వనోపవనవిన్యాసవర్ణనావలితాసు చ । శృఙ్గారరసగర్భాసు కథాస్వ్ అరమతోన్మనాః
అడవులు, తోటలు ఎలా అలంకరించబడ్డాయో వాటి వివరాలు విని, ప్రేమభావంతో నిండిన కథల్లో మనస్సు మునిగిపోయాడు.
హారిహాసలసచ్ఛ్వాసవిలోలాలకవల్లరీః । కుమారీః పూజయామ్ ఆస సువర్ణకలశస్తనీః
ఆహ్లాదకరమైన నవ్వుతో, మృదువైన ఊపిరితో అలలల్లాడే జడలున్న, బంగారు కుంభాల్లాంటి వక్షోజాలు గల యువతులను గౌరవంగా పూజించాడు.
ఏవమ్ అస్య విదుర్ భవ్యా మన్త్రిణో నవనిశ్చయమ్ । ఇఙ్గితాకారవేదిత్వమ్ ఏవ మన్త్రిపదం పరమ్
అలా, ఆ రాజుని కొత్త సంకల్పాన్ని తెలివైన మంత్రులు గ్రహించారు. నిజంగా, మనిషి చూపు, హావభావాలు అర్థం చేసుకోవడం మంత్రికి అత్యంత ముఖ్యమైన అర్హత.
అథ తస్య వివాహాయ మన్త్రివర్గో విచారవాన్ । సురాష్ట్రాధిపతిం కన్యాం యయాచే యౌవనాన్వితామ్
తర్వాత, ఆ రాజుకు పెళ్లి చేయాలని మంత్రివర్గం ఆలోచించి, సురాష్ట్రాధిపతిని ఆశ్రయించి, యవ్వనంతో ఉన్న కుమార్తెను అడిగారు.
రూపయౌవనసమ్పన్నాం భార్యాత్వే విధినోత్తమామ్ । ఉపయేమే స తామ్ ఆత్మసదృశీం ప్రతిమామ్ ఇవ
ఆమె అందంతో, యవ్వనంతో, భార్యగా అన్ని విధాలా ఉత్తమురాలిగా ఉండి, అతడు తనకు తానే ప్రతిబింబంలా అనిపించే ఆ యువతిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.
చూడాలేతి భువి ఖ్యాతా నామ్నా నృపతిసున్దరీ । సా తం భర్తారమ్ ఆసాద్య రేజే ఫుల్లేవ పద్మినీ
ఈ భూమిపై చూడా అనే పేరుతో ప్రసిద్ధురాలై, రాజకుమార్తెగా పేరుగాంచిన ఆమె, ఆ భర్తను పొందిన తరువాత, వికసించిన పద్మినిలా ప్రకాశించింది.
నీలనీరజనేత్రాం తాం చూడాలాం స శిఖిధ్వజః । స్నేహాద్ వికాసయామ్ ఆస శోభయార్క ఇవాబ్జినీం
నీలినీలపు కాజలంతో మెరిసే కన్నుల కలిగిన చూడాలాను, శిఖిధ్వజుడు ప్రేమతో సూర్యుడు కమలాన్ని వికసింపజేసినట్లు అందంగా వికసింపజేశాడు.
అవర్ధత తయోః ప్రీతిర్ అన్యోఽన్యార్పితచేతసోః । హావభావవిలాసాద్యైస్ సేకైర్ నవలతేవ సా
వారిద్దరి హృదయాలు ఒకరికి ఒకరు అర్పించుకున్నందున, హావభావాలతో, ఆటపాటలతో, ఆనందాలతో వారి ప్రేమ కొత్త తోటలోని మొక్క వానజలంతో పెరిగినట్లు పెరిగింది.
స మన్త్ర్యర్పితసర్వార్థస్ సుసుఖీ సుస్థితప్రజః । రాజహంస ఇవాబ్జిన్యా రేమే దయితయా తయా
అన్ని బాధ్యతలను మంత్రులకు అప్పగించి, సంతోషంగా, رعాజ్యంలో ప్రజలు సుఖంగా ఉండగా, ఆ రాజహంస కమలంతో ఆనందించినట్లు తన ప్రియతో ఆనందంగా గడిపాడు.
అన్తఃపురేషు దోలాసు చన్దనాగురువీథిషు । మన్దారదామదోలాసు కదలీకన్దలీషు చ
అంతఃపురాలలో, ఊయలల్లో, చందనపు అగరుబత్తి పరిమళించే మార్గాల్లో, మృదువైన మందారపూల ఊయలల్లో, అరటికాయ తోటల్లో—
పురాన్తేషు వనాన్తేషు దిగన్తేషు సరస్సు చ । జఙ్గలేషు దినాన్తేషు జమ్బూజమ్బీరశాలిషు
పట్టణపు అంచుల్లో, అడవుల లోతుల్లో, దిక్కుల చివరల్లో, సరస్సుల ఒడ్డుల్లో, ఎడారిలో, రోజు ముగిసే వేళ, జంబూ, నిమ్మ, బియ్యం తోటల్లో—
బభూవాహ్లాదకం సర్వం తయోర్ అన్యోఽన్యచేష్టితమ్ । సద్వర్షణాధ్వరాచారైర్ ద్యుభూమ్యోర్ ఇవ కాన్తయోః
వారిద్దరి పరస్పర చర్యల్లో ప్రతీది ఆనందాన్ని పంచింది; వానపాట్లు, యజ్ఞాలు జరిగే సమయంలో ఆకాశం, భూమి ఎలా హర్షించునో అట్లే వారూ పరస్పరం సంతోషించారు.
నిత్యమ్ ఏవావియుక్తత్వాత్ ప్రియత్వాచ్ చేష్టితస్య చ । మిథః కలాకలాపస్య కోవిదౌ తౌ బభూవతుః
ఎప్పుడూ విడిపోని వారూ, పరస్పర చర్యల్లో ఎంతో ప్రీతిగా ఉండేవారు. మాటలతో, ఆటలతో, కలిసిమెలిసి మాట్లాడడంలో నిపుణులయ్యారు.
స్వరూపమ్ ఏకమ్ ఏవైతౌ దధతుర్ మిశ్రతాం గతౌ । అన్యోఽన్యం హృదయస్థత్వాద్ ఇవ సఙ్క్రాన్తమ్ అక్షతమ్
వారిద్దరూ అంతగా కలిసిపోయారు, ఒకటే రూపం ధరించినట్టు, ఒకరి హృదయంలో మరొకరు సంపూర్ణంగా నిలిచినట్టు అనిపించేది.
సర్వశాస్త్రాదివైదగ్ధ్యం చిత్రాద్య్ అపి ముఖాత్ ప్రభోః । బాలా భాణ్డాద్ ఇవాగృహ్ణాద్ ఆసీత్ సర్వార్థపణ్డితా
తన భర్త నోటివెంట అన్ని శాస్త్రాలు, కళలు, చిత్రకళ కూడా ఎంతో సులభంగా నేర్చుకుంది. అది చిన్నపిల్లలు బుట్టలోంచి వస్తువులు తీసుకున్నట్టు. అలా ఆమె అన్ని విషయాల్లో నిపుణురాలయ్యింది.
నృత్తం వాద్యాది గేయాది చూడాలావదనాద్ అసౌ । అశిక్షత బభూవాథ కలానామ్ అతికోవిదః
చూడాలా నోటివెంట అతను నాట్యం, వాద్యాలు, పాటలు అన్నీ నేర్చుకున్నాడు. అలా అన్ని కళల్లో అతను ఎంతో నైపుణ్యం సంపాదించాడు.
ఆమావాస్యావ్ ఇవేన్ద్వర్కావ్ అన్యోఽన్యం విలసత్కలౌ । మిథో హృదయసంస్థౌ తౌ ద్వావ్ అప్య్ ఐక్యమ్ ఇవాస్థితౌ
అమావాస్య రాత్రి చంద్రుడు, సూర్యుడు కలిసిపోతున్నట్టు, వారు ఇద్దరూ పరస్పరం హృదయాల్లో నిలిచి, ఒకటిగా మిళితమై ఉన్నట్టు అనిపించేవారు.
తౌ సంస్థితావ్ ఏకరసావ్ అనన్యదయితావ్ ఉభౌ । పుష్పామోదావ్ ఇవాభిన్నౌ భూతలస్థౌ శివావ్ ఇవ
వారు ఇద్దరూ ఒకే భావంతో, ఒకరినొకరు మాత్రమే ప్రేమిస్తూ, భూమిపై రెండు పువ్వుల సువాసనలు వేరు చేయలేనట్టు, ఇద్దరూ కలిసిపోయిన మంగళకరమైన జీవుల్లా నిలిచారు.
వైదగ్ధ్యసున్దరమతీ సర్వశాస్త్రార్థకోవిదౌ । క్రీడయేవ భువం ప్రాప్తౌ కమలాకమలాధవౌ
అందమైన బుద్ధి, నిపుణమైన జ్ఞానం కలిగి, అన్ని శాస్త్రాల అర్థాలు తెలిసిన వారు, కమలమూ దాని అధిపతియూ, ఈ భూమిపై కేవలం ఆట కోసం వచ్చినట్టున్నారు.
స్నేహాత్ ప్రసన్నమధురౌ సమవిజ్ఞానవేదినౌ । అనువృత్తిపరావ్ ఆస్తాం లోకవృత్తాన్తతద్విదౌ
ఆ ఇద్దరూ పరస్పర ప్రేమతో మృదువుగా, మధురంగా, సమానమైన జ్ఞానంతో, ఒకరికి ఒకరు సేవ చేయడంలో తలమునకలై, లోకంలో జరిగే విషయాల్లో నిపుణులుగా ఉండేవారు.
కలాకలాపసమ్పన్నౌ లసద్రసరసాయనౌ । శీతలస్నిగ్ధముగ్ధాఙ్గౌ శశాఙ్కౌ ద్వావ్ ఇవోదితౌ
వారు కళల్లో, మాటల్లో నైపుణ్యం కలిగి, ఆనందరసంతో ప్రకాశిస్తూ, శీతలమైన, మృదువైన, ఆకర్షణీయమైన శరీరాలతో, కొత్తగా ఉదయించిన రెండు చంద్రుల్లా మెరిసిపోతున్నారు.
రేజే లసన్నృపతిభోగవిలాసకాన్తమ్ అన్తఃపురేషు మిథునం తద్ అనుత్తమశ్రి । బ్రహ్మాబ్జషణ్డకుహరేష్వ్ ఇవ రాజహంసయుగ్మం వికాసిమదమన్మథమన్దచారి
ఆ అపూర్వమైన జంట, అంతఃపురాలలో రాజసిక వైభవంతో వెలిగిపోతూ, బ్రహ్మదేవుడి కమలాల గుహల్లో సంచరించే రెండు రాజహంసలవలె, వికసిస్తున్న ప్రేమతో సొగసుగా తిరుగుతూ కనిపించారు.
ఏవం బహూని వర్షాణి మిథునం నిర్భరస్పృహమ్ । రేమే యౌవనలీలాభిర్ అనన్తాభిర్ దినే దినే
ఇలా ఎన్నో సంవత్సరాలు, ఆ జంట గాఢమైన ఆకాంక్షతో ప్రతి రోజు అంతులేని యవ్వన ఆనందాల్లో మునిగి సంతోషంగా గడిపింది.
అథ యాతేషు వర్షేషు బహుష్వ్ ఆవృత్తిశాలిషు । శనైర్ గలతి తారుణ్యే భిన్నకుమ్భాద్ ఇవామ్భసి
అలా సంవత్సరాలు గడుస్తూ, తిరిగి తిరిగి వస్తూ, యవ్వనం మెల్లగా తగ్గిపోవడం మొదలైంది; అది పగిలిన మట్టికుండలో నీరు చుక్కచుక్కగా కారిపోవడంలా ఉండింది.
శారదస్యేవ పర్ణస్య మిథునస్యాస్య కాలతః । ఈషద్విరాగో హృదయం సమ్యక్ప్రాగ్రసమ్ అస్పృశత్
శరదృతువులో ఆకులు ఎలాగో, కాలక్రమంలో ఆ జంట హృదయాల్లో కూడా కొంత విరక్తి మెల్లగా తాకింది.
విరాగవాసనాక్రాన్తమ్ ఏకాన్తస్థమ్ అచిన్తయత్ । మిథునం తజ్ జగద్యాత్రామ్ ఇమామ్ ఇత్థమ్ అశాశ్వతీమ్
విరక్తి భావనతో ఒంటరిగా ఉన్న ఆ జంట, ఈ లోక ప్రయాణం ఎంత స్థిరత్వం లేనిదో, ఎంత త్వరగా పోయేదో లోతుగా ఆలోచించింది.
కిం నామేహ మనోహారి సంసారకుహరభ్రమే । తరఙ్గనికరాకారభఙ్గురవ్యవహారిణి
ఈ సంసారపు గుహలో, అలల సమూహంలా సులభంగా కూలిపోతున్న వ్యవహారాలలో, నిజంగా మనసును ఆకర్షించేదేముంది?
పాతః పక్వఫలస్యేవ మరణం దుర్నివారణమ్ । హిమాశనిర్ ఇవామ్భోజే జరా నిపతనోన్ముఖీ
పండిన పండు నేలకూలినట్టు, మరణం తప్పించుకోలేనిది. హిమం లేదా వడగండ్ల వాన పద్మాన్ని తాకినట్టు, ముదిరిన వయస్సు శరీరాన్ని తాకడానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది.
ఆయుర్ గలత్య్ అవిరతం జలం కరతలాద్ ఇవ । ప్రావృషీవ లతాతుమ్బీ తృష్ణైకా దీర్ఘతాం గతా
జీవితం, చేతిలోని నీరు ఎప్పటికప్పుడు జారిపోతున్నట్టు, నిత్యం క్షీణించిపోతుంది. వర్షాకాలంలో పెరిగే గుమ్మడికాయ తీగలా, తృష్ణ మాత్రమే పొడవుగా పెరుగుతుంది.
శైలనద్యా రయ ఇవ సమ్ప్రయాత్య్ ఏవ యౌవనమ్ । ఇన్ద్రజాలమ్ ఇవాసత్యం జీవితం క్షణసంస్థితి
పర్వత నదిలో ప్రవాహం ఎలా ముందుకు పోతుందో, యవ్వనం కూడా అలాగే దూరమవుతుంది. మాయాజాలంలా, క్షణకాలమే నిలిచే ఈ జీవితం నిజమైనదికాదు.