సేవమానో వనలతాః పునర్ ఆయాత్ స పద్మినీమ్ । దుస్తరో హి చిరాభ్యాసో వాసనానామ్ అబోధతః
అతడు అడవి లతల్లో తిరుగుతూ తిరిగి మళ్లీ కమలపొద వద్దకు వచ్చాడు. ఎందుకంటే, అజ్ఞానంలో 오래ుగా అలవాటైన వాసనలు అంత తేలికగా పోవు.
తత్ర హస్తిఖురాక్రాన్త్యా పునర్ ఆచూర్ణతాం యయౌ । పార్శ్వస్థహంససంవిత్త్యా బభూవ కలహంసకః
అక్కడ మళ్లీ ఏనుగు పాదం తొక్కడంతో అతడు మళ్లీ ధూళిగా మారిపోయాడు. పక్కనే ఉన్న హంసను గుర్తు చేసుకుని, చిన్న హంసగా మారిపోయాడు.
స హంసః ఫుల్లపద్మాసు సరసీషు చిరం చరన్ । కదాచిద్ బహుభిర్ హంసైస్ సఙ్గతో విరరాజ హ
ఆ హంసా, పుష్పించిన తామరలతో నిండిన సరస్సుల్లో చాలా కాలం సంచరిస్తూ, అప్పుడప్పుడు మరెన్నో హంసలతో కలిసి ఎంతో అందంగా కనిపించింది.
బ్రహ్మహంసాత్మికా సంవిద్ అశబ్దార్థవతీ మనాక్ । తత్ర పుస్ఫోర తస్యాన్తః ప్రాగ్జాణ్డరసబర్హివత్
అక్కడ, పరమహంస స్వభావమున్న ఆ చైతన్యం, మాటలకు అందని అర్థాన్ని తనలో దాచుకుని, హంస గుడ్డులోని నూలు మాదిరిగా అకస్మాత్తుగా లోపల వికసించింది.
స తాం విభావయన్ దూరాద్ దృఢం దాశేషుణా హతః । తత్సంవిత్త్యనుసన్ధానాజ్ జాతః పద్మజసారసః
అతడు దూరం నుంచే ఆ చైతన్యాన్ని గుర్తించి చూస్తుండగా, బలమైన వేటగాడి బాణంతో హతమయ్యాడు. ఆ చైతన్యాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకున్నద్వారా, తామరలలో నివసించే హంసగా పుట్టాడు.
తత్రాతిసన్తతవివేకవచోవిలాసైర్ ఆబోధితో ఽధిగతపావనవస్తుదృష్టిః । ముక్తస్ స్థితో నను యుగాన్తవిధౌ విదేహముక్తేన తేన కిల భావ్యమ్ అవశ్యమ్ ఏవ
అక్కడ, ఎప్పుడూ ఉన్న వివేకం, అవివేకం ఆటలతో అతడు మేలుకొని, పవిత్రమైన సత్యాన్ని దర్శించాడు. విముక్తుడై అక్కడే నిలిచిపోయాడు. యుగాంతంలో, అతడు తప్పక శరీరరహిత విముక్తుడవుతాడు.
స కదాచిద్ దదర్శాథ రుద్రం రుద్రపురే ఖగః । వైరిఞ్చనలినీనాలలీలాలానేభలీలయా
ఒకసారి ఆ పక్షి, రుద్రుని నగరంలో, బ్రహ్మదేవుని పద్మసరోవరంలో ఆనందంగా విహరిస్తున్న రుద్రుని చూచింది.
తత్ర బుద్ధిర్ అభూత్ తస్య రుద్రో ఽహమ్ ఇతి నిశ్చితా । ప్రతిబిమ్బం వరాదర్శే ఝగిత్య్ ఏవ హి బిమ్బతి
అక్కడ ఆ పక్షికి 'నేనే రుద్రుని' అనే స్పష్టమైన భావన కలిగింది. అది నిష్కళంకమైన అద్దంలో ప్రతిబింబం ఒక్కసారిగా కనిపించడంలా జరిగింది.
రుద్రీభూతవపుస్ తత్ర తనుం తత్యాజ తామ్ అసౌ । గన్ధః పవనతాం గచ్ఛన్ కుసుమస్తబకం యథా
అక్కడ రుద్రుని రూపాన్ని ధరించి, ఆ పక్షి తన పాత శరీరాన్ని వదిలేసింది. అది పరిమళం గాలిలో కలిసిపోవడం, లేదా పుష్పగుచ్ఛం విడివిడిగా పోవడం లాంటిది.
రుద్రో ఽథ రుద్రభవనే విజహార యదృచ్ఛయా । తైస్ తైశ్ శివపురాచారైర్ గణగోష్ఠీగరిష్ఠయా
తర్వాత రుద్రుడు, రుద్రుని నివాసంలో, శివుని నగరపు ఎన్నో ఆచారాలు పాటిస్తూ, శివగణాల మధ్య గౌరవంగా స్వేచ్ఛగా సంచరించాడు.
రుద్రస్ త్వ్ అనుత్తరజ్ఞానవిలాసైకతయా తయా । స్వమ్ అశేషమ్ ఉదన్తం తమ్ అపశ్యత్ ప్రాక్తనం ధియా
అనుత్తమమైన జ్ఞానానందంలో లీనమైన రుద్రుడు, తన పూర్వజన్మలన్నింటినీ, తన పాత మనస్సుతో తాను చూశాడు.
నిరావరణవిజ్ఞానవపుస్ స భగవాన్ హరః । ఉవాచ స్వయమ్ ఏకాన్తే స్వస్వప్నశతవిస్మితః
అడ్డంకులు లేని జ్ఞానరూపుడైన ఆ పరమేశ్వరుడు, తన స్వప్నాల వందలతో ఆశ్చర్యపడి, ఒంటరిగా తనతో తానే ఇలా అన్నాడు.
అహో ను చిత్రా మాయేయం బత విశ్వవిమోహినీ । అసత్య్ ఏవాపి సద్రూపా సురూఢా మరువారివత్
హాయ్! ఈ మాయ ఎంత అద్భుతంగా ఉంది! ఈ ప్రపంచాన్ని మాయలో పడేసే ఆమె, నిజంగా లేనప్పటికీ నిజమైనదిలా కనిపిస్తుంది. ఎండబారిన మైదానంలో మిరాజ్ లా బలంగా నిలిచి ఉంటుంది.
ఇదమ్ప్రథమమ్ ఆక్రాన్తచేత్యో ఽహం చిత్తతాం గతః । పూర్వసమ్పన్నసర్గస్థగగనాదివిభావనాత్
మొదట నేను, ఈ మాయ చేత మనస్సు పట్టుబడినవాడిని, పూర్వ సృష్టిలో ఆకాశం మొదలైన వాటిని స్పష్టంగా చూచి, చిత్తస్థితిని పొందాను.
యదృచ్ఛాస్థితజీవత్వో భూతతన్మాత్రరఞ్జితః । కస్మింశ్చిద్ అభవం సర్గే భిక్షుర్ అక్షుభితో ఽభితః
యాదృచ్చికంగా వచ్చిన జీవితం, భూతతన్మాత్రల ప్రభావంతో, ఒక సృష్టిలో నేను ఎటువంటి కలత లేకుండా ఉన్న భిక్షువునిగా మారాను.
తేనాలయనిబద్ధేన బహిస్ స్వైరవిహారితా । లీలావిలులితాకారా యదా రమ్యేతి భావితా
ఆ నివాసం స్థిరంగా ఉండగా, నేను బయట స్వేచ్ఛగా సంచరించాను; ఆ ఆకారం ఆటలతో తిప్పబడినప్పుడు, అది అందంగా అనిపించింది.
సర్వభావోపమర్దేన తదభ్యాసవశాత్ తదా । తామ్ ఏవ సో ఽన్వభూద్ భిక్షుస్ త్యక్త్వాన్యం మననోదయమ్
అన్ని భావాలను తొలగించటం వల్ల, ఆ సాధన శక్తితో, ఆ భిక్షువు ఇతర ఆలోచనలను వదిలిపెట్టి అదే స్థితిలో నిలిచిపోయాడు.
చమత్కృతిశ్ చేతసి యా రూఢా సైవ విజృమ్భతే । వల్లీ త్యజతి నైదాఘీ పీతమ్ అప్య్ అమ్బు మాధవమ్
మనసులో బలంగా 자리పట్టిన ఆ ఆశ్చర్యం మాత్రమే విస్తరించుతుంది; వేసవి వల్లి వసంతపు నీళ్లు తాగిన తర్వాత కూడా దాన్ని వదలని విధంగా.
స భిక్షుర్ జీవటో భూత్వా జన్తుర్ జరఢవాసనః । తేషు దేశేషు బభ్రామ రన్ధ్రేష్వ్ ఇవ పిపీలకః
ఆ భిక్షువు జీవించి, వృద్ధమైన అలవాట్లతో కూడిన ప్రాణిగా మారి, ఆ ప్రాంతాల్లో చీమలు రంధ్రాల్లో తిరిగినట్లు సంచరించాడు.
ఆత్మని ద్విజభక్తత్వాత్ సో ఽపశ్యద్ ద్విజతామ్ అథ । భావో భావవిపర్యాసే బలవాన్ ఏవ వర్ధతే
తనలో ద్విజులపై భక్తి ఉండటం వల్ల, అతడు ద్విజుడిగా మారిన స్థితిని చూశాడు. మనసులో భావం మారితే, అది మరింత బలంగా పెరుగుతుంది.
సామన్తతామ్ అవాపాసౌ విప్రస్ సతతచిన్తితామ్ । సాతత్యేన రసః పీతః ఫలతామ్ ఏతి పాదపే
అతడు బ్రాహ్మణుడిని ఎప్పుడూ మనసులో ఉంచుతూ, రాజకుల స్థితిని పొందాడు. ఒక చెట్టు ఎప్పటికప్పుడు రసం పీల్చుకుంటే, అది చివరికి ఫలంగా మారినట్లు.
రాజ్యార్థధర్మకార్యాణాం కర్తృత్వాత్ సో ఽభవన్ నృపః । స కాముకతయా రాజా సురస్త్రీత్వమ్ అవాప హ
రాజ్యం, ధర్మం, కర్తవ్యాల కోసం పని చేసినందున అతడు రాజుగా మారాడు. ఆ రాజు కోరిక వల్ల దేవతా స్త్రీగా జన్మించాడు.
లోలలోచనలోభేన సా మృగీ రసశాలినీ । బభూవ వాసనామోహస్ త్వ్ అహో దుఃఖాయ జన్తుషు
ఆ కలకల కళ్ల తాపంతో, ఆ మృగము రసముతో నిండినదిగా మారింది. వాసనల మోహం జీవులకు నిజంగా బాధను తెస్తుంది.
మృగీ సతతచిత్తస్థా బభూవ విపినే లతా । అవశ్యమ్భావి లవనం లతికానుబభూవ హ
ఆ మృగము ఎప్పుడూ ఏకాగ్రంగా ఉండి, అడవిలో ఒక లతగా జన్మించింది. ఆ లత తప్పనిసరిగా ఉప్పు రుచి అనుభవించింది.
అన్తస్సఞ్జ్ఞాచిరాభ్యస్తం భ్రమరత్వమ్ అథాత్మని । సాపశ్యద్ భావమర్దేన సదాతద్భావభావితా
ఆమె తనలోనే తానే చిరకాలంగా మకరందపు పురుగు భావనను సాధించడంతో, ఎప్పుడూ ఆ స్థితిలోనే ఉండి, ఆ భావానికి లోనై, ఆ స్థితిని అనుభవించింది.
స వారణఖురక్షోదమ్ అనుభూయాథ భావితమ్ । భూయో భూయః ప్రబభ్రామ మహాసంసృతివిభ్రమాన్
ఆమె ఏనుగు గోరు తొక్కిన బాధను అనుభవించి, ఆ అనుభవంతో ప్రభావితమై, మళ్లీ మళ్లీ ఈ మహా సంసార భ్రమల్లో తిరిగింది.
సంసారశతపర్యన్తే రుద్రస్ సో ఽయమ్ అహం స్థితః । అస్మిన్ సంసారసంరమ్భే స్వమనోమాత్రసమ్భృతే
వందలాది జన్మల అనంతరంలో, ఈ సంసార కలకలంలో నేను రుద్రుడిగా స్థిరంగా ఉన్నాను. ఈ సంసారం నా మనసు వల్లే ఏర్పడి, కొనసాగుతోంది.
ఏవం సంశాన్తరూపాసు సంసారారణ్యభూమిషు । బహ్వీష్వ్ అహమ్ అభిభ్రాన్తస్ త్వ్ అశూన్యాస్వ్ ఇవ భూరిశః
ఇలా, సంసార అరణ్యంలో ఎన్నో రూపాల్లో, ఎన్నో భూముల్లో నేను తిరిగాను. అవి ఖాళీగా లేవు, అనేక జీవులతో నిండిపోయి ఉన్నాయి.
కస్మింశ్చిద్ అభవం సర్గే త్వ్ అహం జీవటనామకః । కస్మింశ్చిద్ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠః కస్మింశ్చిద్ వసుధాధిపః
కొన్ని సృష్టుల్లో నేను జీవట అనే జీవిగా ఉన్నాను. మరికొన్ని చోట్ల ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడిగా, ఇంకొన్ని చోట్ల భూమిపై రాజుగా ఉన్నాను.
హంసః పద్మవనే భూత్వా విన్ధ్యకచ్ఛే చ వారణః । హరిణో హేహయాద్రౌ చ దశామ్ అహమ్ ఇమాం గతః
ఒకసారి పద్మవనంలో హంసగా, వింధ్య పర్వత ప్రాంతంలో ఏనుగుగా, హేహయ పర్వతంలో జింకగా కూడా జన్మించి, ఇలా ఎన్నో రూపాలు ధరించాను.