సంవేదనం సర్గ ఇతీహ శబ్దావ్ అర్థేన భిన్నౌ న కదాచిద్ ఏతౌ । వీచ్యమ్భసీ ద్వే ఇతి నోచితోక్తిర్ జ్ఞస్యాజ్ఞతాయాం త్వ్ ఇదమ్ ఏవ యుక్తమ్
ఇక్కడ 'చైతన్యం' మరియు 'సృష్టి' అనే పదాలు వేర్వేరుగా ఉన్నా, వాటి అర్థంలో ఎప్పుడూ తేడా ఉండదు. అలలు, నీరు వేరు అని చెప్పడం సరికాదు — అది తెలివిలేని వారికి మాత్రమే వర్తిస్తుంది, జ్ఞానులకు కాదు.
జీవటబ్రాహ్మణాదీనాం హంసాన్తానాం మునీశ్వర । భిక్షుస్వప్నశరీరాణాం సమ్పన్నం కిమ్ అతః పరమ్
మహామునివరా! జీవులు, బ్రహ్మ, హంసలు, మునులు, భిక్షువులు, స్వప్నశరీరాలు — వీరికి ఇంకా దీనికంటే ఎక్కువగా ఏమి సిద్ధించగలదు?
రుద్రేణ సహ సమ్భూయ ప్రబుద్ధాస్ సర్వ ఏవ తే । మిథశ్ చ దృష్టసంసారా రుద్రాంశాస్ సుఖినస్ స్థితాః
రుద్రునితో కలసి, వాళ్ళందరూ మేలుకుని, పరస్పరం ఈ లోకాన్ని చూశారు. అప్పుడు రుద్రుని భాగాలు సంతోషంగా ఉన్నారు.
తేన రుద్రేణ తాం మాయామ్ అవలోక్య తథోదితామ్ । స్వాంశాస్ తామ్ ఏవ సంసారస్థితిం తే ప్రేషితాః పునః
ఆ రుద్రుడు, చెప్పినట్టుగా ఆ మాయను గమనించి, తన భాగాలను మళ్లీ ఈ లోక జీవనంలోకి పంపించాడు.
గచ్ఛతాశు నిజం స్థానం తత్ర భుక్త్వా కలత్రకైః । కఞ్చిత్ కాలం సమం భోగాన్ మత్సకాశమ్ ఉపైష్యథ
మీరు త్వరగా మీ స్థలానికి వెళ్లి, అక్కడ మీ భార్యలతో కొంతకాలం సుఖాలు అనుభవించి, తర్వాత నా దగ్గరకు రాగలరు.
భవిష్యథ మదంశా మే గణా మత్పురభూషణాః । తతో మహాప్రలయతో యాస్యామస్ తత్ పదం సహ
మీరు నా భాగాలుగా, నా సేవకులుగా, నా నగరానికి అలంకారాలుగా మారతారు. ఆ తర్వాత మహాప్రళయం వచ్చినప్పుడు మనందరం కలసి ఆ పరమస్థితికి వెళ్తాం.
ఇత్య్ ఉక్త్వా భగవాన్ రుద్రస్ తేషాం సో ఽన్తరధీయత । అన్యసంసారసంస్థానాం రుద్రాణాం మధ్యమ్ ఆయయౌ
ఈ విధంగా చెప్పిన తర్వాత భగవంతుడు రుద్రుడు వారి దృష్టికి కనిపించకుండా పోయాడు. ఇతర లోకాలలో స్థితులైన రుద్రుల మధ్యలో ఉన్న రుద్రుడు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
ప్రయయుస్ స్వాస్పదం తే ఽపి జీవటబ్రాహ్మణాదయః । స్వకలత్రైస్ సమం దేహం క్షపయిత్వాథ కాలతః
ఆ జీవటబ్రాహ్మణులు మరియు ఇతరులు కూడా తమ భార్యలతో కలిసి, కాలానుగుణంగా శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, తమ తమ స్థలాలకు వెళ్లిపోయారు.
రుద్రలోకం సమాసాద్య భవిష్యన్తి గణోత్తమాః । కదాచిద్ వ్యోమ్ని దృశ్యన్తే తారకాకారధారిణః
వారు రుద్రుని లోకాన్ని చేరుకుని, అగ్రగణులుగా మారతారు. అప్పుడప్పుడు ఆకాశంలో నక్షత్రాల రూపంలో కనిపిస్తారు.
భిక్షుసఙ్కల్పరూపాస్ తే జీవటబ్రాహ్మణాదయః । కథం సత్యత్వమ్ ఆయాతాస్ సఙ్కల్పార్థేష్వ్ అసత్యతా
ఆ జీవటబ్రాహ్మణులు మొదలైనవారు భిక్షువుల సంకల్ప రూపంలో ఉన్నారు. కానీ సంకల్పం వల్ల ఏర్పడిన వస్తువుల్లో అసత్యత్వం ఉన్నప్పుడు, వారు ఎలా సత్యాన్ని పొందగలిగారు?
సఙ్కల్పసత్యతాస్తీశే సఙ్కల్పాసత్యతాస్త్య్ అజే । యత్ర యన్ నాస్తి తన్ నాస్తి యతస్ సర్వాత్మ తత్ పదమ్
సంకల్పం నిజంగా పరమేశ్వరునిలో ఉంటుంది; సంకల్పం అసత్యంగా ఉండే స్థితి అజన్మునిలో ఉంటుంది. ఎక్కడ ఏది లేకపోతే, అక్కడ అది ఉండదు. ఎందుకంటే అన్నీ ఆత్మస్వరూపమే, అదే పరమపదం.
యత్ స్వప్నే దృశ్యతే యచ్ చ సఙ్కల్పైర్ అవలోక్యతే । తత్ తథా విద్యతే తత్ర సర్వకాలం తదాత్మకమ్
స్వప్నంలో కనిపించేది, మన సంకల్పాలతో గ్రహించేది, అవన్నీ అక్కడ నిజంగానే ఉంటాయి; అవి ఎప్పుడూ తమ స్వభావంలోనే ఉంటాయి.
తద్దేశకాలాత్మికయా తయైవావస్థయాప్యతే । తద్దేశకాలాత్మికయా గత్యా దేశాన్తరం యథా
ఏ స్థితి దేశం, కాలం, ఆత్మను కలిగి ఉంటుందో, ఆ స్థితిలో మనం స్థిరపడతాము. అదే విధంగా, దేశం, కాలం, ఆత్మను కలిగి ఉన్న ఆ చలనం వల్ల మనం మరో చోటికి పోతాము.
దేశాద్ దేశాన్తరం యద్వద్ యత్నగత్యాదికం వినా । న లభ్యతే తథా స్వప్నో వినా తత్తాం న లభ్యతే
ఒక చోటు నుండి మరో చోటుకు ప్రయత్నం లేకుండా, కదలిక లేకుండా చేరలేము. అలాగే, స్వప్నానికి తన స్వరూపం లేకుండా అది లభించదు.
సర్వమ్ అస్తి చితః కోశే యద్ యథాలోకయత్య్ అసౌ । చిత్ తత్ తథా తదాప్నోతి సర్వాత్మత్వాద్ అవిక్షతమ్
ఈ జగత్తులో ఉన్న ప్రతిదీ మనసులోనే ఉంది. మనసు ఏది ఎలా చూస్తుందో, అదే విధంగా దాన్ని అనుభవిస్తుంది. ఎందుకంటే మనసు అన్నింటినీ వ్యాపించి, ఏ భాగాలుగా విడిపోకుండా ఉంటుంది.
సఙ్కల్పస్వప్నవస్త్వ్ అఙ్గ యయా చ దశయాప్యతే । పరమాభ్యాసయోగాభ్యాం వినా సేహ న లభ్యతే
స్నేహితా, మనసులో కలిగే సంకల్పాలు, కలల్లో కనిపించే వస్తువులు—all ఇవన్నీ ఒక ప్రత్యేక స్థితిలోనే స్థిరపడతాయి. ఆ పరమ సాధన, యోగం లేకుండా ఇవి ఇక్కడ పొందలేవు.
యేషాం తు యోగవిజ్ఞానదృష్టయః ఫలితాస్ స్థితాః । సర్వం సర్వత్ర పశ్యన్తి త ఏతే శఙ్కరాదయః
యోగ విజ్ఞానం ద్వారా whose దృష్టి పరిపక్వమై స్థిరపడిందో వారు ఎక్కడైనా అన్నిటినీ చూస్తారు. అలాంటి వారు శంకరుడు మొదలైన మహానుభావులు.
ఇదమ్ అగ్రగతం వస్తు తథాసఙ్కల్పితం చ యః । ప్రార్థయత్య్ ఉభయభ్రంశం స ప్రాప్నోత్య్ ఉభయాశ్రయాత్
ఏదైనా ముఖ్యమైన వస్తువును మనసులో ఊహించి, దాన్ని కోరినవాడు, రెండింటినీ ఆధారంగా పెట్టుకున్నందువల్ల, రెండింటినీ కోల్పోతాడు.
సర్వం హ్య్ అభిమతం కార్యమ్ ఏకనిష్ఠస్య సిధ్యతి । దక్షిణాం కకుభం గచ్ఛన్ కః ప్రాప్నోత్య్ ఉత్తరాం దిశమ్
ఒకే లక్ష్యంపై దృష్టి పెట్టినవారికి కోరిన పనులన్నీ సాఫల్యం పొందుతాయి. దక్షిణ దిశవైపు వెళ్తూ ఎవరు ఉత్తర దిశను చేరగలరు?
సఙ్కల్పార్థపరైర్ ఏవ సఙ్కల్పార్థో ఽవగమ్యతే । అగ్రస్థార్థపరైర్ అగ్రసంస్థితో ఽర్థో ఽవగమ్యతే
ఏ సంకల్పాన్ని మనసులో పెట్టుకుంటారో, ఆ సంకల్పాన్ని పట్టుకున్నవారే దాన్ని నిజంగా అర్థం చేసుకుంటారు. ఎదుట ఉన్న లక్ష్యాన్ని పట్టుకున్నవారే దాన్ని తెలుసుకోగలరు.
అగ్రస్థబుద్ధిసంస్థే ఽస్మిన్ కల్పితం ప్రాప్తుమ్ ఇచ్ఛతి । యస్ స నా నైకనిష్ఠత్వాత్ తదా తన్ నాశయేద్ ద్వయమ్
మనసు ఒకే లక్ష్యంపై నిలిపినవాడు ఊహించినదాన్ని సాధించాలనుకుంటాడు. కానీ మనసు చిత్తశుద్ధిగా లేకపోతే, లక్ష్యమూ, ఊహించిందీ రెండూ నశించిపోతాయి.
తస్మాద్ ఏకార్థనిష్ఠత్వాద్ భిక్షుజీవేన రుద్రతామ్ । ప్రాప్య సర్వాత్మనో లబ్ధం పదాత్ సర్వం తథాస్థితేః
కాబట్టి ఒకే లక్ష్యంపై స్థిరంగా ఉండడం వల్ల, భిక్షాటన జీవితం గానీ రుద్రుని స్థితి గానీ పొందవచ్చు. ఆ పరిపూర్ణ స్థితిని పొందినవాడికి అన్నీ లభిస్తాయి.
భిక్షుసఙ్కల్పజీవానాం ప్రత్యేకం తజ్ జగత్ పృథక్ । పశ్యన్తి తే చ నాన్యోఽన్యం రుద్రజ్ఞానాద్ ఋతే తతః
భిక్షువుల సంకల్పాలతో జీవించే వారికి, ప్రతి ఒక్కరికీ తనదైన ప్రపంచం వేరుగా కనిపిస్తుంది. వారు ఒకరిని మరొకరు చూడరు; రుద్రుని జ్ఞానంతో తప్ప.
అప్రబుద్ధాః ప్రజాయన్తే జీవా జీవాత్ ప్రబోధినః । తదిచ్ఛయాశు విదుష ఇవ మూర్ఖాస్ సుతా ఇవ
ప్రబుద్ధులు కాని జీవులు, ప్రాణుల నుంచే పుట్టుతారు; అలాగే ప్రబుద్ధులు కూడా వారిలోంచే జన్మిస్తారు. జ్ఞానులు తమ సంకల్పంతో మూర్ఖులను, కుమారులను సృష్టించినట్టు త్వరగా సృష్టించగలరు.
ఇహ విద్యాధరో ఽహం స్యామ్ ఇహ స్యామ్ అహమ్ ఏడికా । ఇత్య్ ఏకధ్యానసాఫల్యదృష్టాన్తో ఽస్యాం క్రియాస్థితౌ
ఇక్కడ నేను విద్యాధరుడిని అవుతానేమో, ఇక్కడ నేను ఈడికగా మారిపోతానేమో అని ఒకే ధ్యానంలో స్థిరంగా ఉండటం వల్ల కలిగే ఫలితానికి ఇది ఉదాహరణ.
ఏకత్వం చ శతత్వం చ మౌర్ఖ్యం పాణ్డిత్యమ్ ఏవ చ । దేవత్వం మానుషత్వం చ దేశకాలక్రియాక్రమైః
ఒకటిగా ఉండటం, వందగా మారడం, మూర్ఖత్వం, పాండిత్యం, దేవతలుగా ఉండటం, మానవత్వం—ఇవి అన్నీ దేశం, కాలం, చర్య, క్రమాల ద్వారా కలుగుతాయి.
తుల్యకాలమ్ అలఙ్కర్తుం ధారణాధ్యానయత్నతః । సర్వశక్త్యజరూపత్వాజ్ జీవస్యాస్త్య్ ఏవ శక్తతా
జీవుడు ఎప్పుడూ కొత్తగా ఉండే శక్తితో, ధారణా ధ్యానాలలో శ్రమ పెట్టడం వల్ల, ఒకేసారి అనేక రకాలుగా తనను తాను అలంకరించగల సామర్థ్యం నిజంగా ఉంటుంది.
అనన్తశ్ చాన్తయుక్తశ్ చ స్వభావో ఽస్య స్వభావతః । సవికాసస్ ససఙ్కోచో హంసస్యేవ చిదాత్మనః
స్వభావంగా, చైతన్యం అనంతమైనదీ, పరిమితమైనదీ, విస్తరించేదీ, సంకుచించేదీ కూడా. ఇవన్నీ సహజంగా కలిగి ఉంటాయి — అది హంసలా, విస్తరించడమూ, కుదించడమూ చేస్తుంది.
యద్ ఇచ్ఛతి తద్ అస్త్య్ అఙ్గ నను సమ్పద్యతే స్వయమ్ । స్వయంసఙ్కల్పితైర్ ఏభిర్ దేశకాలక్రియాక్రమైః
ప్రియమైనవాడా, జీవుడు ఏది కోరినా అది తానే తానే జరుగుతుంది. తన మనస్సులో ఊహించుకున్న దేశం, కాలం, చర్యల క్రమాల ద్వారా అవి సులభంగా సిద్ధిస్తాయి.
యోగిన్యో యోగినశ్ చేహ తిష్ఠన్త్య్ అన్యత్ర యాన్తి చ । ఇహ చాముత్ర చేహన్తే దృష్టమ్ ఏతద్ అనేకశః
ఇక్కడ యోగినులు, యోగులు కొందరు ఉంటారు, మరికొందరు వేరే చోటికి వెళ్తారు. ఇక్కడా, అక్కడా, ఎక్కడైనా వారు నివసిస్తారు — ఇది ఎన్నోసార్లు చూశాం.