బ్రహ్మాణ్డాకాశభూతౌఘసూర్యమణ్డలమేరవః । అపరిత్యజతో ఽణుత్వం కస్యాణోః పరమాణవః
ఈ విశ్వంలో ఉన్న ఆకాశం, అన్ని భూతాలు, సూర్యుడి వలయం, పర్వతాలు — ఇవన్నీ వదలకుండా ఉండగా, ఎవరికీ ఆణువులంత సూక్ష్మత్వం ఉంటుంది? ఎవరి ఆణువు అంత చిన్నదిగా మారుతుంది?
కస్యానవయవస్యైవ పరమాణుమహాగిరేః । శిలాన్తర్ నిబిడైకాన్తరూపో మజ్జా జగత్త్రయీ
ఎవరికి ఆణువు లాంటి విడదీయలేని సూక్ష్మత్వం, లేదా మహా పర్వతానికి ఉన్నదా? ఆ గట్టి రాయిలో లోపల మజ్జలా, ఈ మూడు లోకాలు ఎవరిలో దాగి ఉన్నాయి?
ఇతి కథయసి చేన్ న మే దురాత్మంస్ తద్ ఇహ నిగీర్య భవన్తమ్ ఆత్మఘాతిన్ । ఫలమ్ ఇవ తవ మణ్డలం గ్రసేయం ప్రసభమ్ ఉపేత్య జగద్ యథా కృతాన్తః
నీవు ఇలా సమాధానం చెప్పకపోతే, దుష్టుడా! ఇక్కడే నిన్ను మింగేసి, నీవు నిన్నే నాశనం చేసుకున్నవాడివి కావడంతో, నేను బలవంతంగా నీ వలయాన్ని, యముడు జగత్తును మింగినట్టు మింగేస్తాను.
ఇత్య్ ఉక్తవతి వేతాలే వక్తుం ప్రశ్నాన్ విహస్య సః । ఉవాచ వచనం రాజా దన్తాంశుధవలాననః
వేతాళుడు ఇలా అడిగిన తర్వాత, రాజు ఆ ప్రశ్నలను చిరునవ్వుతో స్వీకరించి, తన దంతాల కాంతితో ముఖం మెరిసిపోతూ ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
అస్తి చిత్తిక్తతాత్మేదం బ్రహ్మాణ్డమరిచం ఫలమ్ । ఉత్తరోత్తరసంవృత్తభూతత్వక్పరివేష్టితమ్
ఈ బ్రహ్మాండం ఒక మాయాజాలంలా కనిపిస్తుంది. ఇది మనసు చైతన్యానికి ఫలితంగా ఏర్పడింది. ఇది ఒకదాని తరువాత మరొకటి వచ్చే భూతాల పరిమళాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
తాదృశానాం సహస్రాణి ఫలానాం యత్ర సన్తి హి । అస్త్య్ ఉచ్చైస్ తాదృశీ శాఖా విపులా చలపల్లవా
ఇలాంటి ఫలాలు ఇక్కడ వేల సంఖ్యలో ఉన్నాయి. అలాగే, ఇలాంటి ఒక ఎత్తైన, విస్తారమైన, అలకలాడే ఆకులతో అలంకరించబడిన కొమ్మ కూడా ఉంది.
తాదృశీనాం సహస్రాణి శాఖానాం యత్ర సన్త్య్ అథ । తాదృశో ఽస్తి మహావృక్షో దుర్లక్ష్యో విపులాకృతిః
ఇలాంటి కొమ్మలు కూడా ఇక్కడ వేల సంఖ్యలో ఉన్నాయి. అలాగే, ఇలాంటి ఒక గొప్ప, విస్తారమైన, కనబడటానికి కష్టమైన పెద్ద చెట్టు కూడా ఉంది.
యత్ర సన్తి సహస్రాణి తాదృశానాం మహీరుహామ్ । తాదృశం వనమ్ అస్త్య్ ఉచ్చైర్ అనన్తతరుగుల్మకమ్
ఇలాంటి గొప్ప చెట్లు కూడా ఇక్కడ వేల సంఖ్యలో ఉన్నాయి. అలాగే, ఇలాంటి ఎత్తైన, అనేక చెట్లు మరియు పొదలతో నిండిన అటవి కూడా ఉంది.
తాదృశానాం సహస్రాణి వనానాం యత్ర సన్త్య్ అథ । తాదృగ్ అస్తి బృహచ్ ఛృఙ్గమ్ అత్యుచ్చైర్ భరితాకృతి
ఇక్కడ అలాంటి అడవులు వేల సంఖ్యలో ఉన్నాయి. అలాగే, చాలా ఎత్తుగా, విస్తారంగా ఉన్న ఒక గొప్ప కొండ శిఖరం కూడా ఉంది.
తాదృశానాం సహస్రాణి శృఙ్గాణాం యత్ర సన్త్య్ అథ । తాదృశో ఽస్తి మహాశైలః పూరితాఖిలదిక్తటః
ఇక్కడ అలాంటి కొండ శిఖరాలు వేల సంఖ్యలో ఉన్నాయి. అలాగే, అన్ని దిశలను నింపిన ఒక గొప్ప పర్వతం కూడా ఉంది.
తాదృశానాం సహస్రాణి శైలానాం యత్ర సన్త్య్ అథ । తాదృశో ఽస్త్య్ అతివిస్తీర్ణో దేశో విపులకోటరః
ఇక్కడ అలాంటి పర్వతాలు వేల సంఖ్యలో ఉన్నాయి. అలాగే, విశాలమైన గుహలు కలిగిన ఒక విస్తృతమైన ప్రదేశం కూడా ఉంది.
తాదృశానాం సహస్రాణి దేశానాం యత్ర సన్త్య్ అథ । తాదృగ్ అస్తి బృహద్ ద్వీపం మహాహ్రదనదీవృతమ్
ఇక్కడ అలాంటి ప్రదేశాలు వేల సంఖ్యలో ఉన్నాయి. అలాగే, పెద్ద సరస్సులు, నదులు చుట్టుముట్టిన ఒక గొప్ప ద్వీపం కూడా ఉంది.
తాదృశానాం సహస్రాణి ద్వీపానాం యత్ర సన్త్య్ అథ । తాదృగ్ అస్తి మహీపీఠం విచిత్రరచనాన్వితమ్
అలాంటి ద్వీపాలు వేల కొద్దీ ఉన్న ఒక భూమి ఉంది. ఆ భూమి ఎన్నో విచిత్రమైన నిర్మాణాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
తాదృశీనాం సహస్రాణి పృథ్వీనాం యత్ర సన్త్య్ అథ । తాదృగ్ అస్తి జగత్ స్ఫారం మహాభువనపఞ్జరమ్
అలాంటి భూములు వేల సంఖ్యలో ఉన్న ఒక విశాలమైన లోకం ఉంది. అది గొప్పగా విస్తరించిన జగత్తు, మహా భువనాల గూడు.
తాదృశానాం సహస్రాణి జగతాం యత్ర సన్త్య్ అథ । తాదృగ్ అస్తి మహచ్ చాణ్డం చణ్డాడమ్బరపీఠవత్
అలాంటి లోకాలు వేల కొద్దీ ఉన్న ఒక మహా అండం ఉంది. అది గొప్ప కలకలంతో నిండిన పెద్ద ఆసనం వంటిది.
తాదృశానాం సహస్రాణి యత్రాణ్డాణాం తరఙ్గకః । తాదృశో ఽవిరతస్పన్దో విపులో ఽస్త్య్ అథ సాగరః
అలాంటి అండాలు వేల తరంగాలుగా ఎగిసే ఒక విస్తారమైన సముద్రం ఉంది. అది ఎప్పుడూ అలలతో కదిలిపోతూ ఉంటుంది.
తాదృక్సాగరలక్ష్యాణి తరఙ్గో యత్ర పేలవః । తాదృశస్ స్వవిలాసాత్మా నిర్మలో ఽస్తి మహార్ణవః
అలాంటి సముద్రాల లక్షణాలు కలిగిన ఒక మహాసముద్రం ఉంది. అందులో ప్రతి అల కూడా వేలాది సముద్రాల గుర్తులు మోసుకుపోతూ, ఆ మహాసముద్రం తన స్వభావానికే ఆనందంగా, నిర్మలంగా వెలుగుతుంది.
తాదృంశ్య్ అబ్ధిసహస్రాణి యస్యోదరజలాన్య్ అథ । తాదృశో ఽస్తి పుమాన్ కశ్చిద్ అత్యుచ్చైర్ భరితాకృతిః
అలాంటి వేలాది సముద్రాలు తన కడుపులోని నీటిలో ఉన్నట్లు, ఒక గొప్ప రూపాన్ని, మహోన్నతమైన ఆకృతిని కలిగిన మహాపురుషుడు ఉన్నాడు.
తాదృశానాం నృణాం లక్షైర్ యస్య మాలోరసి స్థితా । ప్రధానం సర్వసత్తానాం తాదృశో ఽస్త్య్ అపరః పుమాన్
అలాంటి లక్షలాది మనుషులు తన మెడలో ఉన్న మాలపై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నట్లు, సమస్త జీవులలో ప్రధానమైన మరొక మహాపురుషుడు ఉన్నాడు.
తాదృశానాం సహస్రాణి పురుషాణాం మహాత్మనామ్ । స్ఫురన్తి మణ్డలే యస్య స్వతనూరుహజాలవత్
అలాంటి వేలాది మహాత్ములు, తమ శరీరంలోని రోమాల వలయాల్లా ప్రకాశిస్తూ, ఒక వలయంగా వెలుగుతుంటారు.
తాదృశో ఽస్తి మహాదిత్యస్ స తపత్య్ ఆసు దృష్టిషు । యా ఏతాః కలనాస్ సర్వాస్ తా ఏతాస్ తస్య దీప్తయః
ఇలాంటి గొప్ప సూర్యుడు ఈ మన దృష్టుల్లో ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు. మనకు కనిపించే అన్ని వేరువేరు భావాలూ అతని కిరణాలే.
అస్యాదిత్యస్య రశ్మీనాం బ్రహ్మాణ్డం త్రసరేణువత్ । ఏష చిత్సూర్య ఇత్య్ ఉక్తస్ సర్వమ్ ఏతత్ తపత్య్ అసౌ
ఈ సూర్యునికి, ఈ బ్రహ్మాండం అతని కిరణాల్లో ఒక ధూళిపాటికంటే తక్కువ. దీనిని 'చైతన్య సూర్యుడు' అంటారు. ఇదే అన్నిటినీ ప్రకాశింపజేస్తుంది.
విజ్ఞానాత్మైష పరమో భాస్కరో భావిభాసనః । ఇమే యే భువనాభోగాస్ తస్యైవ త్రసరేణవః
శుద్ధ జ్ఞాన స్వరూపుడైన ఈ పరమ సూర్యుడు అన్నింటినీ వెలిగిస్తూ ప్రకాశిస్తాడు. ఈ లోకాలు అన్నీ అతనికి ధూళిపాటలాంటివే.
విజ్ఞానపరమార్కస్య భాసా భాన్తి భవన్తి చ । ఇమా జగదహర్లక్ష్మ్యస్ త్వ్ అహర్లక్ష్మ్యో రవేర్ ఇవ
జ్ఞాన సూర్యుని కాంతితో ఈ జగత్తులోని ఐశ్వర్యాలు వెలుగుతాయి, ఉద్భవిస్తాయి. ఇవి సూర్యుని వల్ల పగటి ఐశ్వర్యాలు కలిగినట్టే.
విజ్ఞానమాత్రకచితాత్మని జన్తుజాతే త్రైలోక్యమణ్డపగణే చ వికాసభాజి । నిర్మజ్జనోద్భవనసమ్భ్రమభావలేఖాస్ సన్తీవ నేహ హి మనాగ్ అపి శాన్తమ్ ఆస్స్వ
జ్ఞానమే ఆధారంగా ఉన్న ఆత్మలో, అన్ని జీవులలో, మూడు లోకాల విస్తారంలో, ఎక్కడ చూసినా కలకలం, మునిగిపోవడం, పైకి రావడం, అయోమయం లాంటి భావాల జాడలు కనిపిస్తాయి. కానీ ఇక్కడ నిజంగా కొంచెమైనా శాంతి లేదు; నీవు నిశ్చింతగా ఉండు.
కాలసత్తా నభస్సత్తా స్పన్దసత్తా చ చిన్మయీ । శుద్ధచేతనసత్తాథ సర్వమ్ ఇత్యాది పావనమ్
కాలం ఉండటం, ఆకాశం ఉండటం, కదలిక ఉండటం—ఇవి అన్నీ చైతన్య స్వరూపమే. అలాగే, శుద్ధమైన జ్ఞానం ఉండటమూ. అందువల్ల, అన్నీ పవిత్రమైనవే.
పరమాత్మమహావాయౌ రజస్ స్ఫురతి చఞ్చలమ్ । కుసుమాన్తర్ ఇవామోదస్ తదతద్రూపకం స్వతః
పరమాత్మ అనే మహా గాలిలో, రాజోగుణం అలజడిగా కదులుతుంది. అది పువ్వులో పరిమళం ఎలా వ్యాపిస్తుందో అలాగే. ఆ గుణానికి పరమాత్మతో వేరుగా ఉన్న స్వరూపం ఉన్నా, అది పరమాత్మ నుంచే ఉద్భవిస్తుంది.
జగదాఖ్యే మహాస్వప్నే స్వప్నాత్ స్వప్నాన్తరం వ్రజేత్ । రూపం త్యజతి నో శాన్తం బ్రహ్మ శాన్తత్వబృంహితమ్
ప్రపంచం అనే గొప్ప కలలో, ఒక కల నుంచి మరో కలకు వెళ్తారు. రూపాలు వదిలిపెడతారు, కానీ శాంతితో పరిపూర్ణమైన బ్రహ్మం మాత్రం ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టబడదు.
సఙ్కల్పపరిబృంహేయమ్ అనన్తస్ఫురణా స్వతః । యథా యథాభిబృంహాభిర్ బృంహత్య్ ఆబృంహితా తథా
ఈ ఊహ విస్తరణ అనేది అంతులేని ప్రకాశంలా సహజంగా వెలుగుతుంది. దాన్ని ఎంతగా పెంచితే, అంతగా అది విస్తారంగా మారుతుంది.
సఙ్కల్పశ్ చ పరాద్ అస్మాన్ మనాగ్ అపి న భిద్యతే । చిన్మయత్వాత్ తతః కిఞ్చిన్ న బృంహాస్తి న బృంహణమ్
ఈ ఊహ మనకు ذرాయంత కూడా వేరుగా లేదు, ఎందుకంటే అది చైతన్య స్వరూపమే. అందువల్ల నిజంగా ఎటువంటి విస్తరణా, విస్తరించేది కూడా లేదు.