సామన్తతామ్ అవాపాసౌ విప్రస్ సతతచిన్తితామ్ । సాతత్యేన రసః పీతః ఫలతామ్ ఏతి పాదపే
అతడు బ్రాహ్మణుడిని ఎప్పుడూ మనసులో ఉంచుతూ, రాజకుల స్థితిని పొందాడు. ఒక చెట్టు ఎప్పటికప్పుడు రసం పీల్చుకుంటే, అది చివరికి ఫలంగా మారినట్లు.
రాజ్యార్థధర్మకార్యాణాం కర్తృత్వాత్ సో ఽభవన్ నృపః । స కాముకతయా రాజా సురస్త్రీత్వమ్ అవాప హ
రాజ్యం, ధర్మం, కర్తవ్యాల కోసం పని చేసినందున అతడు రాజుగా మారాడు. ఆ రాజు కోరిక వల్ల దేవతా స్త్రీగా జన్మించాడు.
లోలలోచనలోభేన సా మృగీ రసశాలినీ । బభూవ వాసనామోహస్ త్వ్ అహో దుఃఖాయ జన్తుషు
ఆ కలకల కళ్ల తాపంతో, ఆ మృగము రసముతో నిండినదిగా మారింది. వాసనల మోహం జీవులకు నిజంగా బాధను తెస్తుంది.
మృగీ సతతచిత్తస్థా బభూవ విపినే లతా । అవశ్యమ్భావి లవనం లతికానుబభూవ హ
ఆ మృగము ఎప్పుడూ ఏకాగ్రంగా ఉండి, అడవిలో ఒక లతగా జన్మించింది. ఆ లత తప్పనిసరిగా ఉప్పు రుచి అనుభవించింది.
అన్తస్సఞ్జ్ఞాచిరాభ్యస్తం భ్రమరత్వమ్ అథాత్మని । సాపశ్యద్ భావమర్దేన సదాతద్భావభావితా
ఆమె తనలోనే తానే చిరకాలంగా మకరందపు పురుగు భావనను సాధించడంతో, ఎప్పుడూ ఆ స్థితిలోనే ఉండి, ఆ భావానికి లోనై, ఆ స్థితిని అనుభవించింది.
స వారణఖురక్షోదమ్ అనుభూయాథ భావితమ్ । భూయో భూయః ప్రబభ్రామ మహాసంసృతివిభ్రమాన్
ఆమె ఏనుగు గోరు తొక్కిన బాధను అనుభవించి, ఆ అనుభవంతో ప్రభావితమై, మళ్లీ మళ్లీ ఈ మహా సంసార భ్రమల్లో తిరిగింది.
సంసారశతపర్యన్తే రుద్రస్ సో ఽయమ్ అహం స్థితః । అస్మిన్ సంసారసంరమ్భే స్వమనోమాత్రసమ్భృతే
వందలాది జన్మల అనంతరంలో, ఈ సంసార కలకలంలో నేను రుద్రుడిగా స్థిరంగా ఉన్నాను. ఈ సంసారం నా మనసు వల్లే ఏర్పడి, కొనసాగుతోంది.
ఏవం సంశాన్తరూపాసు సంసారారణ్యభూమిషు । బహ్వీష్వ్ అహమ్ అభిభ్రాన్తస్ త్వ్ అశూన్యాస్వ్ ఇవ భూరిశః
ఇలా, సంసార అరణ్యంలో ఎన్నో రూపాల్లో, ఎన్నో భూముల్లో నేను తిరిగాను. అవి ఖాళీగా లేవు, అనేక జీవులతో నిండిపోయి ఉన్నాయి.
కస్మింశ్చిద్ అభవం సర్గే త్వ్ అహం జీవటనామకః । కస్మింశ్చిద్ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠః కస్మింశ్చిద్ వసుధాధిపః
కొన్ని సృష్టుల్లో నేను జీవట అనే జీవిగా ఉన్నాను. మరికొన్ని చోట్ల ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడిగా, ఇంకొన్ని చోట్ల భూమిపై రాజుగా ఉన్నాను.
హంసః పద్మవనే భూత్వా విన్ధ్యకచ్ఛే చ వారణః । హరిణో హేహయాద్రౌ చ దశామ్ అహమ్ ఇమాం గతః
ఒకసారి పద్మవనంలో హంసగా, వింధ్య పర్వత ప్రాంతంలో ఏనుగుగా, హేహయ పర్వతంలో జింకగా కూడా జన్మించి, ఇలా ఎన్నో రూపాలు ధరించాను.
అత్ర వర్షసహస్రాణి చతుర్యుగశతాని చ । సమతీతాన్య్ అనన్తాని దినర్తురచితాని చ
ఇక్కడ వేలాది సంవత్సరాలు, వందలాది చతుర్యుగాలు, లెక్కలేనన్ని రోజులు, ఋతువులు గడిచిపోయాయి.
మమ ప్రథమమ్ ఏవ ప్రాక్స్ఫురితస్య పరాత్ పదాత్ । సత్త్వజాతితయా రూఢో భిక్షుత్వే యో జ్ఞతాక్రమః
నా మొదటి ఉద్భవానికి ముందే, పరమాత్మ నుండి పుట్టకముందే, సత్త్వ స్వభావంతో ఉన్న భిక్షువు స్థితిలో నేర్చుకున్న ఆ నియమం నాకు తెలిసినదే.
భూయో భూయో ఽప్య్ అతిక్రమ్య గతస్య బ్రహ్మహంసతామ్ । స ఏవ ప్రాక్తనో ఽభ్యాసః ఫలితస్ సఙ్గమోదయాత్
పునఃపునః అనేక స్థితులు దాటి బ్రహ్మహంస స్థితికి చేరిన తర్వాత కూడా, అదే పూర్వపు సాధన, సత్సంగం వల్ల ఫలించింది.
దృఢాభ్యాసో య ఏవాస్య జీవస్యోదేత్య్ అవిఘ్నతః । యోన్యన్తరశతేనాపి తమ్ ఏవైషో ఽనుధావతి
ఈ జీవికి ఏ సాధన దృఢంగా, నిరోధం లేకుండా కలుగుతుందో, వంద జన్మలు మారినా, అదే సాధనను అతడు వెంబడిస్తాడు.
కాకతాలీయయోగేన కదాచిత్ సాధుసఙ్గమాత్ । అశుభో వాసనాభ్యాసో జీవస్య వినివర్తతే
ఒకప్పుడు యాదృచ్ఛికంగా, మంచివాళ్ల సాంగత్యం వల్ల, జీవుని చెడు అలవాట్లు పూర్తిగా పోతాయి.
సఙ్గత్యాదికమ్ ఏవైష కేవలం స్వోదయం ప్రతి । ప్రాక్తనో వాసనాభ్యాసో హేతుం లఘుమ్ అపేక్షతే
ఈ సాంగత్యం లాంటి విషయాలు మన స్వభావాన్ని బట్టి వస్తాయి; పూర్వపు అలవాట్లకు చిన్న కారణం చాలు అవి మళ్లీ ప్రబలడానికి.
యద్ యద్ అభ్యస్యతే ఽజస్రమ్ అన్యదేహాన్తరే ఽపి చ । జాగ్రత్స్వప్నేష్వ్ అసద్ అపి తత్ సద్ ఇత్య్ అనుభూయతే
ఏది మళ్లీ మళ్లీ అభ్యాసం చేస్తే, అది వేరే శరీరంలోనైనా, జాగ్రత్తలోనైనా, స్వప్నంలోనైనా, అది నిజం కాకపోయినా కూడా నిజమైనట్టు అనిపిస్తుంది.
తత్ తద్ అర్థక్రియాకారి దుఃఖాయ చ సుఖాయ చ । ఉదేతి భావనా తస్మాద్ భావనాభావనం జయః
మన ఊహలు ఒక్కోసారి ప్రయోజనకరంగా, ఒక్కోసారి బాధను, ఒక్కోసారి ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి. అందుకే, ఊహలను ఆపడం లోనే నిజమైన విజయం ఉంది.
భావనైవ స్వమ్ ఆత్మానం దేహో ఽయమ్ ఇతి పశ్యతి । స్వసత్తామాత్రవిస్తారం తం గుల్మత్వమ్ ఇవాఙ్కురః
భావన అనే మన ఊహే, తానే తనను ఈ శరీరమని చూస్తుంది. నిజంగా అది తన సత్తా విస్తరించడమే, ఒక మొక్కలోని కొమ్మల వృద్ధిలా.
భావనా ప్రేక్ష్యమాణైషా న కిఞ్చిద్ అపి శిష్యతే । నైవ విద్యత ఏవేతి తద్భ్రమేణాలమ్ అస్తు నః
ఈ ఊహను జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే, ఏమీ మిగలదు కాదు. అది నిజంగా లేదు — మనం ఈ మాయను వదిలేయాలి.
భ్రమస్యాసన్మయస్యాస్య జాతస్యాకాశవర్ణవత్ । అసంవేదనమాత్రైకమార్జనీయస్య వస్తుతః
ఈ మాయ, ఆకాశానికి రంగు ఉన్నట్టు, అసత్యమైనదిగా పుట్టింది. నిజంగా, అది ఉన్నట్టుగా అనిపించడాన్ని తుడిచిపెట్టేయడమే సరిపోతుంది.
అసన్మయీ ఖరూపైషా వరం సత్తైవ లాలనీ । ప్రవర్తతాం వినోదాయ కిమ్ అసన్ నః కరిష్యతి
ఈ అసత్యం, ఆకాశ స్వభావం కలిగినదిగా ఉంది. మనం నిజమైన సత్తాను మాత్రమే ఆదరించాలి; అసత్యం మనకు ఏం చేయగలదు?
తత్ తాన్ సర్వాన్ స్వసంసారాన్ ఉత్థాయాలోకయామ్య్ అహమ్ । కాంశ్చిద్ ఆలోకదానేన తేభ్య ఏకీకరోమ్య్ అహమ్
అప్పుడు నేను లేచి, నా సృష్టిలోని అన్ని లోకాలను చూచుతాను. కొందరికి జ్ఞానదీపం ఇవ్వడం ద్వారా వారితో ఏకమవుతాను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య రుద్రో ఽసౌ తం సర్గం ప్రజగామ హ । యత్ర భిక్షుర్ విహారస్థస్ సుప్తశ్ శవ ఇవ స్థితః
ఈ విధంగా ఆలోచించిన రుద్రుడు, ఆ భిక్షువు నివసిస్తున్న సృష్టిలోకి ప్రవేశించాడు. ఆ భిక్షువు చనిపోయినవాడిలా కదలకుండా పడుకున్నాడు.
బోధయిత్వాథ తం భిక్షుం చేతసా చేతనేన చ । యోజయామ్ ఆస సస్మార భిక్షుర్ అప్య్ ఆత్మనో భ్రమమ్
తర్వాత రుద్రుడు ఆ భిక్షువును మనసుతో, జ్ఞానంతో మేల్కొలిపాడు. అతనితో కలిపాడు. ఆ భిక్షువూ తన గందరగోళాన్ని గుర్తు చేసుకున్నాడు.
రుద్రమ్ ఆత్మానమ్ ఆలోక్య జీవటాదిమయం తథా । బోధాద్ అవిస్మయార్హో ఽపి స్థిత్యర్థం విస్మయం యయౌ
రుద్రుని తనలోనే జీవ, అజీవ రూపంగా చూసి, జ్ఞానం వలన ఆశ్చర్యపడాల్సిన అవసరం లేకపోయినా, స్థిరంగా ఉండేందుకు ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
అథ రుద్రస్ తథా భిక్షుర్ ద్వావ్ ఏవోత్థాయ జగ్మతుః । క్వాపి జీవటసంసారం చిదాకాశైకకోణగమ్
అప్పుడు రుద్రుడు, ఆ భిక్షువు ఇద్దరూ లేచి, ఎక్కడో ఒక చోట జీవుల సంసారం ఉన్న చోట, ఆ చైతన్య ఆకాశంలో ఒక మూలకు కలిసి వెళ్లారు.
తత్ర తద్భవనం గత్వా తద్ ద్వీపం తచ్ చ మణ్డలమ్ । విషయం తం పురం తచ్ చ తచ్ చ పానవణిగ్గృహమ్
అక్కడ, వారు ఆ ఇల్లు, ఆ ద్వీపం, ఆ ప్రాంతం, ఆ రాజ్యం, ఆ నగరం, ఆ మద్యం అమ్మే గదిని కూడా చూశారు.
సుప్తం దదృశతుర్ నష్టసఞ్జ్ఞం జీవటకం శవమ్ । స్థాపయిత్వా వపుర్భారం ప్రభ్రాన్తం భవభూమిషు
అక్కడ జీవటుడు, జ్ఞానం కోల్పోయి, శవంలా నిద్రలో పడి ఉన్నాడు. తన శరీర భారాన్ని వదిలేసి, భవభూముల్లో తడబడుతూ తిరుగుతున్నట్టు కనిపించాడు.
తం ప్రబోధ్య నియోజ్యాశు చేతసా చేతనేన చ । ఏకరూపాస్ త్రిరూపాస్ తే రుద్రజీవటభిక్షుకాః
వారు అతన్ని త్వరగా మేల్కొలిపి, మనసుతోను, జ్ఞానంతోను చైతన్యాన్ని కలిగించారు. అప్పుడు రుద్రుడు, జీవటుడు, భిక్షువు ముగ్గురూ ఒక్క రూపంగా, మూడు రూపాలుగానూ ఉన్నారు.