అనపేక్ష్యైవ చ ప్రశ్నమ్ ఉవాచాథ మునీశ్వరః । బోధయన్తి బలాద్ ఏవ సానుకమ్పా హి సాధవః
ప్రశ్న కోసం ఎదురు చూడకుండా, ఆ మహర్షి మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు. ఎందుకంటే దయతో ఉన్న సద్గుణులు, అవసరమైతే బలవంతంగా కూడా ఇతరులకు జ్ఞానం బోధిస్తారు.
రాజన్ రఘుకులాకాశశశాఙ్క రఘునన్దన । హ్యో మయా ధ్యాననేత్రేణ స భిక్షుః ప్రేక్షితశ్ చిరమ్
రఘువంశ చంద్రుడా, రఘువంశానికి ఆనందదాయకుడా, నరపతి! నిన్న నేను ధ్యానదృష్టితో ఆ భిక్షువును చాలా కాలం గమనించాను.
ధ్యానేనాహం చిరం భ్రాన్తస్ తాదృగ్భిక్షుదిదృక్షయా । ద్వీపాని సప్త విపులాంస్ తథైవ కులపర్వతాన్
ధ్యానంలో మునిగి, అలాంటి భిక్షువు ఎక్కడ ఉంటాడో తెలుసుకోవాలని ఎంతోకాలం తిరిగాను. ఆ తపస్సులో ఏడు విస్తారమైన ద్వీపాలు, ముఖ్యమైన పర్వతాలు అన్నీ చుట్టివచ్చాను.
యావత్ కుతశ్చిద్ అప్య్ ఏవ భిక్షుర్ లబ్ధో న తాదృశః । కథం కిల మనోరాజ్యం బహిర్ అప్య్ ఉపలభ్యతే
అయినా, ఎక్కడా అలాంటి భిక్షువును కనుగొనలేకపోయాను. మనస్సు రాజ్యం బయట ఎక్కడ దొరుకుతుందో చెప్పండి.
తతస్ త్రిభాగశేషాయాం రాత్రౌ పునర్ అహం ధియా । ఉత్తరాశాన్తరం యాతో వేలావాత ఇవార్ణవమ్
అలా తిరిగి, మూడో వంతు రాత్రి మిగిలినప్పుడు, మళ్లీ నా మనస్సుతో ఉత్తర దిశగా సాగాను. అది ఒడ్డునుంచి సముద్రం వైపు వీస్తున్న గాలి లాగా ఉంది.
చీననామాథ తత్రాస్తి శ్రీమాఞ్ జనపదో మహాన్ । వల్మీకోపరి తత్రాస్తి విహారో జినసంశ్రయః
అక్కడ చీన అనే గొప్ప, ధనికమైన దేశం ఉంది. అక్కడ ఒక పెద్ద పుట్టమీద జినుని ఆశ్రయంగా ఒక మఠం ఉంది.
తస్మిన్ విహారే స్వకుటీకోశే కపిలమూర్ధజః । భిక్షుర్ దీర్ఘశయా నామ స్థిత ఏవంపరోదయః
ఆ ఆశ్రమంలో, తన కుడి గుడిసెలో, పసుపు రంగు జుట్టు కలిగిన దీర్ఘశయా అనే భిక్షువు అలా స్థిరంగా ఉండేవాడు.
ఏకవింశతిరాత్రం చ తస్యైవంస్థితిశాలినః । దృఢార్గడం గృహం ధ్యానభఙ్గభీతా విశన్తి నో
అలా ధ్యానం లో లీనమై ఉన్న ఆ భిక్షువు కోసం ఇరవై ఒక రాత్రులు గడిచినా, ధ్యానం భంగం అవుతుందని భయపడి, బలమైన ఆ గృహాన్నికూడా ఎవరూ లోపలికి రాలేదు.
భృత్యాః ప్రాయః కిల తథా స తిష్ఠతి సుభిక్షుకః । అద్యైవం తస్య సమ్పన్నం నియతేర్ ఈదృశీ స్థితిః
అతని సేవకులు సాధారణంగా అతన్ని అలా వదిలిపెట్టేవారు; అదృష్టవంతుడైన ఆ భిక్షువు ఈ రోజు విధి వల్ల ఇలాంటి స్థితిని పొందాడు.
రాత్రయో ధ్యాననిష్ఠస్య గతాస్ తస్యైకవింశతిః । స తు వర్షసహస్రాణి తథా చిత్తే ఽనుభూతవాన్
ఆయన ధ్యానంలో లీనమై ఉండగా, ఇరవై ఒక రాత్రులు గడిచిపోయాయి; కానీ తన మనసులో మాత్రం, అది వెయ్యి సంవత్సరాలుగా అనుభూతి అయ్యింది.
కస్మింశ్చిత్ ప్రాక్తనే కల్పే భిక్షుర్ ఏవం పురాభవత్ । అద్య త్వ్ ఇహ ద్వితీయో ఽస్తి తృతీయో నోపలభ్యతే
కొన్ని పూర్వకాలాల్లో, ఒక భిక్షువు ఇలాగే ఉండేవాడు. కానీ ఇప్పుడు ఇక్కడ రెండవవాడు ఉన్నాడు, మూడవవాడు మాత్రం కనబడటం లేదు.
మయా తు పునర్ అన్విష్టశ్ చేతసా చతురాత్మనా । తాదృగ్ భిక్షుస్ తృతీయో ఽన్యో జగత్పద్మోదరాలినా
కానీ నేను నా నాలుగు విధాలైన మనసుతో మళ్లీ వెతికితే, ప్రపంచ పద్మపు గర్భంలో ఇంకొక భిక్షువును, అంటే మూడవవాడిని కనుగొన్నాను.
అస్మాత్ సర్గాత్ తు నో లబ్ధస్ తృతీయస్ తాదృగాశయః । అథాన్యే లీలయా సర్గా మయా సమ్ప్రేక్షితాస్ తతః
ఈ సృష్టిలో అలాంటి మనసు గల మూడవవాడు దొరకలేదు. అందుకే ఆటగా ఇతర సృష్టులను కూడా నేను చూశాను.
యావత్ కస్మింశ్చిద్ ఆకాశకోశశాయిని సర్గకే । తృతీయో విద్యతే భిక్షుర్ బ్రాహ్మణశ్ చేదృశక్రమః
అలా చూస్తూ ఉండగా, ఒక ఆకాశపు గర్భంలో ఉండే సృష్టిలో, ఈ క్రమంలో మూడవ భిక్షువు, ఒక బ్రాహ్మణుడు కనబడినాడు.
ఏవం తేనైవ తేనైవ సన్నివేశేన భూరిశః । భవిష్యన్త్య్ అభవన్ సన్తి పదార్థాస్ సర్గసన్తతౌ
ఇలానే, ఇదే విధంగా, అనేకమైన వస్తువులు సృష్టిలో పుట్టి, మళ్లీ అంతరించి, ఇంకా ఉన్నట్టే ఉంటూ వస్తున్నాయి.
అస్యాం సభాయామ్ అపి యే మునయో బ్రాహ్మణా నృపాః । భావ్యమ్ ఏవంసమాచారైస్ తైర్ అన్యైర్ అప్య్ అనేకశః
ఈ సభలో ఉన్న మునులు, బ్రాహ్మణులు, రాజులు, ఇంకా మరెందరో, విధిగా ఇలాంటి పనులు ఎన్నోసార్లు చేస్తారు.
నారదేనామునా భావ్యం పునర్ అన్యేన చానఘ । ఏవమ్ ఏవాత్రిణా భావ్యం పునర్ అన్యేన చాధునా
పాపరహితుడా, ఈ నారదుడితోనూ, ఇంకొకరితోనూ ఇదే విధంగా జరుగుతుంది. అలాగే అత్రితోనూ, ఇప్పుడు మరొకరితోనూ ఇదే జరుగుతుంది.
ఏవం కలత్రకర్మభ్యాం యుక్తేనానేన భూరిశః । ఏవంజన్మాదినా భావ్యం వ్యాసేన చ శుకేన చ
ఇలానే భార్యతో కలిసిన జీవితం, కర్మలు, జన్మ మొదలైన వాటి ద్వారా, వ్యాసుడు, శుకుడు కూడా ఎన్నోసార్లు ఇదే విధంగా అనుభవిస్తారు.
జనకేన పునర్ భావ్యం క్రతునా పులహేన చ । అగస్త్యేన పులస్త్యేన భృగుణాఙ్గిరసాపి చ
ఇది మళ్లీ జనకుడు, కృతువు, పులహుడు, అగస్త్యుడు, పులస్త్యుడు, భృగువు, అంగిరసుడు వీరందరికీ జరగాల్సిందే.
ఏత ఏవ తథాన్యే చ ఏవంరూపక్రియాస్పదమ్ । చిరాచ్ చిరాద్ భవిష్యన్తి మాయేయం వితతా యతః
ఇలాంటి వారు, ఇంకా మరికొందరు కూడా, ఇలాంటి రూపాలు, పనులు ఎన్నోసార్లు, చాలా కాలం పాటు కలుగుతూనే ఉంటాయి. ఎందుకంటే ఈ మాయ అంతటా వ్యాపించింది.
సదృశాచారజన్మానస్ త ఏవాన్యే చ భూరిశః । భూయో భూయో వివర్తన్తే సర్గేష్వ్ అప్స్వ్ ఇవ వీచయః
ఇలాగే, ఒకే విధమైన ఆచరణ, జన్మ కలిగినవారు, ఇంకా మరెందరో, సృష్టి చక్రంలో నీటిలో అలలు లాగ మరెన్నోసార్లు పుడుతూ పోతూ ఉంటారు.
అత్యన్తసదృశాః కేచిత్ కేచిద్ అర్ధసమక్రమాః । కేచిద్ ఈషత్సమాః కేచిన్ న కదాచిత్ పునస్ తథా
కొంతమంది పూర్తిగా ఒకేలా ఉంటారు, మరికొందరు కొంతవరకు మాత్రమే పోలి ఉంటారు, ఇంకొందరు కొద్దిగా మాత్రమే, మరికొందరు మాత్రం ఇక ఎప్పుడూ అలా పుట్టరు.
ఏవమ్ ఏషాతివితతా మాయా మనసి మోహినీ । క్షణో నేహాస్తి నో కల్పః ప్రతిపత్తిర్ హి జృమ్భతే
ఇలా ఈ విస్తృతమైన మాయా మనసులో మోహాన్ని కలిగిస్తుంది. ఇక్కడ క్షణమూ లేదు, యుగమూ లేదు; కేవలం జ్ఞానం మాత్రమే వికసిస్తుంది.
క్వైకవింశత్యహోరాత్రా అనన్తాః క్వ కుయోనయః । క్వ తాసామ్ ఉపలమ్భో ఽలమ్ అహో భీమా మనోగతిః
ఇక్కడ ఇరవై ఒకటి రాత్రి పగళ్లు ఎక్కడ? అనంతమూ ఎక్కడ? తప్పు మార్గాలు ఎక్కడ? వాటి ఫలితం ఎక్కడ? హాయ్, మనస్సు ప్రయాణం ఎంత భయంకరంగా ఉంది!
ప్రతిభామాత్రమ్ ఏవేదమ్ ఇత్థం వికసితం సితమ్ । నానాకలహకల్లోలచలం ప్రాతర్ ఇవామ్బుజమ్
ఇది అంతా కేవలం ఒక జ్ఞానపు మెరుపులా, ఇలా వికసించి, స్వచ్ఛంగా ప్రకాశిస్తూ, అనేక వాదాల అలలతో ఊగిపోతూ, ఉదయాన్నే వికసే తామరపువ్వులా కనిపిస్తుంది.
జాతం సంవేదనాద్ ఏవ శుద్ధాద్ ఇదమ్ అశుద్ధవత్ । సంసారజాలమ్ అఖిలం వహ్నిర్ వహ్నికణాద్ ఇవ
ఈ మొత్తం సంసారపు జాలం, శుద్ధమైన జ్ఞానం నుంచే పుట్టింది, అయినా అది అశుద్ధంగా అనిపిస్తుంది. అది అగ్నికణం నుండి అగ్ని పుట్టినట్టే.
ప్రత్యేకమ్ ఏవమ్ ఉదితః ప్రతిభాసషణ్డష్ షణ్డాన్తరేష్వ్ అపి చ తత్ర విచిత్రషణ్డాః । సర్వే స్వయం నను చ తే చ మిథో న మిథ్యా సర్వాత్మని స్ఫురతి కారణకారణే ఽస్మిన్
ప్రతి ఒక్కటిలోను ఇలాంటి అనేక రూపాలు పుట్టుకొస్తాయి; వాటి లోపల కూడా ఎన్నో విచిత్రమైన రూపాలు కనిపిస్తాయి. ఇవన్నీ తాము తాము ఉండి, పరస్పరం కలిసిపోతున్నట్టు కనిపించినా, అవి అబద్ధం కావు. ఎందుకంటే ఈ సమస్తానికి ఆధారమైన ఆ పరమాత్మలోనే కారణం, కార్యం అన్నీ ప్రకాశిస్తున్నాయి.
మునినాయక తం భిక్షుం గత్వా సమ్బోధయన్త్వ్ అమీ । నరా మత్ప్రహితాశ్ శీఘ్రం చీనబుద్ధకుటీగతమ్
మహర్షులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను పంపిన ఈ మనుషులు త్వరగా వెళ్లి చైనా బుద్ధమఠంలో ఉన్న ఆ భిక్షువును మేల్కొలిపించాలి.
రాజంస్ తస్య మహాభిక్షోస్ స దేహః ప్రాణవర్జితః । క్లేదం వైవర్ణ్యమ్ ఆయాతో నాసౌ జీవితభాజనమ్
ఓ రాజా, ఆ మహాభిక్షువు శరీరం ఇప్పుడు ప్రాణం లేకుండా పోయింది; అది తడిగా, వర్ణం కోల్పోయి, ఇక జీవించడానికి అనర్హమైంది.
తస్య భిక్షోశ్ చ జీవో ఽసౌ భూత్వా పద్మజసారసః । జీవన్ముక్తస్ స్థితో భూయో నాసౌ సంసృతిభాజనమ్
ఆ భిక్షువు ప్రాణం ఇప్పుడు పద్మజుని సారం అయి, జీవన్ముక్తుడిగా స్థిరంగా ఉంది; ఇక జనన మరణాల చక్రానికి అతడు లోనవ్వడంలేదు.