కలాకలాపసమ్పన్నౌ లసద్రసరసాయనౌ । శీతలస్నిగ్ధముగ్ధాఙ్గౌ శశాఙ్కౌ ద్వావ్ ఇవోదితౌ
వారు కళల్లో, మాటల్లో నైపుణ్యం కలిగి, ఆనందరసంతో ప్రకాశిస్తూ, శీతలమైన, మృదువైన, ఆకర్షణీయమైన శరీరాలతో, కొత్తగా ఉదయించిన రెండు చంద్రుల్లా మెరిసిపోతున్నారు.
రేజే లసన్నృపతిభోగవిలాసకాన్తమ్ అన్తఃపురేషు మిథునం తద్ అనుత్తమశ్రి । బ్రహ్మాబ్జషణ్డకుహరేష్వ్ ఇవ రాజహంసయుగ్మం వికాసిమదమన్మథమన్దచారి
ఆ అపూర్వమైన జంట, అంతఃపురాలలో రాజసిక వైభవంతో వెలిగిపోతూ, బ్రహ్మదేవుడి కమలాల గుహల్లో సంచరించే రెండు రాజహంసలవలె, వికసిస్తున్న ప్రేమతో సొగసుగా తిరుగుతూ కనిపించారు.
ఏవం బహూని వర్షాణి మిథునం నిర్భరస్పృహమ్ । రేమే యౌవనలీలాభిర్ అనన్తాభిర్ దినే దినే
ఇలా ఎన్నో సంవత్సరాలు, ఆ జంట గాఢమైన ఆకాంక్షతో ప్రతి రోజు అంతులేని యవ్వన ఆనందాల్లో మునిగి సంతోషంగా గడిపింది.
అథ యాతేషు వర్షేషు బహుష్వ్ ఆవృత్తిశాలిషు । శనైర్ గలతి తారుణ్యే భిన్నకుమ్భాద్ ఇవామ్భసి
అలా సంవత్సరాలు గడుస్తూ, తిరిగి తిరిగి వస్తూ, యవ్వనం మెల్లగా తగ్గిపోవడం మొదలైంది; అది పగిలిన మట్టికుండలో నీరు చుక్కచుక్కగా కారిపోవడంలా ఉండింది.
శారదస్యేవ పర్ణస్య మిథునస్యాస్య కాలతః । ఈషద్విరాగో హృదయం సమ్యక్ప్రాగ్రసమ్ అస్పృశత్
శరదృతువులో ఆకులు ఎలాగో, కాలక్రమంలో ఆ జంట హృదయాల్లో కూడా కొంత విరక్తి మెల్లగా తాకింది.
విరాగవాసనాక్రాన్తమ్ ఏకాన్తస్థమ్ అచిన్తయత్ । మిథునం తజ్ జగద్యాత్రామ్ ఇమామ్ ఇత్థమ్ అశాశ్వతీమ్
విరక్తి భావనతో ఒంటరిగా ఉన్న ఆ జంట, ఈ లోక ప్రయాణం ఎంత స్థిరత్వం లేనిదో, ఎంత త్వరగా పోయేదో లోతుగా ఆలోచించింది.
కిం నామేహ మనోహారి సంసారకుహరభ్రమే । తరఙ్గనికరాకారభఙ్గురవ్యవహారిణి
ఈ సంసారపు గుహలో, అలల సమూహంలా సులభంగా కూలిపోతున్న వ్యవహారాలలో, నిజంగా మనసును ఆకర్షించేదేముంది?
పాతః పక్వఫలస్యేవ మరణం దుర్నివారణమ్ । హిమాశనిర్ ఇవామ్భోజే జరా నిపతనోన్ముఖీ
పండిన పండు నేలకూలినట్టు, మరణం తప్పించుకోలేనిది. హిమం లేదా వడగండ్ల వాన పద్మాన్ని తాకినట్టు, ముదిరిన వయస్సు శరీరాన్ని తాకడానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది.
ఆయుర్ గలత్య్ అవిరతం జలం కరతలాద్ ఇవ । ప్రావృషీవ లతాతుమ్బీ తృష్ణైకా దీర్ఘతాం గతా
జీవితం, చేతిలోని నీరు ఎప్పటికప్పుడు జారిపోతున్నట్టు, నిత్యం క్షీణించిపోతుంది. వర్షాకాలంలో పెరిగే గుమ్మడికాయ తీగలా, తృష్ణ మాత్రమే పొడవుగా పెరుగుతుంది.
శైలనద్యా రయ ఇవ సమ్ప్రయాత్య్ ఏవ యౌవనమ్ । ఇన్ద్రజాలమ్ ఇవాసత్యం జీవితం క్షణసంస్థితి
పర్వత నదిలో ప్రవాహం ఎలా ముందుకు పోతుందో, యవ్వనం కూడా అలాగే దూరమవుతుంది. మాయాజాలంలా, క్షణకాలమే నిలిచే ఈ జీవితం నిజమైనదికాదు.
సుఖాని ప్రపలాయన్తే శరా ఇవ గుణచ్యుతాః । పతన్తి చేతో దుఃఖాని ధృష్టా గృధ్రా ఇవామిషమ్
సుఖాలు విలువైన బాణాలు విల్లు నుండి విడిపోతున్నట్టు వెంటనే పారిపోతాయి. బాధలు మాత్రం ధైర్యంగా ఉన్న గద్దలు మాంసం కోసం దూకినట్టు మనసుపై పడతాయి.
బుద్బుదః ప్రావృషీవాప్సు శరీరం క్షణభఙ్గురమ్ । రమ్భాగర్భ ఇవాసారో వ్యవహారో విరాగదః
వర్షాకాలంలో నీటిలో ఉన్న గుబ్బురుబ్బురులా శరీరం క్షణంలో పోయిపోతుంది. మామూలు విషయాల్లో ఆసక్తి లేకుండా ఉండటం అరటి చెట్టు మధ్యలో రసం లేని భాగంలా ఉంటుంది.
సత్వరం యువతా యాతా కాన్తేవాప్రియకామినః । బలాద్ అరతిర్ ఆయాతా వైరస్యమ్ ఇవ పాదపమ్
యవ్వనం త్వరగా పోయిపోతుంది, ప్రియమైనవాడు ఇష్టం లేని ప్రియురాలు వదిలిపోతున్నట్టు. ఆసక్తి లేకపోవడం బలవంతంగా వస్తుంది, చెట్టుకు రుచి పోయినట్టు.
తద్ ఇహ స్యాత్ కుసంసారే కిం నామ బత శోభనమ్ । యద్ ఆసాద్య పునశ్ చేతో దశాసు న విదూయతే
ఈ మాయా లోకంలో నిజంగా ఏమి గొప్పదిగా చెప్పుకోగలము? దాన్ని పొందిన తర్వాత మనసు మళ్లీ ఎన్నో స్థితుల్లో బాధపడకపోతే మాత్రమే అది శ్రేష్ఠమని చెప్పగలం.
ఇతి నిర్ణీయ యుగ్మం తత్ సంసారవ్యాధిభేషజమ్ । చిరం విచారయామ్ ఆస శాస్త్రమ్ అధ్యాత్మ సమ్మతమ్
ఇలా సంసారం అనే వ్యాధి, దానికి ఔషధం ఏమిటో నిర్ణయించుకుని, ఆత్మజ్ఞానం గురించి గొప్పవారు అంగీకరించిన గ్రంథాన్ని వారు చాలా కాలం ఆలోచిస్తూ పరిశీలించారు.
ఆత్మజ్ఞానైకమన్త్రేణ సంసృత్యాఖ్యా విషూచికా । సంశామ్యతీతి నిశ్చిత్య తావ్ ఆస్తాం తత్పరాయణౌ
సంసారం అనే వ్యాధికి ఆత్మజ్ఞానమే ఒక్కటే మందు అని నిశ్చయించుకుని, ఇద్దరూ దానికి అంకితమై ఆ మార్గంలో నడిచారు.
తచ్చిత్తౌ తద్గతప్రాణౌ తత్కథౌ తద్విదాశ్రయౌ । తద్విదేకార్చనపరౌ తదీహౌ తౌ బభూవతుః
వారి మనస్సు, ప్రాణం అంతా దానిలో లీనమై, మాటలు, ఆశ్రయం కూడా దానిలోనే ఉండేవి. ఆ పరమార్థాన్ని మాత్రమే పూజిస్తూ, అదే సాధనగా వారు జీవించారు.
తత్రైవాతిఘనాభ్యాసౌ బోధయన్తౌ పరస్పరమ్ । తత్ప్రీతౌ తత్సమారమ్భౌ చిరకాలం బభూవతుః
అక్కడే, గాఢమైన సాధనతో ఒకరినొకరు బోధిస్తూ, దానిలో ఆనందిస్తూ, దానికోసం కృషి చేస్తూ, చాలా కాలం గడిపారు.
అథ సావిరతం బాలా రమణీయపదక్రమాన్ । శ్రుత్వాధ్యాత్మవిదాం వక్త్రాచ్ ఛాస్త్రార్థాంస్ తారణక్షమాన్
ఆ యువతి, ఆత్మజ్ఞుల మాటల ద్వారా అందమైన ధర్మపదాలను, శాస్త్రార్థాలను నిరంతరం వినుతూ, అవి మనిషిని రక్షించగలవని తెలుసుకుంది.
ఇత్థం విచారయామ్ ఆస స్వమ్ ఆత్మానమ్ అహర్నిశమ్ । అవ్యాపృతా వ్యాపృతా చ ధియా ధవలయాశయే
ఆమె, తన మనసు నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు కానీ, పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నప్పుడు కానీ, శుద్ధమైన సంకల్పంతో రాత్రింబవళ్ళు తనను తాను పరిశీలించసాగింది.
ప్రేక్షే తావత్ స్వమ్ ఆత్మానం కిమ్ ఇదం స్యామ్ ఇతి స్వయమ్ । కస్యాయం జాగతో మోహః కథమ్ అభ్యుత్థితః క్వ వా
తాను తానుగా, 'నేను ఎవరు? ఈ మాయ ఎవరిది? ఈ మాయ ఎలా కలిగింది? ఎక్కడ కలిగింది?' అని తనను తాను పరిశీలించసాగింది.
దేహస్ తావజ్ జడో మూకో నాహమ్ ఇత్య్ ఏవ నిశ్చయః । ఆబాలమ్ ఏతత్ సంసిద్ధం మృతౌ చైవానుభూయతే
ఈ శరీరం జడమైనది, మూగగా ఉంటుంది—'నేను ఇది కాను' అనే నిశ్చయం చిన్నప్పటి నుండే స్పష్టంగా ఉంటుంది, మరణ సమయంలో కూడా అనుభవంలోకి వస్తుంది.
కర్మేన్ద్రియగణశ్ చాస్య న భిన్నో ఽవయవాత్మకః । అవయవావయవినోర్ అభేదాజ్ జడ ఏవ చ
కర్మేంద్రియాల సమూహం కూడా, అవయవాల సముదాయానికి వేరుగా ఉండదు. అవయవాలు, అవి కలిసినదానికీ తేడా లేకపోవడంతో, ఇవి కూడా జడమే.
బుద్ధీన్ద్రియగణో ఽప్య్ ఏవం జడ ఏవేతి దృశ్యతే । ప్రేర్యతే మనసా యస్మాద్ యష్ట్యేవ భువి లోష్టకః
అలాగే, బుద్ధీంద్రియాల సమూహం కూడా జడమే అని తెలుస్తుంది. ఇవి మనసు చేత ప్రేరేపించబడతాయి, భూమిపై దండతో మట్టి ముద్దను కదిలించినట్టు.
మనశ్ చైవ జడం మన్యే సఙ్కల్పాత్మకశక్తిమత్ । క్షేపణైర్ ఇవ పాషాణః ప్రేర్యతే బుద్ధినిశ్చయైః
మనసు కూడా సంకల్పశక్తి ఉన్నా, నేను దాన్ని జడమేనని భావిస్తున్నాను. అది బుద్ధి నిర్ణయాల వల్ల ప్రేరేపించబడుతుంది, ఎవరైనా రాయి విసిరినట్టు.
బుద్ధిర్ నిశ్చయరూపైవం జడాసత్యేతి నిశ్చయః । ఖాతేనేవ సరిత్ స్వైరమ్ అహఙ్కారేణ వాహ్యతే
బుద్ధి నిర్ణయ స్వరూపమే, అది కూడా నిస్సందేహంగా జడమూ, అసత్యమూ. అది అహంకారంతో, కాలువలో నీరు ప్రవహించినట్టు, స్వేచ్ఛగా నడిపించబడుతుంది.
అహఙ్కారో ఽపి నిస్సారో జడ ఏవం శవాత్మకః । జీవేన జన్యతే యక్షో బాలేనేవ భ్రమాత్మకః
అహంకారం కూడా అసలు లోపం లేని, జడమైనది, శవంలా ఉండేది. అది జీవిలో అవిద్య వల్ల కలిగే మాయలా పుట్టుతుంది.
జీవశ్ చ కలనాకారో వాతాత్మా హృదయే స్థితః । శుక్రసారో ఽన్తర్ అన్యేన కేనాపి పరిజీవతి
జీవుడు ఊహల రూపంలో ఉండి, గాలిలా హృదయంలో నివసిస్తాడు. వీర్య సారం వల్ల పోషితుడై, మరొక విధంగా లోపల జీవించుచున్నాడు.
ఆమ్ అహో జ్ఞాతమ్ ఏతేన చేత్యోల్లేఖకలఙ్కినా । జీవో జీవతి జీవేన చిద్రూపేణాత్మరూపిణా
ఓహో, ఇది తెలిసింది—విషయ భావంతో కలుషితమైన ఈ జ్ఞానంతో, జీవుడు స్వరూపమైన చైతన్యంతోనే జీవించుచున్నాడు.
చేత్యభ్రమవతా జీవశ్ చిద్రూపేణైవ జీవతి । ఆమోదః పవనేనేవ ఖాతేనేవ సరిద్రయః
విషయ మోహంలో మునిగిన జీవుడు, చైతన్యంతోనే జీవించుచున్నాడు. అది పరిమళం గాలితో ఉండినట్లు, నది తవ్విన కాలువలో ప్రవహించినట్లు.