ ఎలా కలిగింది? ఎక్కడ కలిగింది?' అని తనను తాను పరిశీలించసాగింది.
దేహస్ తావజ్ జడో మూకో నాహమ్ ఇత్య్ ఏవ నిశ్చయః । ఆబాలమ్ ఏతత్ సంసిద్ధం మృతౌ చైవానుభూయతే
ఈ శరీరం జడమైనది, మూగగా ఉంటుంది—'నేను ఇది కాను' అనే నిశ్చయం చిన్నప్పటి నుండే స్పష్టంగా ఉంటుంది, మరణ సమయంలో కూడా అనుభవంలోకి వస్తుంది.
కర్మేన్ద్రియగణశ్ చాస్య న భిన్నో ఽవయవాత్మకః । అవయవావయవినోర్ అభేదాజ్ జడ ఏవ చ
కర్మేంద్రియాల సమూహం కూడా, అవయవాల సముదాయానికి వేరుగా ఉండదు. అవయవాలు, అవి కలిసినదానికీ తేడా లేకపోవడంతో, ఇవి కూడా జడమే.
బుద్ధీన్ద్రియగణో ఽప్య్ ఏవం జడ ఏవేతి దృశ్యతే । ప్రేర్యతే మనసా యస్మాద్ యష్ట్యేవ భువి లోష్టకః
అలాగే, బుద్ధీంద్రియాల సమూహం కూడా జడమే అని తెలుస్తుంది. ఇవి మనసు చేత ప్రేరేపించబడతాయి, భూమిపై దండతో మట్టి ముద్దను కదిలించినట్టు.
మనశ్ చైవ జడం మన్యే సఙ్కల్పాత్మకశక్తిమత్ । క్షేపణైర్ ఇవ పాషాణః ప్రేర్యతే బుద్ధినిశ్చయైః
మనసు కూడా సంకల్పశక్తి ఉన్నా, నేను దాన్ని జడమేనని భావిస్తున్నాను. అది బుద్ధి నిర్ణయాల వల్ల ప్రేరేపించబడుతుంది, ఎవరైనా రాయి విసిరినట్టు.
బుద్ధిర్ నిశ్చయరూపైవం జడాసత్యేతి నిశ్చయః । ఖాతేనేవ సరిత్ స్వైరమ్ అహఙ్కారేణ వాహ్యతే
బుద్ధి నిర్ణయ స్వరూపమే, అది కూడా నిస్సందేహంగా జడమూ, అసత్యమూ. అది అహంకారంతో, కాలువలో నీరు ప్రవహించినట్టు, స్వేచ్ఛగా నడిపించబడుతుంది.
అహఙ్కారో ఽపి నిస్సారో జడ ఏవం శవాత్మకః । జీవేన జన్యతే యక్షో బాలేనేవ భ్రమాత్మకః
అహంకారం కూడా అసలు లోపం లేని, జడమైనది, శవంలా ఉండేది. అది జీవిలో అవిద్య వల్ల కలిగే మాయలా పుట్టుతుంది.
జీవశ్ చ కలనాకారో వాతాత్మా హృదయే స్థితః । శుక్రసారో ఽన్తర్ అన్యేన కేనాపి పరిజీవతి
జీవుడు ఊహల రూపంలో ఉండి, గాలిలా హృదయంలో నివసిస్తాడు. వీర్య సారం వల్ల పోషితుడై, మరొక విధంగా లోపల జీవించుచున్నాడు.
ఆమ్ అహో జ్ఞాతమ్ ఏతేన చేత్యోల్లేఖకలఙ్కినా । జీవో జీవతి జీవేన చిద్రూపేణాత్మరూపిణా
ఓహో, ఇది తెలిసింది—విషయ భావంతో కలుషితమైన ఈ జ్ఞానంతో, జీవుడు స్వరూపమైన చైతన్యంతోనే జీవించుచున్నాడు.
చేత్యభ్రమవతా జీవశ్ చిద్రూపేణైవ జీవతి । ఆమోదః పవనేనేవ ఖాతేనేవ సరిద్రయః
విషయ మోహంలో మునిగిన జీవుడు, చైతన్యంతోనే జీవించుచున్నాడు. అది పరిమళం గాలితో ఉండినట్లు, నది తవ్విన కాలువలో ప్రవహించినట్లు.
అసత్యజడచేత్యాంశశ్రయణాచ్ చిద్వపుర్ జడమ్ । మహాజడగతో హ్య్ అగ్నిర్ అపి రూపం స్వమ్ ఉజ్ఝతి
అసత్యమైన, జడమైన వస్తువులను ఆధారంగా తీసుకున్నప్పుడు, ఆ చైతన్యం కూడా జడంగా మారుతుంది. పెద్దగా ఉన్న జడ పదార్థంలోకి అగ్ని ప్రవేశించినప్పుడు, అది తన స్వరూపాన్ని వదిలేస్తుందిగదా, అలాగే.
సద్ వాసద్ వా యద్ ఆభాసి చిత్ సమాచామతి స్వతః । స్వం రూపమ్ అలమ్ ఉత్సృజ్య తద్ ఏవ భవతి క్షణాత్
ఏది నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా, ఏది కనబడుతుందో అది చైతన్యం వెంటనే తనలో కలిపేసుకుంటుంది. తన స్వరూపాన్ని వదిలేసి, ఆ క్షణంలోనే అదే అవుతుంది.
ఏవం చిద్రూపమ్ అప్య్ ఏతచ్ చేత్యోన్ముఖతయా స్వయమ్ । జడం శూన్యమ్ అసఙ్కల్పం చేతత్య్ అన్యప్రబోధితమ్
ఇలాగే, ఈ చైతన్యమే కూడా వస్తువుల వైపు మొగ్గుచూపినప్పుడు, అది జడంగా, ఖాళీగా, సంకల్పం లేకుండా మారిపోతుంది. అప్పుడు అది మరొకటి వల్లే మేల్కొంటుంది.
ఇతి సఞ్చిన్త్య చూడాలా కేనైషా చిత్ ప్రచేతతే । ఇతి సఞ్చిన్తయామ్ ఆస చిరాచ్ చేత్థం వ్యబుధ్యత
ఇలా ఆలోచిస్తూ, చూడాలా ఇలా అనుకుంది: 'ఈ చైతన్యాన్ని ఎవరు చైతన్యవంతం చేస్తున్నారు?' అని. చాలా కాలం దీని గురించి ఆలోచించిన తర్వాత, చివరికి ఆమెకు అర్థమైంది.
అహో ను చిరకాలేన జ్ఞాతం జ్ఞేయమ్ అనామయమ్ । యద్ వై చిచ్చమితం కృత్వా న కిఞ్చిద్ దూయతే పునః
ఓహో, చాలా కాలం తర్వాత బాధలేని ఆ పరమార్థం నాకు తెలిసింది. ఒకసారి ఆ చైతన్యాన్ని పూర్తిగా గ్రహించిన తరువాత, ఇకపై ఏదీ మనసులో కలవరపెట్టదు.
ఏతే హి చిద్విలాసాన్తా మనోబుద్ధీన్ద్రియాదయః । అసన్తస్ సన్త ఏవాహో ద్వితీయేన్దువద్ ఆస్థితాః
ఈ మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు—all ఇవన్నీ చైతన్య లీలలోనే కలిసిపోతాయి. ఇవి నిజంగా లేనివే అయినా, రెండవ చంద్రుడు కనిపించినట్టు నిజమైనవిగా అనిపిస్తాయి.
మహాచిద్ ఏకైవాస్తీహ మహాసత్తేతి యోచ్యతే । నిష్కలఙ్కా సమా శుద్ధా నిరహఙ్కారరూపిణీ
ఇక్కడ ఒకటే మహా చైతన్యం ఉంది. దానినే మహా సత్త అని అంటారు. అది మచ్చలేని, సమంగా ఉండే, పవిత్రమైన, అహంకారరహిత స్వరూపంగా ఉంటుంది.
శుద్ధసంవేదనాకారా శివం చిన్మాత్రమ్ అచ్యుతా । సకృద్విభాతా విమలా నిత్యోదయవతీ స్థితా
అది శుద్ధమైన జ్ఞానం, మంగళకరమైనది, కేవలం చైతన్యమే, నశించని స్వరూపం. ఒకసారి వెలుగులోకి వచ్చిన తరువాత, ఎప్పటికీ మలినం లేకుండా, నిత్యం ఉదయించేలా నిలుస్తుంది.
సద్బ్రహ్మపరమాత్మాదినామభిర్ యాభిధీయతే । చేత్యచేతనచిత్తాది నాస్యా భిన్నం న సా తతః
సత్యమైన బ్రహ్మం, పరమాత్మ వంటి పేర్లతో పిలవబడేది — మనస్సు, చైతన్యం, జ్ఞానం ఇవన్నీ దానికీ వేరుగా లేవు, అవి దానిలోనే కలిసిపోయి ఉంటాయి.
తయైషా చేత్యతే చిచ్ఛ్రీస్ సైషాద్యా చిద్ ఇతి స్మృతా । అచేత్యం యద్ ఇదం చిత్త్వం తత్ తస్యా రూపమ్ అక్షతమ్
దాని ద్వారానే ఈ చైతన్యం గ్రహించబడుతుంది; దీనినే చైతన్య స్వరూపిణి అని అంటారు. మనస్సు వంటి గ్రహించలేని వాటి రూపం కూడా అదే, అది ఎప్పటికీ అవిభాజ్యంగా ఉంటుంది.