సదృశాచారజన్మానస్ త ఏవాన్యే చ భూరిశః । భూయో భూయో వివర్తన్తే సర్గేష్వ్ అప్స్వ్ ఇవ వీచయః
ఇలాగే, ఒకే విధమైన ఆచరణ, జన్మ కలిగినవారు, ఇంకా మరెందరో, సృష్టి చక్రంలో నీటిలో అలలు లాగ మరెన్నోసార్లు పుడుతూ పోతూ ఉంటారు.
అత్యన్తసదృశాః కేచిత్ కేచిద్ అర్ధసమక్రమాః । కేచిద్ ఈషత్సమాః కేచిన్ న కదాచిత్ పునస్ తథా
కొంతమంది పూర్తిగా ఒకేలా ఉంటారు, మరికొందరు కొంతవరకు మాత్రమే పోలి ఉంటారు, ఇంకొందరు కొద్దిగా మాత్రమే, మరికొందరు మాత్రం ఇక ఎప్పుడూ అలా పుట్టరు.
ఏవమ్ ఏషాతివితతా మాయా మనసి మోహినీ । క్షణో నేహాస్తి నో కల్పః ప్రతిపత్తిర్ హి జృమ్భతే
ఇలా ఈ విస్తృతమైన మాయా మనసులో మోహాన్ని కలిగిస్తుంది. ఇక్కడ క్షణమూ లేదు, యుగమూ లేదు; కేవలం జ్ఞానం మాత్రమే వికసిస్తుంది.
క్వైకవింశత్యహోరాత్రా అనన్తాః క్వ కుయోనయః । క్వ తాసామ్ ఉపలమ్భో ఽలమ్ అహో భీమా మనోగతిః
ఇక్కడ ఇరవై ఒకటి రాత్రి పగళ్లు ఎక్కడ? అనంతమూ ఎక్కడ? తప్పు మార్గాలు ఎక్కడ? వాటి ఫలితం ఎక్కడ? హాయ్, మనస్సు ప్రయాణం ఎంత భయంకరంగా ఉంది!
ప్రతిభామాత్రమ్ ఏవేదమ్ ఇత్థం వికసితం సితమ్ । నానాకలహకల్లోలచలం ప్రాతర్ ఇవామ్బుజమ్
ఇది అంతా కేవలం ఒక జ్ఞానపు మెరుపులా, ఇలా వికసించి, స్వచ్ఛంగా ప్రకాశిస్తూ, అనేక వాదాల అలలతో ఊగిపోతూ, ఉదయాన్నే వికసే తామరపువ్వులా కనిపిస్తుంది.
జాతం సంవేదనాద్ ఏవ శుద్ధాద్ ఇదమ్ అశుద్ధవత్ । సంసారజాలమ్ అఖిలం వహ్నిర్ వహ్నికణాద్ ఇవ
ఈ మొత్తం సంసారపు జాలం, శుద్ధమైన జ్ఞానం నుంచే పుట్టింది, అయినా అది అశుద్ధంగా అనిపిస్తుంది. అది అగ్నికణం నుండి అగ్ని పుట్టినట్టే.
ప్రత్యేకమ్ ఏవమ్ ఉదితః ప్రతిభాసషణ్డష్ షణ్డాన్తరేష్వ్ అపి చ తత్ర విచిత్రషణ్డాః । సర్వే స్వయం నను చ తే చ మిథో న మిథ్యా సర్వాత్మని స్ఫురతి కారణకారణే ఽస్మిన్
ప్రతి ఒక్కటిలోను ఇలాంటి అనేక రూపాలు పుట్టుకొస్తాయి; వాటి లోపల కూడా ఎన్నో విచిత్రమైన రూపాలు కనిపిస్తాయి. ఇవన్నీ తాము తాము ఉండి, పరస్పరం కలిసిపోతున్నట్టు కనిపించినా, అవి అబద్ధం కావు. ఎందుకంటే ఈ సమస్తానికి ఆధారమైన ఆ పరమాత్మలోనే కారణం, కార్యం అన్నీ ప్రకాశిస్తున్నాయి.
మునినాయక తం భిక్షుం గత్వా సమ్బోధయన్త్వ్ అమీ । నరా మత్ప్రహితాశ్ శీఘ్రం చీనబుద్ధకుటీగతమ్
మహర్షులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను పంపిన ఈ మనుషులు త్వరగా వెళ్లి చైనా బుద్ధమఠంలో ఉన్న ఆ భిక్షువును మేల్కొలిపించాలి.
రాజంస్ తస్య మహాభిక్షోస్ స దేహః ప్రాణవర్జితః । క్లేదం వైవర్ణ్యమ్ ఆయాతో నాసౌ జీవితభాజనమ్
ఓ రాజా, ఆ మహాభిక్షువు శరీరం ఇప్పుడు ప్రాణం లేకుండా పోయింది; అది తడిగా, వర్ణం కోల్పోయి, ఇక జీవించడానికి అనర్హమైంది.
తస్య భిక్షోశ్ చ జీవో ఽసౌ భూత్వా పద్మజసారసః । జీవన్ముక్తస్ స్థితో భూయో నాసౌ సంసృతిభాజనమ్
ఆ భిక్షువు ప్రాణం ఇప్పుడు పద్మజుని సారం అయి, జీవన్ముక్తుడిగా స్థిరంగా ఉంది; ఇక జనన మరణాల చక్రానికి అతడు లోనవ్వడంలేదు.
తద్గృహే మాసపర్యన్తే బలాన్ నిష్కాసితార్గడాః । అన్తర్ ఆలోకయిష్యన్తి భిక్షుమ్ అక్షుణ్ణమానసమ్
ఆ ఇంట్లో ఒక నెల పాటు, బలవంతంగా బయటకు పంపించిన కాపలాదారులు, లోపలికి చూస్తూ, మనస్సు క్షోభించని ఆ భిక్షువును గమనిస్తారు.
అన్యేనైవ స దేహేన భిక్షుర్ ముక్తో వ్యవస్థితః । కథం ప్రబోధ్యతే నష్టం తద్విహారే శరీరకమ్
ఇంకో శరీరంతో విముక్తుడైన ఆ భిక్షువు నిలిచివుంటాడు; ఆ ఇంట్లో మరిచిపోయిన శరీరాన్ని ఎలా మళ్లీ చైతన్యవంతం చేయగలరు?
ఏషా గుణమయీ మాయా దుర్బోధేన దురత్యయా । నిత్యం సత్యావబోధేన సుఖేనైవాతివాహ్యతే
ఈ మాయా గుణాలతో కూడి, అర్థం చేసుకోవడానికీ, దాటి పోవడానికీ చాలా కష్టం. అయినా, సత్యాన్ని ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకుంటే, దాన్ని సులభంగా దాటిపోవచ్చు.
అసత్యైవ కృతారమ్భా హేమ్నః కటకతా యథా । ప్రతిభాసవిపర్యాసమాత్రకారణకోదయా
దాని కార్యాలు అసత్యంపై ఆధారపడి ఉంటాయి, బంగారానికి పూత వేసినట్టే. అవి కేవలం భ్రమ వల్లే ఉద్భవిస్తాయి.
పరమాత్మన ఏవేయమ్ ఇత్థం మాయేతి మీయతే । తరఙ్గతేవ పయసి ప్రేక్షామాత్రవినాశినీ
ఈ జగత్తు పరమాత్మ యొక్క మాయ మాత్రమే. ఇది నీటిలో అలలా, చూస్తే వెంటనే కరిగిపోతుంది.
జ్ఞో ఽపి దృశ్యమయాద్ దీర్ఘస్వప్నాత్ స్వప్నాన్తరం వ్రజన్ । ఏవం నాన్యత్వమ్ ఆయాతి వివేకాత్ సర్వగాత్మదృక్
బోధ కలిగినవాడు, ఈ దృశ్యమయమైన దీర్ఘమైన కల నుండి మరో కలలోకి వెళ్ళినా, వివేకంతో అన్నీ ఆత్మగా చూసేవాడుకి వేరుగా ఉండే భావన కలుగదు.
యో యో ఽస్య ప్రతిభాసస్ స్యాద్ ఆత్మైవ స స బోధతః । స ఏవోదేతి సంసారకరఞ్జవనగుల్మదృక్
ఏ రూపం కనబడినా, అది ఆత్మే అని తెలుసుకో. అది మాయలో కనపడే గడ్డి పొదల దృశ్యంలా, ఇదే సంసారం రూపంలో కనిపిస్తుంది.
ప్రత్యేకం భూతమ్ ఉదితం పృథక్ సంసారమణ్డలమ్ । భిక్షోస్ స్వప్నాన్తరమ్ ఇవ పరాద్ వీచిర్ ఇవామ్భసః
ప్రతి జీవి ఒక్కొక్కటి పుట్టినప్పుడు, అది వేరే సంసార చక్రంలా ఉంటుంది. అది భిక్షువుకి మరో కలలా, నీటిలో అలలా కనిపిస్తుంది.
ప్రసృతః పద్మజాద్ ఏవ జగత్స్వప్నో ఽయమ్ ఆదితః । తథైవాథ స్వచిత్తోత్కరూఢస్ సర్వజనం ప్రతి
ఈ జగత్తు మొదటి నుండీ కమలంలో పుట్టిన బ్రహ్మద్వారా కలలా ఉద్భవించింది. అలాగే, ప్రతి మనిషి మనసులో ఇది బలంగా స్థిరపడింది.
ఆపితామహమ్ ఆభాతి సర్గస్ స్వప్నవిలాసవత్ । ప్రత్యేకమ్ ఉదితస్ తేన బ్రహ్మాణ్డానీహ కోటిశః
సృష్టి ప్రతి ఒక్కరికీ బ్రహ్మ నుండి వచ్చిన కలల ఆటలా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల ఇక్కడ కోటివిధాలుగా బ్రహ్మాండాలు ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్కరికి పుట్టుకొచ్చాయి.
స్ఫురన్ పరస్మిన్ ప్రత్యేకం జీవః పశ్యతి విభ్రమమ్ । హృదయే ఽర్థసమర్థం చ స్వప్నవద్ దీర్ఘమ్ ఆన్తరమ్
ప్రతి జీవుడు పరమాత్మలో వెలుగుతూ, గందరగోళాన్ని చూస్తాడు. తన హృదయంలో అర్థవంతమైన విషయాలతో నిండిన, దీర్ఘమైన అంతర్గత కలను అనుభవిస్తాడు.
చిత్సత్తామాత్రసామాన్యప్రతీతిచ్యుతిమాత్రతః । జరామరణదుఃఖానాం కశ్చిద్ భాజనతాం గతః
చైతన్య స్వరూపమైన సాధారణ జ్ఞానం కనిపించి మాయమవడమే వల్ల, ఎవరో ఒకరు వృద్ధాప్యం, మరణం వంటి దుఃఖాలకు పాత్రుడవుతాడు.
పాతాలం బ్రహ్మలోకం వా చిచ్ చమత్కృతిశాలినీ । చిత్తాంశస్పన్దమాత్రేణ కృత్వా కృత్వైవ సంస్థితా
పాతాళం అయినా, బ్రహ్మలోకం అయినా, ఈ సృష్టి అంతా మనసు యొక్క ఒక చిన్న అలజడితోనే పుట్టి, మళ్లీ అంతే సులభంగా నిలిచిపోతుంది. ఈ అద్భుతమైన చైతన్యం వాటిని సృష్టించి, మళ్లీ సృష్టిస్తూ, స్థిరంగా ఉంటుంది.
చిత్ స్పన్దరూపిణీ జీవనామ్నాగత్యాత్మనాత్మని । అన్యత్రాన్యేవ లుఠతి భూత్వా సమ్భ్రమభారిణీ
ఈ చైతన్యం స్వయంగా ప్రాణశక్తిగా మారి తనలో తనే కదులుతుంది. ఇంకొక్కడైతే, అది మరొక రూపంలో, అయోమయంతో నిండినట్టు తిరుగుతూ ఉంటుంది.
బిభేషి పరమాత్మాత్మా పరమాత్మన ఏవ కిమ్ । జీవదేహాదినామ్నో ఽస్మాత్ ప్రతిబిమ్బాద్ ఇవార్భకః
పరమాత్మా! నువ్వే నీ స్వరూపాన్ని ఎందుకు భయపడుతున్నావు? అది చిన్నపిల్లవాడు తన ప్రతిబింబాన్ని చూసి భయపడినట్టు, జీవుడు, శరీరం మొదలైన పేర్లతో ఉన్న నీ ప్రతిబింబాన్ని చూసి భయపడటమే.
బ్రహ్మణ్య్ ఏవ పరం బ్రహ్మ జగద్దృష్ట్యైవ సత్ స్థితమ్ । శుద్ధాకాశమ్ ఇవాకాశే జలే జలమ్ ఇవామలమ్
ఈ జగత్తు అనిపించేది బ్రహ్మంలోనే పరబ్రహ్మంగా ఉంది. అది ఖాళీ ఆకాశంలో స్వచ్ఛమైన ఆకాశం ఉన్నట్టు, నీటిలో స్వచ్ఛమైన నీరు ఉన్నట్టు ఉంటుంది.
లోకో బ్రహ్మణ ఏవాయం జగద్రూపేణ తిష్ఠతః । బిభేత్య్ అన్యతయోపాత్తాత్ ప్రతిబిమ్బాద్ ఇవార్భకః
ఈ లోకం అన్నీ జగత్తు రూపంలో నిలిచిన బ్రహ్మనే. అది వేరొకదిగా కనిపిస్తే, పిల్లవాడు తన ప్రతిబింబాన్ని చూసి భయపడినట్టు, భయపడుతుంది.
స్పన్దే ఽస్పన్దీకృతే బోధాచ్ చితస్ సఞ్జ్ఞా విలీయతే । సాప్య్ అలం పరిణామేన లీయతే ఽగ్నౌ ఘృతం యథా
జ్ఞానంతో చలనాన్ని నిలిపేస్తే, మనస్సు అనే భావన కరిగిపోతుంది. అది కూడా మార్పుతో పూర్తిగా లయమైపోతుంది, నిప్పులో నెయ్యి కలిసిపోవడంలా.
చిత్స్పన్ద ఏవ చిత్స్పన్దే సర్వాత్మాత్మని జృమ్భతే । స్పన్దాస్పన్దౌ జృమ్భణాది కల్పితం నాత్ర వాస్తవమ్
చైతన్యపు చలనం అదే చైతన్యంలో, సమస్తానికి ఆధారమైన ఆత్మలో విస్తరిస్తుంది. చలనమా, నిశ్చలమా, విస్తరణా, సంకోచమా అన్నీ ఊహలు మాత్రమే, నిజంగా ఏదీ కాదు.
న స్పన్దో ఽస్తీహ నాస్పన్దో నైకతా నాపి చ ద్వితా । శుద్ధచిన్మాత్రమ్ ఏవాస్తి సర్వం చాస్తి యథాస్థితమ్
ఇక్కడ చలనం లేదు, నిశ్చలత లేదు, ఏకత్వం లేదు, ద్వైతం లేదు. కేవలం నిర్మలమైన చైతన్యమే ఉంది, అన్నీ యథాతథంగా ఉన్నాయి.