తేషాం నాన్యశ్ చ కాకుత్స్థాద్ యోద్ధుమ్ ఉత్సహతే పుమాన్ । ఋతే కేసరిణః క్రుద్ధాన్ మత్తానాం కరిణామ్ ఇవ
కాకుత్స్థుని తప్ప మరెవరూ వారితో యుద్ధం చేయగలరు కాదు. కోపంతో ఉన్న మత్తయిన ఏనుగులను ఎదుర్కొనగలది సింహమే అయినట్లు, వారిని ఎదుర్కొనగలవాడు కూడా అతడే.
వీర్యోత్సిక్తా హి తే పాపాః కాలకూటోపమా రణే । ఖరదూషణయోర్ భృత్యాః కృతాన్తాః కుపితా ఇవ
వారు దుష్టులు, తమ బలంతో గర్వంగా ఉన్నారు. యుద్ధంలో వారు కాలకూట విషంలా భయంకరంగా ఉంటారు. ఖరుడు, దూషణుడి సేవకులు, మరణంలా కోపంతో ఉప్పొంగిపోతారు.
రామస్య రాజశార్దూల సహిష్యన్తే న సాయకాన్ । అనారతాగతా ధారా జలదస్యేవ పాంసవః
ఓ రాజులలో సింహా, రాముని బాణాలు వారిచే సహించబడవు. మేఘం నుండి ఎప్పటికప్పుడు కురిసే వానను మట్టికణాలు తట్టుకోలేకపోవడంలా, రాముని బాణాలకు వారు తట్టుకోలేరు.
న చ పుత్రగతం స్నేహం కర్తుమ్ అర్హసి పార్థివ । న తద్ అస్తి జగత్య్ అస్మిన్ యన్ న దేయం మహాత్మనః
ఓ రాజా, నీ కుమారునిపై ఉన్న మమకారాన్ని నీవు పట్టించుకోవద్దు. ఈ లోకంలో గొప్ప మనసున్నవారికి ఇవ్వలేని దేనీ లేదు.
హన్త నూనం విజానామి హతాంస్ తాన్ విద్ధి రాక్షసాన్ । న హ్య్ అస్మదాదయః ప్రాజ్ఞాస్ సన్దిగ్ధే సమ్ప్రవృత్తయః
నిజంగా, ఆ రాక్షసులు చచ్చిపోయిన వారేనని నీవు భావించు. ఎందుకంటే, మనలాంటి జ్ఞానులు అవసరమైనప్పుడు సందేహించకుండా కార్యానికి ప్రవృత్తించేవారు.
అహం వేద్మి మహాత్మానం రామం రాజీవలోచనమ్ । వసిష్ఠశ్ చ మహాతేజా యే చాన్యే దీర్ఘదర్శినః
రాముడు కమలముఖుడైన మహాత్ముడు అని నాకు తెలుసు. మహాతేజస్సు కల వశిష్ఠుడు కూడా, అలాగే దూరదృష్టి కలిగిన ఇతరులు కూడా రాముని గురించి తెలుసు.
యది ధర్మో మహత్త్వం చ యశస్ తే మనసి స్థితమ్ । తన్ మహ్యం స్వమ్ అభిప్రేతమ్ ఆత్మజం దాతుమ్ అర్హసి
నీ మనసులో ధర్మం, గొప్పతనం, కీర్తి స్థిరంగా ఉన్నాయంటే, నేను కోరినట్టు నీ కుమారుడిని నాకు ఇవ్వాలి.
దశరాత్రశ్ చ మే యజ్ఞో యస్మిన్ రామేణ రాక్షసాః । హన్తవ్యా విఘ్నకర్తారో మమ యజ్ఞస్య వైరిణః
పది రాత్రుల పాటు నా యజ్ఞం జరుగుతుంది. ఆ సమయంలో రాముడు నా యజ్ఞానికి విఘ్నం కలిగించే రాక్షసులను, నా శత్రువులను సంహరించాలి.
అత్రాభ్యనుజ్ఞాం కాకుత్స్థ దదతాం తవ మన్త్రిణః । వసిష్ఠప్రముఖాస్ సర్వే తేన రామం విసర్జయ
ఇక్కడ వసిష్ఠుడు ముందుండి నీ మంత్రులు అనుమతి ఇస్తారు. ఆ తర్వాత రాముడిని పంపించు.
నాత్యేతి కాలః కాలజ్ఞ యథాయం మమ రాఘవ । తథా కురుష్వ భద్రం తే మా చ శోకే మనః కృథాః
కాలాన్ని బాగా తెలిసినవాడా, కాలం తన హద్దులు దాటి పోదు. ఇది నాకు ఎలా ఉందో నీకూ అలాగే ఉంటుంది. అందుకే, నీకు మేలు జరిగేలా చేయి. మనసులో శోకాన్ని పెట్టుకోకు.
కార్యమ్ అణ్వ్ అపి కాలే తు కృతమ్ ఏత్య్ ఉపకారతామ్ । మహద్ అప్య్ ఉపకారేణ రిక్తతామ్ ఏత్య్ అకాలతః
చిన్న పని అయినా సరైన సమయంలో చేస్తే ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. కానీ ఎంత పెద్ద పని అయినా అకాలంలో చేస్తే ఫలితం ఉండదు.
ఇత్య్ ఏవమ్ ఉక్త్వా ధర్మాత్మా ధర్మార్థసహితం వచః । విరరామ మహాతేజా విశ్వామిత్రో మునీశ్వరః
ఇలా ధర్మబుద్ధితో, ధర్మార్ధంతో కూడిన మాటలు చెప్పి, మహాతేజస్సు గల విశ్వామిత్ర మహర్షి మౌనంగా నిలిచాడు.
శ్రుత్వా వచో మునివరస్య మహాప్రభావస్ తూష్ణీమ్ అతిష్ఠద్ ఉపపన్నమ్ ఇదం స వక్తుమ్ । నో యుక్తియుక్తకథనేన వినైతి తోషం ధీమాన్ అపూరితమనోఽభిమతశ్ చ లోకః
ఆ మహాశక్తి గల మునివర్యుని మాటలు విని, తగినదే అని మౌనంగా నిలిచాడు. ఎందుకంటే, ఎంత యుక్తితో చెప్పినా, కోరినది నెరవేరని జ్ఞానులకు గానీ, లోకానికి గానీ సంతృప్తి కలగదు.
తచ్ ఛ్రుత్వా రాజశార్దూలో విశ్వామిత్రస్య భాషితమ్ । ముహూర్తమ్ ఆసీన్ నిశ్చేష్టస్ సదైన్యం చేదమ్ అబ్రవీత్
విశ్వామిత్రుని మాటలు విని, రాజులలో సింహుడైన వాడు కొంతసేపు నిశ్చలంగా, దుఃఖంతో కూర్చున్నాడు. ఆ తరువాత ఇలా అన్నాడు.
ఊనషోడశవర్షో ఽయం రామో రాజీవలోచనః । న యుద్ధయోగ్యతామ్ అస్య పశ్యామి సహ రాక్షసైః
ఈ పద్మవదనుడైన రాముడు ఇంకా పదహారు సంవత్సరాలు కూడా పూర్తవ్వలేదు. ఇతడు రాక్షసులతో యుద్ధానికి తగిన వయస్సులో లేడు అని నాకు అనిపించదు.
ఇయమ్ అక్షౌహిణీ పూర్ణా యస్యాః పతిర్ అహం ప్రభో । తయా పరివృతో యుద్ధం దాస్యామి పిశితాశినామ్
ఈ సర్వసిద్ధమైన అక్షౌహిణి సేన నాకు చెందింది, ప్రభూ. నేను దాని అధిపతిని. ఈ సేనతో కలిసి మాంసాహారులను ఎదుర్కొని యుద్ధం చేస్తాను.
ఇమే హి శూరా విక్రాన్తా భృత్యా అస్త్రవిశారదాః । అహం చైషాం ధనుష్పాణిర్ గోప్తా సమరమూర్ధని
ఇవ్వాళ్లు వీరులు, ధైర్యవంతులు, ఆయుధాలలో నైపుణ్యం కలిగిన సేవకులు. నేను కూడా విల్లు పట్టుకుని వీరి ముందుండి యుద్ధంలో వీరిని కాపాడుతాను.
ఏభిస్ సహ తవారీణాం మహేన్ద్రమహతామ్ అపి । దదామి యుద్ధం మత్తానాం కరిణామ్ ఇవ కేసరీ
ఈ సేనతో కలిసి నీ శత్రువులు మహేంద్రుడి లాంటి మహాబలవంతులైనా వారితో కూడా యుద్ధం చేస్తాను. మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల మధ్య సింహంలా ఎదుర్కొంటాను.
బాలో రామస్ త్వ్ అనీకేషు న జానాతి బలాబలమ్ । అన్తఃపురాద్ ఋతే దృష్టా నానేనాన్యా రణావనిః
ఈ బాలుడు రాముడు సైన్యంలో ఉన్నప్పుడు బలహీనతలూ, బలమూ ఏమిటో తెలియడు. అంతఃపురాన్ని తప్పించి, ఇతడు ఇంకెక్కడా యుద్ధభూమిని చూడలేదు.
న చాస్త్రైః పరమైర్ యుక్తో న చ యుద్ధవిశారదః । న భటభ్రూకుటీనాం చ తజ్జ్ఞస్ సమరమూర్ధసు
ఇతడు గొప్ప ఆయుధాలు వాడడం రాదు, యుద్ధంలో నిపుణుడూ కాదు. యుద్ధంలో పోరాటకాళ్ళో యోధులు చూపించే భయంకరమైన కోపాన్ని కూడా ఇతడు ఎప్పుడూ చూడలేదు.
కేవలం పుష్పషణ్డేషు నగరోపవనేషు చ । ఉద్యానవనకుఞ్జేషు సదైవ పరిశీలితః
ఇతడు పుష్పవనాల్లో, పట్టణపు తోటల్లో, ఉద్యానవనాల్లో మాత్రమే తిరుగుతూ అలవాటు పడిపోయాడు.
విహర్తుమ్ ఏష జానాతి సహ రాజకుమారకైః । కీర్ణపుష్పోపకారాసు స్వకాస్వ్ అజిరభూమిషు
రాజకుమారులతో కలిసి, పూలు చెల్లబెట్టిన తన ఇంటి ప్రాంగణాల్లో ఆటలు ఆడడం ఇతడికి తెలుసు.
అద్య త్వ్ అతితరాం బ్రహ్మన్ మమ భాగ్యవిపర్యయాత్ । హిమేనేవాహతః పద్మస్ సమ్పన్నో హరితః కృశః
బ్రహ్మన్, నేడు నా అదృష్టం తిరిగి పోయింది. నేను ఒకప్పుడు పుష్పించిన, పచ్చగా ఉన్న తామరపువ్వు వానిపోగా, ఇప్పుడు మంచుతో తాకినట్లుగా, వాడిపోయి, బలహీనంగా ఉన్నాను.
నాత్తుమ్ అన్నాని శక్నోతి న విహర్తుం గృహావనౌ । అన్తఃఖేదపరీతాత్మా తూష్ణీం తిష్ఠతి కేవలమ్
ఆయన భోజనం చేయలేడు, ఇంట్లోనో బయటనో ఆనందించలేడు. లోపల బాధతో మనసు నిండిపోయి, నిశ్శబ్దంగా కూర్చుంటాడు, ఏమీ చేయడు.
సదారస్ సహభృత్యో ఽహం తత్కృతే మునినాయక । శరదీవ పయోవాహో నూనం నిస్సహతాం గతః
మునులలో శ్రేష్ఠుడా, భార్యతో, సేవకులతో కలిసి నేనూ అతని వల్ల శరదృతువులోని మేఘంలా బలహీనుడినయ్యాను.
ఈదృశో ఽసౌ సుతో బాల ఆధినా వివశీకృతః । కథం దదామి తం తుభ్యం యోద్ధుం సహ నిశాచరైః
ఇంతటి చిన్న వయసులోనే నా కుమారుడు దుఃఖంతో బలహీనుడయ్యాడు. అలాంటి వాడిని రాత్రివేళ తిరిగే రాక్షసులతో యుద్ధం చేయమని మీకు ఎలా అప్పగించగలను?
అపి బాలాఙ్గనాసఙ్గాద్ అపి సాధో సుధారసాత్ । రాజ్యాద్ అపి సుఖాయైష పుత్రస్నేహో మహామతే
ఓ మహామతి! చిన్న వయసు ఉన్న స్త్రీల సాంగత్యం కన్నా, అమృతం కన్నా, రాజ్యాధికారం కన్నా కూడా, కొడుకుపై ఉండే ప్రేమ వల్లే ఎక్కువ ఆనందం కలుగుతుంది.
యే దురన్తా మహారమ్భాస్ త్రిషు లోకేషు ఖేదదాః । పుత్రస్నేహేన సన్తో ఽపి కుర్వతే తే న సంశ్రయమ్
ఈ మూడు లోకాల్లో ఎంతటి కష్టమైన పనైనా, సాధారణంగా సంతుష్టిగా ఉండే వారు చేయరు. కానీ కొడుకుపై ప్రేమ కోసం మాత్రం, ఎంత కష్టమైనదైనా వెనుకాడరు.
అసవో ఽథ ధనం దారాస్ త్యజ్యన్తే మానవైస్ సుఖమ్ । న పుత్రా మునిశార్దూల స్వభావో హ్య్ ఏష జన్తుషు
ఓ మునిశార్దూల! మనుషులు తమ ప్రాణాన్ని, ధనాన్ని, భార్యను సులభంగా వదిలేయగలరు. కానీ కొడుకును మాత్రం వదిలేరు. ఇది జీవుల సహజ స్వభావం.
రాక్షసాః క్రూరకర్మాణః కూటయుద్ధవిశారదాః । రామస్ తాన్ యోధయత్వ్ ఇత్థమ్ ఉక్తిర్ ఏవాతిదుస్సహా
క్రూరమైన పనులు చేసే, మాయయుద్ధంలో నిపుణులైన రాక్షసులతో రాముడు యుద్ధం చేయాలని ఆలోచించడమే నాకు భరించలేనంత బాధ కలిగిస్తోంది.