ఏతద్ రామ మయోక్తం తే వేతాలప్రశ్నజాలకమ్ । ఏవంక్రమేణ చిదణావ్ ఏవేదం సంస్థితం జగత్
రామా, నేను నీకు ఈ వేటాళ ప్రశ్నల గుళికను వివరించాను. ఇదే విధంగా, ఈ లోకం అంతా చైతన్యపు అణువులోనే స్థిరంగా ఉంది.
చిదణోః కోశగం విశ్వం విచారేణ విలీయతే । కోపో వేతాలకస్యేవ శిష్యతే యత్ పరం తు తత్
చైతన్యపు పొరలోంచి పుట్టిన ఈ విశ్వం విచారణ ద్వారా కరిగిపోతుంది. చివరికి, వేటాళుడి కోపంలా, పరమార్థమే మిగిలిపోతుంది.
సంహృత్య సర్వతశ్ చిత్తం స్తిమితేనాన్తరాత్మనా । ప్రవాహాపతితం కుర్వన్ నిరిచ్ఛస్ తిష్ఠ శాన్తధీః
మనస్సును అన్ని దిక్కుల నుంచి తీసుకుని, అంతరాత్మలోని నిశ్శబ్దంతో ప్రవాహాన్ని ఆపి, ఆశలు లేకుండా, శాంతమైన బుద్ధితో నిలుచు.
ఆకాశవిశదం కృత్వా మనసైవ మనో మునిః । తిష్ఠైకశమశాన్తాత్మా వ్యోమవద్విశదాశయః
మనస్సును ఆకాశంలా నిర్మలంగా చేసుకొని, ముని తన మనస్సుతోనే, ఆకాశంలా స్వచ్ఛమైన హృదయంతో, ఒకే శాంతి, స్థిరతతో ఉండాలి.
స్థిరబుద్ధేర్ అమూఢస్య యథాప్రాప్తానువర్తినః । రాజ్ఞో భగీరథస్యేవ దుస్సాధమ్ అపి సిధ్యతి
స్థిరమైన మనస్సు కలిగి, మాయలో పడని, ఎదురైనదాన్ని స్వీకరించే వాడికి ఎంత కష్టమైన పని అయినా సులభంగా పూర్తవుతుంది. ఇది రాజు భగీరథునికి జరిగినట్లే.
సమ్పూర్ణశాన్తమనసః పరితృప్తవృత్తేర్ నిత్యం సమే సుసమమ్ ఆత్మని తిష్ఠతో ఽన్తః । సిధ్యన్తి దుర్లభతరా అపి వాఞ్ఛితార్థా గఙ్గావతార ఇవ సాగరఖాతృనప్తుః
పూర్తిగా శాంతమైన మనస్సు, అన్ని కోరికలు తీరిన వాడు, ఎప్పుడూ సమతా భావంతో తనలో నిలిచిన వాడికి, ఎంత అరుదైన కోరిక అయినా నెరవేరుతుంది. ఇది సముద్రంలో కాలువ తవ్విన భగీరథునికి గంగావతరణం జరిగినట్లే.
యథా చిత్తచమత్కృత్యా రాజ్ఞో గఙ్గావతారణమ్ । భగీరథస్య సమ్పన్నం తన్ మే కథయ భోః ప్రభో
ప్రభూ, రాజు భగీరథుడు తన మనస్సు మహిమతో గంగను భూమికి తీసుకురావడాన్ని ఎలా సాధించాడో నాకు చెప్పండి.
ఆసీద్ భగీరథో నామ రాజా పరమధార్మికః । భువస్ సముద్రద్వీపాయా మణ్డనాతిలకోపమః
భగీరథుడు అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు అత్యంత ధార్మికుడు, భూమిపై ఉన్న సముద్ర ద్వీపాలకు అలంకారంగా ఉండేవాడు.
సఙ్కల్పానన్తరం ప్రాపుర్ యథాభిమతమ్ అర్థినః । చన్ద్రప్రసన్నవదనాద్ యస్మాచ్ చిన్తామణేర్ ఇవ
ఆయన మనసులో నిర్ణయించుకున్న వెంటనే, దయచేయమని కోరినవారు, ఆయన చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ముఖం చూసి, కోరుకున్నది పొందేవారు. అది మనసులో ఏదైనా కోరుకుంటే తీరే మణిలా ఉండేది.
సాధూనాం యో వ్యవస్థార్థం ధనాన్య్ అవిరతం దదౌ । తృణమాత్రమ్ ఉపాదత్తే కరం తృణమణిర్ యథా
ధర్మవంతుల స్థిరత కోసం, ఆయన ఎప్పుడూ ధనం ఇచ్చేవాడు. కానీ తనకైతే, గడ్డి మణి ఒక గడ్డి తునక తీసుకున్నట్టు, తక్కువదే తీసుకునేవాడు.
వజ్రసారమ్ అపి ప్రోతమ్ అజ్వలన్న్ ఏవ యో ఽభినత్ । అయోమణిర్ అయోయన్త్రమ్ ఇవ దుర్జనచేష్టితమ్
వజ్రంలా గట్టి దుష్టుల కార్యాలను, తాను వెలిగిపోకుండా, ఇనుము మణి ఇనుము పరికరాన్ని విరిచినట్టు, ఆయన ధ్వంసం చేసేవాడు.
అధూమో హ్య్ అదహఞ్ శీతో వితైక్ష్ణ్యో హార్దమ్ అప్య్ అలమ్ । తమో ఽహరన్ నృణాం నైశం యో మణిర్ వేశ్మనామ్ ఇవ
ఆయన పొగ లేకుండా, కాల్చకుండా, చల్లగా ఉండేవాడు. కానీ హృదయాన్ని తాకే తాపాన్ని కలిగి ఉండేవాడు. ఇల్లు లోపల రాత్రి చీకటిని మణి పోగొట్టినట్టు, ఆయన జనుల చీకటి దుఃఖాన్ని తొలగించేవాడు.
కిరన్న్ అగ్నికణాసారమ్ అభితస్ స్వప్రతాపజమ్ । మధ్యాహ్నసూర్యకాన్తాగ్నిర్ ఇవ జ్వలతి యో ఽరిషు
తన స్వంత తేజస్సుతో పుట్టిన అగ్ని చినుకుల సారాన్ని పొదిగినవాడు, మధ్యాహ్న సూర్యుని కాంతి మంటలా శత్రువుల మధ్యలో ప్రకాశిస్తూ ఉడికిపోతాడు.
మృదుశీతసుఖస్పర్శో యస్ సమాహ్లాదయన్ మహీమ్ । స్వే జనే ద్రవతి స్నిగ్ధస్ సేన్దుర్ ఇన్దుమణిర్ యథా
తన స్పర్శ మృదువుగా, చల్లగా, సుఖంగా ఉండి భూమిని ఆనందింపజేసే వాడు, తనవాళ్ల మధ్య చంద్రకాంతి రత్నం చంద్రునితో కలిసినట్టు ప్రేమతో కరిగిపోతాడు.
జగద్యజ్ఞోపవీతస్య స్వర్గపాతాలవాహినః । గఙ్గావాహస్య యేనోర్వ్యాం తృతీయః పూరితో గుణః
స్వర్గం, పాతాళం మీదుగా ప్రవహించే గంగానది ప్రవాహానికి, ఈ భూమిపై జగత్తు యజ్ఞోపవీతానికి మూడవ గుణాన్ని నింపినవాడు.
అగస్త్యశోషితో ఽమ్భోధిర్ గఙ్గాపూరేణ పూరితః । యేన దుష్పూరరూపో ఽపి మహాసార్థో ఽర్థినామ్ ఇవ
అగస్త్యుడు ఎండబెట్టిన సముద్రాన్ని, నింపలేనట్టు అనిపించినా, గంగానదిని పోసి నింపినవాడు; అది పెద్ద బృందం కోరికలతో వచ్చినవారిని తీరుస్తున్నట్టు జరిగింది.
గఙ్గాసోపానపద్ధత్యా యేన పాతాలవాసినః । యోజితా బ్రహ్మణో లోకే బాన్ధవా లోకబన్ధునా
గంగానది మెట్లదారిలోంచి పాతాళంలో నివసించే వారు, బ్రహ్మలోకానికి బంధువులుగా కలిపినవాడు, అందరికీ మిత్రుడైనవాడిలా వారిని కలిపాడు.
బ్రహ్మాణం శఙ్కరం జహ్నుం తపసారాధయంశ్ చ యః । భూయో భూయో యయౌ ఖేదం న మూర్తవ్యవసాయవత్
బ్రహ్మ, శంకరుడు, జహ్నుని తపస్సుతో ఆరాధిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ అలసటకు లోనయ్యాడు; ఎందుకంటే అతనికి దృఢనిశ్చయం లేకపోయింది.
యౌవనే వర్తమానస్య తస్య భూమిపతేర్ అథ । ప్రవిచారయతో లోకయాత్రాం పర్యాకులామ్ ఇమామ్
తరువాత, తన యవ్వనంలోనే ఉన్న ఆ రాజు, ఈ లోకజీవితపు కలకలాన్ని ఆలోచిస్తూ, మనసులో చాలా కలవరపడ్డాడు.
స్వవిరాగచమత్కారవిచారకణికోదభూత్ । చేతస్య్ అపి సుతారుణ్యే దైవాద్ వల్లీ మరావ్ ఇవ
తన విరక్తి ఆశ్చర్యం వల్ల, దైవకృపతో, మనసు ఇంకా యవ్వనంగా ఉన్నప్పుడే, ఒక చిన్న విరక్తి మొక్క మొలిచింది, అది వృక్షంపై ఎదిగే లతలా పెరిగింది.
ఏకాన్తే చిన్తయామ్ ఆస మహీపతిర్ అసావ్ అథ । జగద్యాత్రామ్ ఇమాం నిత్యమ్ అసమఞ్జససఙ్కులామ్
ఒంటరిగా ఉన్న ఆ రాజు, ఈ ప్రపంచంలో ఎప్పుడూ జరుగుతున్న గందరగోళమైన జీవనప్రవాహాన్ని ఆలోచించసాగాడు.
పునర్ దినం పునశ్ శ్యామా దానాదానాశనం పునః । తద్ ఏవ శుక్తవిరసం లజ్జ్యతే కర్మ కుర్వతా
రోజు రోజుకూ మళ్లీ మళ్లీ రాత్రి, మళ్లీ మళ్లీ ఇచ్చిపుచ్చుకోడం, తినడం — ఇదే రుచిలేని పనులు చేస్తూ మనసు సిగ్గుపడుతుంది.
యేన ప్రాప్తేన లోకే ఽస్మిన్ నాప్రాప్తమ్ అవశిష్యతే । తత్ కృతం సుకృతం మన్యే శేషం కర్మవిషూచికా
ఈ లోకంలో దానిని పొందితే ఇంకేమీ మిగలకుండా అన్నీ లభిస్తాయో, అదే నిజమైన పుణ్యమని నేను భావిస్తున్నాను; మిగతా అన్నీ పనుల జ్వరం మాత్రమే.
పునః పునః పర్యుషితం కర్మ కుర్వన్ న లజ్జతే । మూఢబుద్ధిర్ అమూఢస్ తు కః కుర్యాత్ కిల బాలవత్
పాతపని మళ్లీ మళ్లీ చేస్తూ కూడా సిగ్గుపడని వారు మూర్ఖులు మాత్రమే; తెలివిగలవాడు ఎవరూ పిల్లవాడిలా అలాంటి పనులు చేయడు.
అథైకదోద్విగ్నమనాః కదాచిత్ త్ర్యుత్తులం గురుమ్ । ఏకాన్తే సంసృతేర్ భీతస్ సమపృచ్ఛద్ భగీరథః
ఒకసారి, మనసు కలవరపడి, సంసార భయంతో భగీరథుడు తన గురువు దగ్గరకు ఒంటరిగా వెళ్లి, వినయంగా అడిగాడు.
అన్తశ్శూన్యాసు సుచిరం భ్రమన్ సంసారవృత్తిషు । అరణ్యానీష్వ్ ఇవైతాసు భృశం ఖిన్నా వయం విభో
ప్రభూ, ఈ లోకజీవితపు ఖాళీ పనుల్లో చాలా కాలం తిరుగుతూ, మేము ఎడారిలో నడిచినట్టు బాగా అలసిపోయాము.
జరామరణమోహాదిరూపాణాం భవకారిణామ్ । భగవన్ సర్వదుఃఖానాం కథమ్ అన్తః ప్రజాయతే
భగవంతుడా, మూడుపాళ్ల వృద్ధాప్యం, మరణం, మాయ వంటి బాధలకు అంతం ఎలా కలుగుతుంది?
చిరసామ్యాత్మనాచ్ఛేన నిర్విభాగవిలాసినా । రాజఞ్ జ్ఞేయావబోధేన పూర్ణేన భరితాత్మనా
రాజా, స్వచ్ఛమైన, ఏకరూపమైన, సంపూర్ణమైన ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా అన్ని బాధలకు అంతం కలుగుతుంది.
క్షీయన్తే సర్వదుఃఖాని త్రుట్యన్తి గ్రన్థయో ఽభితః । సంశయాశ్ శమమ్ ఆయాన్తి సర్వకర్మాణి చానఘ
పాపరహితుడా, అన్ని బాధలు పూర్తిగా తొలగిపోతాయి, మనసులోని అన్ని ముడులు విడిపోతాయి, సందేహాలు శాంతిస్తాయి, అన్ని క్రియలు కూడా నిశ్చలమవుతాయి.
జ్ఞేయం తు విదుర్ ఆత్మానం సంశుద్ధజ్ఞప్తిరూపిణమ్ । స చ సర్వగతో నిత్యం నాస్తమ్ ఏతి న చోదయమ్
జ్ఞానులు ఆత్మను శుద్ధమైన, స్పష్టమైన జ్ఞానరూపంగా తెలుసుకుంటారు. అది ఎక్కడికైనా వ్యాపించి, శాశ్వతంగా ఉంటుంది; దానికి neither అస్తమయం లేదు, neither ఉదయం లేదు.