రమ్భాస్తమ్భో యథా పత్త్రమాత్రమ్ ఏవాన్తరాన్తరా । అన్తర్ అన్తస్ తథేదం హి విశ్వం బ్రహ్మ వివర్త్య్ అథ
అరటి కాండంలోపల పొరల మధ్య పొరలే ఉన్నట్లు, ఈ విశ్వం కూడా బ్రహ్మమే, లోపల లోపల పొరలుగా విస్తరించి ఉంది.
సబ్రహ్మాత్మాదిభిశ్ శబ్దైర్ యద్ ఏతైర్ అభిధీయతే । శూన్యమ్ అవ్యపదేశ్యం తన్ న నకిఞ్చిన్ న కిఞ్చన
బ్రహ్మ, ఆత్మ వంటి పదాలతో చెప్పబడేది వాస్తవానికి శూన్యమే, వర్ణించలేనిది. అది ఏదీ కాదు, ఏదీ కానిది కూడా కాదు.
యా యా విభావ్యతే సత్తా సా సానుభవనిర్మితా । రమ్భాస్తమ్భవద్ ఏవాతశ్ చిన్మాత్రమ్ అమలం తతమ్
ఏదేనా ఉన్నట్టు మనకు అనిపిస్తుందో, అది అనుభవంతోనే ఏర్పడింది. అరటి కాండంలా లోపల ఏదీ లేకుండా, అంతటా వ్యాపించి, నిర్మలమైన చైతన్యమే మిగిలిపోతుంది.
సూక్ష్మత్వాద్ అప్య్ అలభ్యత్వాత్ పరమాత్మా పరో ఽణుకః । అనన్తత్వాద్ అసావ్ ఏవ ప్రోక్తో మేర్వాదిధూలిమాన్
అతిగా సూక్ష్మంగా ఉండటం వల్ల, అందరికీ అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల పరమాత్మను అత్యంత చిన్నదిగా అంటారు. కానీ అతని అనంతత్వం వల్ల, అతడే మెరు పర్వతాన్ని, భూమి ధూళిని కూడా కలిగి ఉన్నవాడిగా చెప్పబడతాడు.
అణోర్ అప్య్ అత్యనన్తస్య పురో ఽస్య జగదాద్య్ అపి । పరమాణువద్ ఆభాతి ప్రమితత్వాద్ అరూపవత్
ఈ అనంతమైన సూక్ష్మత ముందు, ఈ జగత్తు మొదట కూడా పరమాణువులా చిన్నదిగా, పరిమితంగా, ఆకారంలేనిదిగా కనిపిస్తుంది.
పరో ఽణుర్ ఏషో ఽలభ్యత్వాత్ పూరకత్వాన్ మహాగిరిః । సర్వావయవరూపో ఽపి నిరస్తావయవః పుమాన్
ఈ పరమాణువు అందరికీ అందుబాటులో లేకపోయినా, సంపూర్ణత వల్ల మహా పర్వతంలా కూడా ఉంటుంది. అన్ని భాగాల రూపంగా ఉన్నా, నిజానికి ఏ భాగమూ లేని పురుషుడే.
అస్య విజ్ఞప్తిమాత్రస్య మజ్జామాత్రం జగత్త్రయీ । విజ్ఞానమాత్రమధ్యం హి సాధో విద్ధి జగత్త్రయమ్
ఈ చైతన్యానికి, మూడు లోకాలు దాని లోనిలో మునిగిపోయినట్టే ఉన్నాయి. ఓ సద్గుణవంతుడా, ఈ మూడు లోకాలు కేవలం చైతన్యమధ్యంలోనే ఉన్నాయని తెలుసుకో.
విజ్ఞానమాత్రమ్ అకలాకలితం జగన్తి శాన్తం స్వభావసుకుమారమ్ అనన్తరూపమ్ । వేతాలబాలక పదం తద్ అలఙ్ఘనీయమ్ ఏవంస్మయస్ సమనుభావయ శాన్తమ్ ఆస్స్వ
ఈ లోకాలు చైతన్యమే, వాటిని కాలం తాకదు, స్వభావంగా శాంతంగా ఉంటాయి, చాలా సున్నితంగా, రూపం లేకుండా ఉంటాయి. ఇదే వేతాళబాలుని స్థితి, దాన్ని మించలేరు. ఇలాంటి శాంతిని అనుభవించి, నీవు కూడా ప్రశాంతంగా ఉండు.
ఇతి రాజముఖాచ్ ఛ్రుత్వా వేతాలశ్ శాన్తిమ్ ఆయయౌ । భావితాత్మతయా తత్ర విచారోదితయా ధియా
రాజు మాటలు విని, వేతాళుడు ప్రశాంతతను పొందాడు. ఆ సమయంలో అతని మనస్సు విచారణతో నిండిపోయి, ఆత్మచింతనలో లీనమైంది.
ఉపశాన్తవపుర్ భూత్వా గత్వైకాన్తమ్ అనిన్దితః । బభూవావిచలధ్యానీ విస్మృత్య విషమాం క్షుధమ్
తన రూపాన్ని శాంతంగా మార్చుకుని, ఒంటరిగా ఒక చోటికి వెళ్లి, నిందలేమిగా, అతడు ధ్యానంలో అచంచలంగా నిలిచాడు. ఆకలి బాధను పూర్తిగా మర్చిపోయాడు.
ఏతద్ రామ మయోక్తం తే వేతాలప్రశ్నజాలకమ్ । ఏవంక్రమేణ చిదణావ్ ఏవేదం సంస్థితం జగత్
రామా, నేను నీకు ఈ వేటాళ ప్రశ్నల గుళికను వివరించాను. ఇదే విధంగా, ఈ లోకం అంతా చైతన్యపు అణువులోనే స్థిరంగా ఉంది.
చిదణోః కోశగం విశ్వం విచారేణ విలీయతే । కోపో వేతాలకస్యేవ శిష్యతే యత్ పరం తు తత్
చైతన్యపు పొరలోంచి పుట్టిన ఈ విశ్వం విచారణ ద్వారా కరిగిపోతుంది. చివరికి, వేటాళుడి కోపంలా, పరమార్థమే మిగిలిపోతుంది.
సంహృత్య సర్వతశ్ చిత్తం స్తిమితేనాన్తరాత్మనా । ప్రవాహాపతితం కుర్వన్ నిరిచ్ఛస్ తిష్ఠ శాన్తధీః
మనస్సును అన్ని దిక్కుల నుంచి తీసుకుని, అంతరాత్మలోని నిశ్శబ్దంతో ప్రవాహాన్ని ఆపి, ఆశలు లేకుండా, శాంతమైన బుద్ధితో నిలుచు.
ఆకాశవిశదం కృత్వా మనసైవ మనో మునిః । తిష్ఠైకశమశాన్తాత్మా వ్యోమవద్విశదాశయః
మనస్సును ఆకాశంలా నిర్మలంగా చేసుకొని, ముని తన మనస్సుతోనే, ఆకాశంలా స్వచ్ఛమైన హృదయంతో, ఒకే శాంతి, స్థిరతతో ఉండాలి.
స్థిరబుద్ధేర్ అమూఢస్య యథాప్రాప్తానువర్తినః । రాజ్ఞో భగీరథస్యేవ దుస్సాధమ్ అపి సిధ్యతి
స్థిరమైన మనస్సు కలిగి, మాయలో పడని, ఎదురైనదాన్ని స్వీకరించే వాడికి ఎంత కష్టమైన పని అయినా సులభంగా పూర్తవుతుంది. ఇది రాజు భగీరథునికి జరిగినట్లే.
సమ్పూర్ణశాన్తమనసః పరితృప్తవృత్తేర్ నిత్యం సమే సుసమమ్ ఆత్మని తిష్ఠతో ఽన్తః । సిధ్యన్తి దుర్లభతరా అపి వాఞ్ఛితార్థా గఙ్గావతార ఇవ సాగరఖాతృనప్తుః
పూర్తిగా శాంతమైన మనస్సు, అన్ని కోరికలు తీరిన వాడు, ఎప్పుడూ సమతా భావంతో తనలో నిలిచిన వాడికి, ఎంత అరుదైన కోరిక అయినా నెరవేరుతుంది. ఇది సముద్రంలో కాలువ తవ్విన భగీరథునికి గంగావతరణం జరిగినట్లే.
యథా చిత్తచమత్కృత్యా రాజ్ఞో గఙ్గావతారణమ్ । భగీరథస్య సమ్పన్నం తన్ మే కథయ భోః ప్రభో
ప్రభూ, రాజు భగీరథుడు తన మనస్సు మహిమతో గంగను భూమికి తీసుకురావడాన్ని ఎలా సాధించాడో నాకు చెప్పండి.
ఆసీద్ భగీరథో నామ రాజా పరమధార్మికః । భువస్ సముద్రద్వీపాయా మణ్డనాతిలకోపమః
భగీరథుడు అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు అత్యంత ధార్మికుడు, భూమిపై ఉన్న సముద్ర ద్వీపాలకు అలంకారంగా ఉండేవాడు.
సఙ్కల్పానన్తరం ప్రాపుర్ యథాభిమతమ్ అర్థినః । చన్ద్రప్రసన్నవదనాద్ యస్మాచ్ చిన్తామణేర్ ఇవ
ఆయన మనసులో నిర్ణయించుకున్న వెంటనే, దయచేయమని కోరినవారు, ఆయన చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ముఖం చూసి, కోరుకున్నది పొందేవారు. అది మనసులో ఏదైనా కోరుకుంటే తీరే మణిలా ఉండేది.
సాధూనాం యో వ్యవస్థార్థం ధనాన్య్ అవిరతం దదౌ । తృణమాత్రమ్ ఉపాదత్తే కరం తృణమణిర్ యథా
ధర్మవంతుల స్థిరత కోసం, ఆయన ఎప్పుడూ ధనం ఇచ్చేవాడు. కానీ తనకైతే, గడ్డి మణి ఒక గడ్డి తునక తీసుకున్నట్టు, తక్కువదే తీసుకునేవాడు.
వజ్రసారమ్ అపి ప్రోతమ్ అజ్వలన్న్ ఏవ యో ఽభినత్ । అయోమణిర్ అయోయన్త్రమ్ ఇవ దుర్జనచేష్టితమ్
వజ్రంలా గట్టి దుష్టుల కార్యాలను, తాను వెలిగిపోకుండా, ఇనుము మణి ఇనుము పరికరాన్ని విరిచినట్టు, ఆయన ధ్వంసం చేసేవాడు.
అధూమో హ్య్ అదహఞ్ శీతో వితైక్ష్ణ్యో హార్దమ్ అప్య్ అలమ్ । తమో ఽహరన్ నృణాం నైశం యో మణిర్ వేశ్మనామ్ ఇవ
ఆయన పొగ లేకుండా, కాల్చకుండా, చల్లగా ఉండేవాడు. కానీ హృదయాన్ని తాకే తాపాన్ని కలిగి ఉండేవాడు. ఇల్లు లోపల రాత్రి చీకటిని మణి పోగొట్టినట్టు, ఆయన జనుల చీకటి దుఃఖాన్ని తొలగించేవాడు.
కిరన్న్ అగ్నికణాసారమ్ అభితస్ స్వప్రతాపజమ్ । మధ్యాహ్నసూర్యకాన్తాగ్నిర్ ఇవ జ్వలతి యో ఽరిషు
తన స్వంత తేజస్సుతో పుట్టిన అగ్ని చినుకుల సారాన్ని పొదిగినవాడు, మధ్యాహ్న సూర్యుని కాంతి మంటలా శత్రువుల మధ్యలో ప్రకాశిస్తూ ఉడికిపోతాడు.
మృదుశీతసుఖస్పర్శో యస్ సమాహ్లాదయన్ మహీమ్ । స్వే జనే ద్రవతి స్నిగ్ధస్ సేన్దుర్ ఇన్దుమణిర్ యథా
తన స్పర్శ మృదువుగా, చల్లగా, సుఖంగా ఉండి భూమిని ఆనందింపజేసే వాడు, తనవాళ్ల మధ్య చంద్రకాంతి రత్నం చంద్రునితో కలిసినట్టు ప్రేమతో కరిగిపోతాడు.
జగద్యజ్ఞోపవీతస్య స్వర్గపాతాలవాహినః । గఙ్గావాహస్య యేనోర్వ్యాం తృతీయః పూరితో గుణః
స్వర్గం, పాతాళం మీదుగా ప్రవహించే గంగానది ప్రవాహానికి, ఈ భూమిపై జగత్తు యజ్ఞోపవీతానికి మూడవ గుణాన్ని నింపినవాడు.
అగస్త్యశోషితో ఽమ్భోధిర్ గఙ్గాపూరేణ పూరితః । యేన దుష్పూరరూపో ఽపి మహాసార్థో ఽర్థినామ్ ఇవ
అగస్త్యుడు ఎండబెట్టిన సముద్రాన్ని, నింపలేనట్టు అనిపించినా, గంగానదిని పోసి నింపినవాడు; అది పెద్ద బృందం కోరికలతో వచ్చినవారిని తీరుస్తున్నట్టు జరిగింది.
గఙ్గాసోపానపద్ధత్యా యేన పాతాలవాసినః । యోజితా బ్రహ్మణో లోకే బాన్ధవా లోకబన్ధునా
గంగానది మెట్లదారిలోంచి పాతాళంలో నివసించే వారు, బ్రహ్మలోకానికి బంధువులుగా కలిపినవాడు, అందరికీ మిత్రుడైనవాడిలా వారిని కలిపాడు.
బ్రహ్మాణం శఙ్కరం జహ్నుం తపసారాధయంశ్ చ యః । భూయో భూయో యయౌ ఖేదం న మూర్తవ్యవసాయవత్
బ్రహ్మ, శంకరుడు, జహ్నుని తపస్సుతో ఆరాధిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ అలసటకు లోనయ్యాడు; ఎందుకంటే అతనికి దృఢనిశ్చయం లేకపోయింది.
యౌవనే వర్తమానస్య తస్య భూమిపతేర్ అథ । ప్రవిచారయతో లోకయాత్రాం పర్యాకులామ్ ఇమామ్
తరువాత, తన యవ్వనంలోనే ఉన్న ఆ రాజు, ఈ లోకజీవితపు కలకలాన్ని ఆలోచిస్తూ, మనసులో చాలా కలవరపడ్డాడు.
స్వవిరాగచమత్కారవిచారకణికోదభూత్ । చేతస్య్ అపి సుతారుణ్యే దైవాద్ వల్లీ మరావ్ ఇవ
తన విరక్తి ఆశ్చర్యం వల్ల, దైవకృపతో, మనసు ఇంకా యవ్వనంగా ఉన్నప్పుడే, ఒక చిన్న విరక్తి మొక్క మొలిచింది, అది వృక్షంపై ఎదిగే లతలా పెరిగింది.