సర్వ ఏవ మృతో జన్తుః పృథక్ స్వప్రతిభాత్మకమ్ । పశ్యత్య్ ఏవం ఖరూపో ఽపి దేహీ చామోక్షమ్ ఆకులః
ప్రతి ప్రాణి మరణించిన తర్వాత తాను వేరే వ్యక్తిగా, తనకు తానే తెలిసినవాడిగా అనుభవిస్తాడు. అందుకే, ఆకాశ స్వరూపుడైనవాడికీ విముక్తి లేకపోతే మనస్సు కలవరంగా ఉంటుంది.
జీవ ఏష మయా తుభ్యం కథితః కథయానయా । పరాత్ ప్రస్పన్దితాత్మేతి న భిక్షూ రామ కేవలః
రామా! ఈ జీవుడెవరో నేను నీకు వివరించాను. ఈ విధంగా, పరమాత్మ ప్రభావంతో ఆత్మ కదలిపోతుంది. కేవలం భిక్షువు మాత్రమే కాదు.
మోహాన్ మోహాన్తరం యాతి జీవో జరఢజీవితః । పర్వతాగ్రపరిభ్రష్టో హ్య్ అధో ఽధ ఉపలో యథా
జీవుడు వృద్ధాప్యంతో బలహీనమై, ఒక మోహం నుంచి మరో మోహంలో పడిపోతూ ఉంటాడు. ఇది పర్వతశిఖరంపై నుంచి జారిపడిన రాయి క్రిందకి, ఇంకా క్రిందకి వెళ్లినట్లే.
పరమాత్మపదభ్రష్టో జీవస్ స్వప్నమ్ ఇమం దృఢమ్ । పశ్యత్య్ అస్మాద్ అపి స్వప్నాద్ యాతి స్వప్నాన్తరం పునః
పరమాత్మ స్థితి నుంచి జారిపోయిన జీవుడు ఈ దృఢమైన కలను చూస్తూ, ఆ కల నుంచి మరొక కలలోకి మళ్లీ ప్రవేశిస్తాడు.
స్వప్నాత్ స్వప్నే ఽపి నిపతన్ మృషైవేదం శిలాదృఢమ్ । పరిపశ్యతి దేహో ఽన్తర్ మాయయా జర్జరీకృతః
కల నుంచి మరో కలలోకి జారిపోతూ, మాయ వల్ల బలహీనమైన ఈ శరీరాన్ని రాయిలా దృఢంగా ఉన్నదిగా జీవుడు చూస్తాడు. కానీ ఇది నిజంగా అబద్ధమే.
క్వచిత్ కేనచిద్ ఏవైష కదాచిద్ వా న వా స్వయమ్ । దేహేన మోహనిద్రాతో ముచ్యతే సమ్ప్రబుధ్యతే
ఎప్పుడో, ఏదో విధంగా, లేదా కొన్నిసార్లు అసలు కాకపోవచ్చు, ఈ జీవుడు మోహనిద్ర నుంచి మేలుకొని శరీర బంధం నుంచి విముక్తి పొందుతాడు.
అహో ను విషమో మోహో జీవస్యాస్యోపజాయతే । పదాచ్ చ్యుతస్య స్తోకేన నానాకారవికారదః
అయ్యో! ఈ జీవుడికి ఎంతటి గొప్ప మాయ కలుగుతుందో చూడండి. తన నిజ స్థితి నుండి కొద్దిగా తప్పిపోతేనే, ఎన్నో రూపాలు, మార్పులు అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
మిథ్యాజ్ఞానోగ్రయామిన్యా మాయయా నిపుణాద్ ఇదమ్ । అహో ను ఖలు వైషమ్యం భీమం నిజపదచ్యుతేః
తప్పు జ్ఞానంతో కూడిన గాఢమైన మాయ వల్ల, మన నిజ స్థితి నుండి తప్పిపోతే, ఎంతటి భయంకరమైన తేడా కలుగుతుందో నిజంగా ఆశ్చర్యమే.
భగవన్ సర్వదా సర్వం సర్వథైవ జగత్స్థితౌ । త్వయా సమ్భవతీత్య్ ఉక్తం మయా తచ్ చానుభూయతే
ప్రభూ! ఈ లోకంలో ఉన్న ప్రతీది ఎప్పుడూ, అన్ని విధాలా, నీవు సృష్టించావని నీవే చెప్పారు. నేను కూడా అదే అనుభవించాను.
ఏవంగుణవిశిష్టాత్మా సుమహాత్మన్ స భిక్షుకః । క్వచిద్ అస్తి న వేత్య్ అన్తర్ ఆలోక్య కథయాశు మే
అలాంటి గొప్ప లక్షణాలు కలిగిన ఆ మహాత్ముడు, ఆ భిక్షువు ఎక్కడైనా ఉన్నాడా లేదా? దయచేసి లోపల పరిశీలించి నాకు త్వరగా చెప్పండి.
అత్ర రాత్రౌ సమాధిస్థస్ త్రిలోకీమఠికామ్ ఇమామ్ । భిక్షుర్ ఏషో ఽస్తి నాస్తీతి ప్రేక్ష్య ప్రాతర్ వదామ్య్ అహమ్
ఈ రాత్రి సమాధిలో లీనమైన ఈ యతికి, ఈ మూడు లోకాలు ఉన్నాయి కూడా, లేవు కూడా అన్న భావన కలిగింది. ఉదయం నేను దీనిని వివరంగా చెబుతాను.
మునావ్ ఏవం కథయతి బహిర్ మధ్యాహ్నదిణ్డిమః । ఉదభూత్ ప్రలయక్షుబ్ధఘనగర్జితమాంసలః
ఆ ముని ఇలా మాట్లాడుతుండగా, బయట మధ్యాహ్నం సమయానికి, ప్రళయం సంభవించినట్లు మేఘాలు గర్జించిన శబ్దంలా, ఒక డప్పు మ్రోగింది.
తత్యజుః పాదయోస్ తస్య పుష్పాఞ్జలిపరమ్పరాః । నృపాః పౌరా విటపినః పుష్పం వాతయుతా ఇవ
అందులో రాజులు, పట్టణవాసులు, సభాసభ్యులు — వీరందరూ గాలి తోడుగా పువ్వులు ఎగిరిపడినట్లు, అతని పాదాల వద్ద పుష్పమాలలు సమర్పించారు.
పూజయిత్వా మునిశ్రేష్ఠాన్ ఉదతిష్ఠత్ స విష్టరాత్ । మునినా సహ భూపాల ఉదయాద్రేర్ ఇవాంశుమాన్
మునిశ్రేష్ఠులను పూజించిన తరువాత, ఆ రాజు తన ఆసనాన్ని వదిలి, ఆ మునితో కలిసి, ఉదయగిరి పర్వతంతో పాటు ఉదయించే సూర్యుడిలా లేచాడు.
సభా తదను సోత్తస్థౌ సప్రణామపరస్పరమ్ । క్రమేణ హ్యస్తనేనైవ జగ్ముః ఖేచరభూచరాః
ఆ సభలో ఉన్నవారు పరస్పరం నమస్కారాలు చేసుకుంటూ, ఒక్కొక్కరుగా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు. ఆకాశంలో తిరిగేవారు, భూమిపై ఉన్నవారు కూడా నిన్న ఎలా వచ్చారో అలానే క్రమంగా వెళ్ళిపోయారు.
స్వాస్పదేషు యథాశాస్త్రమ్ అహర్వ్యాపారమ్ ఆదృతాః । సర్వే సమ్పాదయామ్ ఆసుర్ నిజధర్మక్రమోచితమ్
వారు అందరూ తమ తమ ఇళ్లలో, శాస్త్రంలో చెప్పినట్టుగా, రోజువారీ పనులను శ్రద్ధగా నిర్వహించారు. ప్రతి ఒక్కరూ తన కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధతతో చేసుకున్నారు.
చిన్తయన్తో మునిప్రోక్తం మహీచరనభశ్చరాః । జ్ఞానం క్షపాం క్షణమ్ ఇవ నిన్యుః కల్పమ్ ఇవాపి చ
మహర్షి చెప్పిన మాటలను ఆలోచిస్తూ, భూమిపై ఉన్నవారు, ఆకాశంలో ఉన్నవారు ఆ రాత్రిని క్షణంలా, లేక యుగంలా అనిపించేలా గడిపారు.
ప్రాతః పునః ప్రసృతకార్యపరమ్పరే ఽస్మిఞ్ జాతే జనే ఖచరభూచరసిద్ధసఙ్ఘః । ఆస్థానలోకరచనేన తథైవ తస్థావ్ అన్యోఽన్యసంవదనపూజితపూజ్యలోకః
ఉదయం అవగానే, ప్రజల్లో మళ్లీ పనులు మొదలయ్యాయి. ఆ సమయంలో ఆకాశంలో తిరిగేవారు, భూమిపై ఉన్నవారు, సిద్ధులు అందరూ తమ తమ ఆసనాల్లో కూర్చొని, పరస్పరం మాట్లాడుకుంటూ, ఒకరిని ఒకరు గౌరవిస్తూ అక్కడే ఉన్నారు.
వసిష్ఠమునిసంయుక్తా విశ్వామిత్రాదిసంయుతా । స్థితఖేచరసిద్ధౌఘా విశ్రాన్తనృపనాయకా
వసిష్ఠమహర్షి, విశ్వామిత్రుడు మరియు ఇతరులు, ఆకాశంలో సంచరించే సిద్ధులు, విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న రాజాధిపతులతో కూడిన ఆ సభ అక్కడ ఉంది.
సరామలక్ష్మణా సైవ తథైవాథ సభా బభౌ । సోమ్యా సమసమాభోగా శాన్తవాత్యేవ పద్మినీ
ఆ సభ రాముడు, లక్ష్మణుడు కూడా ఉన్నందున మరింత ప్రకాశవంతంగా కనిపించింది. అందులోని అందరూ మృదువుగా, సమతుల్యంగా ఉండి, గాలులు తాకని పద్మసరోవరంలా ప్రశాంతంగా ఉన్నారు.
అనపేక్ష్యైవ చ ప్రశ్నమ్ ఉవాచాథ మునీశ్వరః । బోధయన్తి బలాద్ ఏవ సానుకమ్పా హి సాధవః
ప్రశ్న కోసం ఎదురు చూడకుండా, ఆ మహర్షి మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు. ఎందుకంటే దయతో ఉన్న సద్గుణులు, అవసరమైతే బలవంతంగా కూడా ఇతరులకు జ్ఞానం బోధిస్తారు.
రాజన్ రఘుకులాకాశశశాఙ్క రఘునన్దన । హ్యో మయా ధ్యాననేత్రేణ స భిక్షుః ప్రేక్షితశ్ చిరమ్
రఘువంశ చంద్రుడా, రఘువంశానికి ఆనందదాయకుడా, నరపతి! నిన్న నేను ధ్యానదృష్టితో ఆ భిక్షువును చాలా కాలం గమనించాను.
ధ్యానేనాహం చిరం భ్రాన్తస్ తాదృగ్భిక్షుదిదృక్షయా । ద్వీపాని సప్త విపులాంస్ తథైవ కులపర్వతాన్
ధ్యానంలో మునిగి, అలాంటి భిక్షువు ఎక్కడ ఉంటాడో తెలుసుకోవాలని ఎంతోకాలం తిరిగాను. ఆ తపస్సులో ఏడు విస్తారమైన ద్వీపాలు, ముఖ్యమైన పర్వతాలు అన్నీ చుట్టివచ్చాను.
యావత్ కుతశ్చిద్ అప్య్ ఏవ భిక్షుర్ లబ్ధో న తాదృశః । కథం కిల మనోరాజ్యం బహిర్ అప్య్ ఉపలభ్యతే
అయినా, ఎక్కడా అలాంటి భిక్షువును కనుగొనలేకపోయాను. మనస్సు రాజ్యం బయట ఎక్కడ దొరుకుతుందో చెప్పండి.
తతస్ త్రిభాగశేషాయాం రాత్రౌ పునర్ అహం ధియా । ఉత్తరాశాన్తరం యాతో వేలావాత ఇవార్ణవమ్
అలా తిరిగి, మూడో వంతు రాత్రి మిగిలినప్పుడు, మళ్లీ నా మనస్సుతో ఉత్తర దిశగా సాగాను. అది ఒడ్డునుంచి సముద్రం వైపు వీస్తున్న గాలి లాగా ఉంది.
చీననామాథ తత్రాస్తి శ్రీమాఞ్ జనపదో మహాన్ । వల్మీకోపరి తత్రాస్తి విహారో జినసంశ్రయః
అక్కడ చీన అనే గొప్ప, ధనికమైన దేశం ఉంది. అక్కడ ఒక పెద్ద పుట్టమీద జినుని ఆశ్రయంగా ఒక మఠం ఉంది.
తస్మిన్ విహారే స్వకుటీకోశే కపిలమూర్ధజః । భిక్షుర్ దీర్ఘశయా నామ స్థిత ఏవంపరోదయః
ఆ ఆశ్రమంలో, తన కుడి గుడిసెలో, పసుపు రంగు జుట్టు కలిగిన దీర్ఘశయా అనే భిక్షువు అలా స్థిరంగా ఉండేవాడు.
ఏకవింశతిరాత్రం చ తస్యైవంస్థితిశాలినః । దృఢార్గడం గృహం ధ్యానభఙ్గభీతా విశన్తి నో
అలా ధ్యానం లో లీనమై ఉన్న ఆ భిక్షువు కోసం ఇరవై ఒక రాత్రులు గడిచినా, ధ్యానం భంగం అవుతుందని భయపడి, బలమైన ఆ గృహాన్నికూడా ఎవరూ లోపలికి రాలేదు.
భృత్యాః ప్రాయః కిల తథా స తిష్ఠతి సుభిక్షుకః । అద్యైవం తస్య సమ్పన్నం నియతేర్ ఈదృశీ స్థితిః
అతని సేవకులు సాధారణంగా అతన్ని అలా వదిలిపెట్టేవారు; అదృష్టవంతుడైన ఆ భిక్షువు ఈ రోజు విధి వల్ల ఇలాంటి స్థితిని పొందాడు.
రాత్రయో ధ్యాననిష్ఠస్య గతాస్ తస్యైకవింశతిః । స తు వర్షసహస్రాణి తథా చిత్తే ఽనుభూతవాన్
ఆయన ధ్యానంలో లీనమై ఉండగా, ఇరవై ఒక రాత్రులు గడిచిపోయాయి; కానీ తన మనసులో మాత్రం, అది వెయ్యి సంవత్సరాలుగా అనుభూతి అయ్యింది.