ధనాని నారీర్ విభవాన్ ఐశ్వర్యం చాష్టధోదితమ్ । సిద్ధైర్ అప్య్ అర్పితం తుష్టైర్ మేనాతే జర్జరం తృణమ్
సిద్ధులు సంతోషంగా ఇచ్చిన ధనం, స్త్రీలు, ఐశ్వర్యం, ఎనిమిది విధాల అధికారం — ఇవన్నీ కూడా, వాళ్ల దృష్టిలో, ఎండిపోయిన పొలంలో ఉన్న పొట్టెడు గడ్డి లాంటివే.
స్వకర్మణైవ దేహో ఽయం యావదన్తమ్ అనిచ్ఛయా । ధారణీయ ఇతి స్వేన కర్మణైవాథ తస్థతుః
ఈ శరీరం మనకు మనమే చేసిన పనుల వల్ల ఏర్పడింది. అది అంతం అయ్యే వరకు, మనకు ఇష్టమయినా లేకపోయినా, మన కర్మ ఫలితంగా నిలబడుతుంది.
అభిననన్దతుర్ ఆగతమ్ ఉత్తమౌ నిజసమాచరణక్రమజం మునీ । సుఖమ్ అసౌఖ్యమ్ అపీప్సితవర్జితౌ సమసమౌ ఖసమౌ శమినౌ స్వతః
ఆ ఇద్దరు గొప్ప మునులు, ఏది వచ్చినా — సుఖమో, దుఃఖమో — ఏదీ కోరకుండా, సమంగా స్వీకరించారు. వారు ఆకాశంలా ప్రశాంతంగా, స్థిరంగా, స్వతంత్రంగా ఉన్నారు.
అథైకదా పురశ్రేష్ఠే కస్మింశ్చిన్ మణ్డలాన్తరే । అనపత్యం నృపం మృత్యుర్ అహరత్ స్వమ్ ఇవామిషమ్
ఒకసారి, ఒక గొప్ప పట్టణంలోని ఒక ప్రాంతంలో, సంతానం లేని రాజును, మరణం తన ఆహారంలా తీసుకెళ్లింది.
తత్ర ప్రకృతయః ఖిన్నా నష్టదేశక్రమా నృపమ్ । అన్విష్యన్తి స్మ సంయుక్తం గుణలక్ష్మ్యా విశాలయా
అక్కడ, రాజ్యంలో శాంతి లేక, బాధపడుతున్న మంత్రులు, గొప్ప లక్షణాలు, అదృష్టం కలిగిన రాజును వెతికారు.
తా భగీరథమ్ ఆసాద్య స్థితం భిక్షాశనం పురే । పరిజ్ఞాయ సమానీయ సైన్యం చక్రుర్ మహీపతిమ్
వారు భగీరథుడు పట్టణంలో భిక్షాటన చేస్తూ ఉన్నాడని గుర్తించి, అతన్ని తీసుకొచ్చి, సైన్యం సమకూర్చి రాజుగా నియమించారు.
భగీరథః క్షణేనైవ ప్రావృషీవామ్బునా సరః । ధూలితస్ సేనయా గుర్వ్యా ఝగిత్య్ ఆరోపితో గజే
భగీరథుడు, వర్షాకాలంలో సరస్సు నీటితో నిండినట్లు, పెద్ద సైన్యం తుడిపాటుతో ఒక్కసారిగా ముంచెత్తి, వేగంగా ఏనుగుపై ఎక్కించబడ్డాడు.
భగీరథో జగన్నాథో జయతీతి ఘనారవైః । నీరన్ధ్రతామ్ ఉపాజగ్ముర్ గిరీన్ద్రాణాం మహాగుహాః
"భగీరథుడు జగన్నాథుడు జయము!" అని గర్జనలతో, పర్వతాధిపతుల గొప్ప గుహలు పూర్తిగా నిండిపోయాయి.
తత్ర తత్ పాలయన్తం తం రాజ్యం రాజానమ్ ఆదృతాః । ఆజగ్ముః ప్రాక్ప్రకృతయః ప్రాహుర్ ఇత్థం మృతాధిపాః
అక్కడ ఆ రాజు ఆ రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ ఉండగా, మునుపటి మంత్రి వర్గం ఆయనను గౌరవంతో కలిసి వచ్చి, మరణించిన రాజుల తరఫున ఇలా చెప్పింది:
రాజన్న్ అస్మాకమ్ అధిపో యస్ త్వయా స పురా కృతః । మృత్యునా వినిగీర్ణో ఽసౌ మత్స్యేనేవామిషం మృదు
రాజా! మేమందరికీ నీవు అప్పట్లో నియమించిన అధిపతి, ఇప్పుడు మరణం వలన మృదువైన ఆమిషాన్ని చేప మింగినట్లు, మమ్మల్ని విడిచిపెట్టాడు.
తత్ తత్ పాలయితుం రాజ్యం ప్రసాదం కర్తుమ్ అర్హసి । అప్రార్థితోపపన్నానాం త్యాగో ఽర్థానాం తు నోచితః
కాబట్టి, ఆ రాజ్యాన్ని కాపాడుతూ మాకు దయ చూపించాలి. అడగకుండానే వచ్చిన ధనాన్ని వదిలేయడం శ్రేయస్కరం కాదు.
ఇతి సమ్ప్రార్థితో రాజా తద్ అఙ్గీకృత్య తద్వచః । సర్వసాగరచిహ్నాయాస్ స బభూవ పతిర్ భువః
అలా వారు వేడుకున్నప్పుడు, ఆ రాజు వారి మాటలు అంగీకరించి, సముద్రాలతో చుట్టుముట్టిన భూమికి అధిపతిగా మారాడు.
సమశ్ శాన్తమనా మౌనీ వీతరాగో విమత్సరః । కార్యకార్యైకకరణరతిర్ ఆహితవిస్మయః
అతడు ఎవరిపట్లా పక్షపాతం లేకుండా, మనసు ప్రశాంతంగా, నిశ్శబ్దంగా ఉండేవాడు. అతనికి మోహం, అసూయ లేవు. ఏది చేయాలో, చేయకూడదో దానిపట్లే ఆసక్తి ఉండేది. అంతే కాదు, అతడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయేవాడు.
పాతాలతలనష్టానాం సాగరాకారకారిణామ్ । పితామహానాం గఙ్గామ్బు శుశ్రావోత్తారణక్షమమ్
పాతాళంలో నశించిన, సముద్రంలా రూపం పొందిన పితృదేవతలకు గంగా జలము రక్షణ కలిగించగలదని అతడు విన్నాడు.
తదా కిల స్వర్గనదీ వహతి స్మ న భూతలే । పితౄణాం దుర్లభస్ సో ఽభూత్ తేన గఙ్గాజలాఞ్జలిః
ఆ కాలంలో స్వర్గనది భూమిపై ప్రవహించేది కాదు. అందువల్ల పితృదేవతలకు గంగా జలాన్ని సమర్పించడం చాలా దుర్లభంగా ఉండేది.
భగీరథేనాథ మహీమ్ అవతారయితుం దివః । గఙ్గాం గృహీతో నియమస్ తదా ప్రభృతి భూభృతా
అప్పుడు భగీరథుడు గంగను స్వర్గం నుంచి భూమికి తీసుకురావాలని వ్రతం స్వీకరించాడు. అప్పటి నుంచి భూమిపై రాజులు కూడా ఆ నియమాన్ని అనుసరిస్తున్నారు.
తతో రాజ్యం పరిత్యజ్య మన్త్రిణాం భూపతిశ్ శమీ । తపసే కార్యకార్యేహో జగామ గహనం వనమ్
అప్పుడు మంత్రుల సూచనతో రాజు తన రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టి, ఏమి చేయాలో, ఏమి చేయకూడదో తెలుసుకోవడానికి, తపస్సు కోసం దట్టమైన అడవికి వెళ్లాడు.
తత్ర వర్షసహస్రైస్ స సమారాధ్య పునః పునః । బ్రహ్మాణం శఙ్కరం జహ్నుం భువి గఙ్గామ్ అయోజయత్
అక్కడ వేల సంవత్సరాలు బ్రహ్మ, శంకరుడు, జహ్నుని పునఃపునః ఆరాధించి, భూమిపై గంగను ప్రవహింపజేశాడు.
తతః ప్రభృత్య్ అమలతరఙ్గభఙ్గినీ జగత్పతేశ్ శశివిశదాఙ్గసఙ్గినీ । నభస్తలాన్ నిపతతి గాం త్రిమార్గగా మహాత్మనామ్ ఇవ బహుపుణ్యసన్తతిః
అప్పటి నుండి, స్వచ్ఛమైన అలలతో, చంద్రునిలా ప్రకాశించే, జగత్పతిని తాకే గంగ, ఆకాశం నుంచి భూమికి మూడు మార్గాల్లో ప్రవహిస్తూ, మహాత్ముల పుణ్యసంతానంలా విస్తరించసాగింది.
స్ఫురత్తరఙ్గభఙ్గినీ స్వఫేనపుఞ్జహాసినీ ప్రసన్నపుణ్యమఞ్జరీ ద్రుతేవ ధర్మసన్తతిః । భగీరథే మహీపతౌ యశఃప్రచారవీథికా తదాది సా త్రిమార్గగా మహీతలే బభూవ హ
తన అలలతో మెరిసిపోతూ, స్వయంగా ఏర్పడిన నురుగు గుచ్చులతో నవ్వుతూ, నిర్మలమైన పుణ్యప్రవాహంలా, ధర్మసంతానంలా వేగంగా ప్రవహిస్తూ, భగీరథ మహారాజుకు భూమిపై పేరును తెచ్చిన మూడు మార్గాల్లో గంగ ప్రవహించసాగింది.
ఏతామ్ అవష్టభ్య దృశం భగీరథధియా వృతామ్ । సమస్ స్వస్థో యథాప్రాప్తం కార్యమ్ ఆహర శాన్తధీః
భగీరథుని సంకల్పంతో వచ్చిన ఈ దృష్టిని ఆశ్రయించి, మనసు ప్రశాంతంగా, స్థిరంగా ఉంచుకొని, ఏ పని ఎదురైనా నిశ్చలమైన ధైర్యంతో నెరవేర్చు.
ఇదం పూర్వం పరిత్యజ్య క్రోడీకృత్య తతస్ స్వయమ్ । శాన్తమ్ ఆత్మని తిష్ఠ త్వం శిఖిధ్వజ ఇవాచలః
ఇప్పటి వరకూ వచ్చినదాన్ని వదిలిపెట్టి, అంతా నీలోనే కలిపేసుకుని, మనసు నిశ్చలంగా ఉంచు; శిఖిధ్వజుడు పర్వతంలా ఎలా నిలిచాడో అలా నీవు కూడా నీలోనే స్థిరంగా ఉండి.
కో ఽసౌ శిఖిధ్వజో నామ కథం వా లబ్ధవాన్ పదమ్ । ఏతత్ కథయ మే బ్రహ్మన్ భూయో బోధాభివృద్ధయే
ఈ శిఖిధ్వజుడు ఎవరు? ఆయన ఆ స్థితిని ఎలా సాధించాడు? బ్రహ్మన్, దయచేసి నాకు మళ్లీ చెప్పు; నా జ్ఞానం మరింత పెరగాలని కోరుకుంటున్నాను.
ద్వాపరే ఽభవతాం పూర్వమ్ ఇదానీం చ భవిష్యతః । తేనైవ సన్నివేశేన దమ్పతీ స్నిగ్ధనాగరౌ
ద్వాపరయుగంలో వారు ముందుగా ఉండేవారు, ఇప్పుడు మళ్లీ ఉండబోతున్నారు. అదే జంట, భార్యాభర్తలుగా, పరస్పరం ప్రేమతో, అనురాగంతో కూడిన జీవితం గడిపారు.
యత్ పూర్వమ్ ఆసీద్ భగవంస్ తద్ ఇదానీం తథైవ హి । భవిష్యతి కిమర్థం వై వద మే వదతాం వర
భగవంతుడా, ముందున్నది ఇప్పుడూ అలాగే ఉంది. భవిష్యత్తులో అది వేరుగా ఎందుకు మారుతుంది? దయచేసి చెప్పండి, గొప్పగా మాట్లాడేవాడా.
జగన్నిర్మాణనియతేర్ అస్యా బ్రాహ్మ్యాస్ స్వసంవిదః । ఈదృశ్య్ ఏవ స్థితిర్ నిత్యమ్ అనివార్యా స్వభావజా
ఈ బ్రహ్మస్వరూపమైన ఆత్మజ్ఞానంతో జగత్తు సృష్టి ఎప్పుడూ ఇలానే ఉంటుంది. ఇది మారని, తప్పించుకోలేని, సహజమైన స్థితి.
యద్ అన్యద్ బహుశో భూత్వా పునర్ భవతి భూరిశః । అభూత్వైవ భవత్య్ అన్యత్ పునశ్ చ న భవత్య్ అలమ్
ఎన్నోసార్లు ఉన్నదీ, మళ్లీ మళ్లీ పుట్టేది, అది మళ్లీ పోయి ఇంకొకదిగా మారుతుంది. మళ్లీ మాయమైపోతుంది. ఇలాంటి వాటికి ఇక చాలును.
అన్యత్ ప్రాక్సన్నివేశస్య సాదృశ్యేన స్ఫురత్య్ అలమ్ । అన్యత్ ప్రాక్సన్నివేశార్ధసాదృశ్యేన వివల్గతి
కొన్నిసార్లు, గతంలో ఉన్నదానికి పోలికగా ఇంకొకటి కనిపిస్తుంది. ఇంకొకటి, గత స్థితికి కొంతవరకు మాత్రమే పోలికగా ఉద్భవిస్తుంది.
సదృశ్యో విషమాశ్ చైవ యథా సరసి వీచయః । తా ఏవాన్యాశ్ చ దృశ్యన్తే వ్యవస్థాస్ సంసృతౌ తథా
ఎలాగైతే సరస్సులో అలలు ఒకే విధంగా కూడా ఉంటాయి, కొంత భిన్నంగా కూడా కనిపిస్తాయి, అలాగే ఈ Samsāram లోని పరిస్థితులు కూడా ఒక్కోసారి ఒకేలా, ఒక్కోసారి వేరేలా ఉంటాయి.
తస్మాద్ రాఘవ భూయో ఽపి వక్ష్యమాణో నరేశ్వరః । భవిష్యతి మహాతేజాస్ తద్వృత్తాన్తమ్ ఇమం శృణు
కాబట్టి రాఘవా, మళ్లీ వివరించబోయే ఆ రాజు గొప్ప తేజస్సుతో జన్మిస్తాడు. ఆ కథను నీవు విను.