రుద్రస్ త్వ్ అనుత్తరజ్ఞానవిలాసైకతయా తయా । స్వమ్ అశేషమ్ ఉదన్తం తమ్ అపశ్యత్ ప్రాక్తనం ధియా
అనుత్తమమైన జ్ఞానానందంలో లీనమైన రుద్రుడు, తన పూర్వజన్మలన్నింటినీ, తన పాత మనస్సుతో తాను చూశాడు.
నిరావరణవిజ్ఞానవపుస్ స భగవాన్ హరః । ఉవాచ స్వయమ్ ఏకాన్తే స్వస్వప్నశతవిస్మితః
అడ్డంకులు లేని జ్ఞానరూపుడైన ఆ పరమేశ్వరుడు, తన స్వప్నాల వందలతో ఆశ్చర్యపడి, ఒంటరిగా తనతో తానే ఇలా అన్నాడు.
అహో ను చిత్రా మాయేయం బత విశ్వవిమోహినీ । అసత్య్ ఏవాపి సద్రూపా సురూఢా మరువారివత్
హాయ్! ఈ మాయ ఎంత అద్భుతంగా ఉంది! ఈ ప్రపంచాన్ని మాయలో పడేసే ఆమె, నిజంగా లేనప్పటికీ నిజమైనదిలా కనిపిస్తుంది. ఎండబారిన మైదానంలో మిరాజ్ లా బలంగా నిలిచి ఉంటుంది.
ఇదమ్ప్రథమమ్ ఆక్రాన్తచేత్యో ఽహం చిత్తతాం గతః । పూర్వసమ్పన్నసర్గస్థగగనాదివిభావనాత్
మొదట నేను, ఈ మాయ చేత మనస్సు పట్టుబడినవాడిని, పూర్వ సృష్టిలో ఆకాశం మొదలైన వాటిని స్పష్టంగా చూచి, చిత్తస్థితిని పొందాను.
యదృచ్ఛాస్థితజీవత్వో భూతతన్మాత్రరఞ్జితః । కస్మింశ్చిద్ అభవం సర్గే భిక్షుర్ అక్షుభితో ఽభితః
యాదృచ్చికంగా వచ్చిన జీవితం, భూతతన్మాత్రల ప్రభావంతో, ఒక సృష్టిలో నేను ఎటువంటి కలత లేకుండా ఉన్న భిక్షువునిగా మారాను.
తేనాలయనిబద్ధేన బహిస్ స్వైరవిహారితా । లీలావిలులితాకారా యదా రమ్యేతి భావితా
ఆ నివాసం స్థిరంగా ఉండగా, నేను బయట స్వేచ్ఛగా సంచరించాను; ఆ ఆకారం ఆటలతో తిప్పబడినప్పుడు, అది అందంగా అనిపించింది.
సర్వభావోపమర్దేన తదభ్యాసవశాత్ తదా । తామ్ ఏవ సో ఽన్వభూద్ భిక్షుస్ త్యక్త్వాన్యం మననోదయమ్
అన్ని భావాలను తొలగించటం వల్ల, ఆ సాధన శక్తితో, ఆ భిక్షువు ఇతర ఆలోచనలను వదిలిపెట్టి అదే స్థితిలో నిలిచిపోయాడు.
చమత్కృతిశ్ చేతసి యా రూఢా సైవ విజృమ్భతే । వల్లీ త్యజతి నైదాఘీ పీతమ్ అప్య్ అమ్బు మాధవమ్
మనసులో బలంగా 자리పట్టిన ఆ ఆశ్చర్యం మాత్రమే విస్తరించుతుంది; వేసవి వల్లి వసంతపు నీళ్లు తాగిన తర్వాత కూడా దాన్ని వదలని విధంగా.
స భిక్షుర్ జీవటో భూత్వా జన్తుర్ జరఢవాసనః । తేషు దేశేషు బభ్రామ రన్ధ్రేష్వ్ ఇవ పిపీలకః
ఆ భిక్షువు జీవించి, వృద్ధమైన అలవాట్లతో కూడిన ప్రాణిగా మారి, ఆ ప్రాంతాల్లో చీమలు రంధ్రాల్లో తిరిగినట్లు సంచరించాడు.
ఆత్మని ద్విజభక్తత్వాత్ సో ఽపశ్యద్ ద్విజతామ్ అథ । భావో భావవిపర్యాసే బలవాన్ ఏవ వర్ధతే
తనలో ద్విజులపై భక్తి ఉండటం వల్ల, అతడు ద్విజుడిగా మారిన స్థితిని చూశాడు. మనసులో భావం మారితే, అది మరింత బలంగా పెరుగుతుంది.
సామన్తతామ్ అవాపాసౌ విప్రస్ సతతచిన్తితామ్ । సాతత్యేన రసః పీతః ఫలతామ్ ఏతి పాదపే
అతడు బ్రాహ్మణుడిని ఎప్పుడూ మనసులో ఉంచుతూ, రాజకుల స్థితిని పొందాడు. ఒక చెట్టు ఎప్పటికప్పుడు రసం పీల్చుకుంటే, అది చివరికి ఫలంగా మారినట్లు.
రాజ్యార్థధర్మకార్యాణాం కర్తృత్వాత్ సో ఽభవన్ నృపః । స కాముకతయా రాజా సురస్త్రీత్వమ్ అవాప హ
రాజ్యం, ధర్మం, కర్తవ్యాల కోసం పని చేసినందున అతడు రాజుగా మారాడు. ఆ రాజు కోరిక వల్ల దేవతా స్త్రీగా జన్మించాడు.
లోలలోచనలోభేన సా మృగీ రసశాలినీ । బభూవ వాసనామోహస్ త్వ్ అహో దుఃఖాయ జన్తుషు
ఆ కలకల కళ్ల తాపంతో, ఆ మృగము రసముతో నిండినదిగా మారింది. వాసనల మోహం జీవులకు నిజంగా బాధను తెస్తుంది.
మృగీ సతతచిత్తస్థా బభూవ విపినే లతా । అవశ్యమ్భావి లవనం లతికానుబభూవ హ
ఆ మృగము ఎప్పుడూ ఏకాగ్రంగా ఉండి, అడవిలో ఒక లతగా జన్మించింది. ఆ లత తప్పనిసరిగా ఉప్పు రుచి అనుభవించింది.
అన్తస్సఞ్జ్ఞాచిరాభ్యస్తం భ్రమరత్వమ్ అథాత్మని । సాపశ్యద్ భావమర్దేన సదాతద్భావభావితా
ఆమె తనలోనే తానే చిరకాలంగా మకరందపు పురుగు భావనను సాధించడంతో, ఎప్పుడూ ఆ స్థితిలోనే ఉండి, ఆ భావానికి లోనై, ఆ స్థితిని అనుభవించింది.
స వారణఖురక్షోదమ్ అనుభూయాథ భావితమ్ । భూయో భూయః ప్రబభ్రామ మహాసంసృతివిభ్రమాన్
ఆమె ఏనుగు గోరు తొక్కిన బాధను అనుభవించి, ఆ అనుభవంతో ప్రభావితమై, మళ్లీ మళ్లీ ఈ మహా సంసార భ్రమల్లో తిరిగింది.
సంసారశతపర్యన్తే రుద్రస్ సో ఽయమ్ అహం స్థితః । అస్మిన్ సంసారసంరమ్భే స్వమనోమాత్రసమ్భృతే
వందలాది జన్మల అనంతరంలో, ఈ సంసార కలకలంలో నేను రుద్రుడిగా స్థిరంగా ఉన్నాను. ఈ సంసారం నా మనసు వల్లే ఏర్పడి, కొనసాగుతోంది.
ఏవం సంశాన్తరూపాసు సంసారారణ్యభూమిషు । బహ్వీష్వ్ అహమ్ అభిభ్రాన్తస్ త్వ్ అశూన్యాస్వ్ ఇవ భూరిశః
ఇలా, సంసార అరణ్యంలో ఎన్నో రూపాల్లో, ఎన్నో భూముల్లో నేను తిరిగాను. అవి ఖాళీగా లేవు, అనేక జీవులతో నిండిపోయి ఉన్నాయి.
కస్మింశ్చిద్ అభవం సర్గే త్వ్ అహం జీవటనామకః । కస్మింశ్చిద్ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠః కస్మింశ్చిద్ వసుధాధిపః
కొన్ని సృష్టుల్లో నేను జీవట అనే జీవిగా ఉన్నాను. మరికొన్ని చోట్ల ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడిగా, ఇంకొన్ని చోట్ల భూమిపై రాజుగా ఉన్నాను.
హంసః పద్మవనే భూత్వా విన్ధ్యకచ్ఛే చ వారణః । హరిణో హేహయాద్రౌ చ దశామ్ అహమ్ ఇమాం గతః
ఒకసారి పద్మవనంలో హంసగా, వింధ్య పర్వత ప్రాంతంలో ఏనుగుగా, హేహయ పర్వతంలో జింకగా కూడా జన్మించి, ఇలా ఎన్నో రూపాలు ధరించాను.
అత్ర వర్షసహస్రాణి చతుర్యుగశతాని చ । సమతీతాన్య్ అనన్తాని దినర్తురచితాని చ
ఇక్కడ వేలాది సంవత్సరాలు, వందలాది చతుర్యుగాలు, లెక్కలేనన్ని రోజులు, ఋతువులు గడిచిపోయాయి.
మమ ప్రథమమ్ ఏవ ప్రాక్స్ఫురితస్య పరాత్ పదాత్ । సత్త్వజాతితయా రూఢో భిక్షుత్వే యో జ్ఞతాక్రమః
నా మొదటి ఉద్భవానికి ముందే, పరమాత్మ నుండి పుట్టకముందే, సత్త్వ స్వభావంతో ఉన్న భిక్షువు స్థితిలో నేర్చుకున్న ఆ నియమం నాకు తెలిసినదే.
భూయో భూయో ఽప్య్ అతిక్రమ్య గతస్య బ్రహ్మహంసతామ్ । స ఏవ ప్రాక్తనో ఽభ్యాసః ఫలితస్ సఙ్గమోదయాత్
పునఃపునః అనేక స్థితులు దాటి బ్రహ్మహంస స్థితికి చేరిన తర్వాత కూడా, అదే పూర్వపు సాధన, సత్సంగం వల్ల ఫలించింది.
దృఢాభ్యాసో య ఏవాస్య జీవస్యోదేత్య్ అవిఘ్నతః । యోన్యన్తరశతేనాపి తమ్ ఏవైషో ఽనుధావతి
ఈ జీవికి ఏ సాధన దృఢంగా, నిరోధం లేకుండా కలుగుతుందో, వంద జన్మలు మారినా, అదే సాధనను అతడు వెంబడిస్తాడు.
కాకతాలీయయోగేన కదాచిత్ సాధుసఙ్గమాత్ । అశుభో వాసనాభ్యాసో జీవస్య వినివర్తతే
ఒకప్పుడు యాదృచ్ఛికంగా, మంచివాళ్ల సాంగత్యం వల్ల, జీవుని చెడు అలవాట్లు పూర్తిగా పోతాయి.
సఙ్గత్యాదికమ్ ఏవైష కేవలం స్వోదయం ప్రతి । ప్రాక్తనో వాసనాభ్యాసో హేతుం లఘుమ్ అపేక్షతే
ఈ సాంగత్యం లాంటి విషయాలు మన స్వభావాన్ని బట్టి వస్తాయి; పూర్వపు అలవాట్లకు చిన్న కారణం చాలు అవి మళ్లీ ప్రబలడానికి.
యద్ యద్ అభ్యస్యతే ఽజస్రమ్ అన్యదేహాన్తరే ఽపి చ । జాగ్రత్స్వప్నేష్వ్ అసద్ అపి తత్ సద్ ఇత్య్ అనుభూయతే
ఏది మళ్లీ మళ్లీ అభ్యాసం చేస్తే, అది వేరే శరీరంలోనైనా, జాగ్రత్తలోనైనా, స్వప్నంలోనైనా, అది నిజం కాకపోయినా కూడా నిజమైనట్టు అనిపిస్తుంది.
తత్ తద్ అర్థక్రియాకారి దుఃఖాయ చ సుఖాయ చ । ఉదేతి భావనా తస్మాద్ భావనాభావనం జయః
మన ఊహలు ఒక్కోసారి ప్రయోజనకరంగా, ఒక్కోసారి బాధను, ఒక్కోసారి ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి. అందుకే, ఊహలను ఆపడం లోనే నిజమైన విజయం ఉంది.
భావనైవ స్వమ్ ఆత్మానం దేహో ఽయమ్ ఇతి పశ్యతి । స్వసత్తామాత్రవిస్తారం తం గుల్మత్వమ్ ఇవాఙ్కురః
భావన అనే మన ఊహే, తానే తనను ఈ శరీరమని చూస్తుంది. నిజంగా అది తన సత్తా విస్తరించడమే, ఒక మొక్కలోని కొమ్మల వృద్ధిలా.
భావనా ప్రేక్ష్యమాణైషా న కిఞ్చిద్ అపి శిష్యతే । నైవ విద్యత ఏవేతి తద్భ్రమేణాలమ్ అస్తు నః
ఈ ఊహను జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే, ఏమీ మిగలదు కాదు. అది నిజంగా లేదు — మనం ఈ మాయను వదిలేయాలి.