షట్పదో విజహారాథ వనే వనలతాస్వ్ అసౌ । పద్మినీషు చ ఫుల్లాసు తరుణీష్వ్ ఇవ వల్లభః
ఆ తేనెటీగ అడవిలోని లతల మధ్య సంచరిస్తూ, వికసించిన కమలాల మధ్య, యవ్వనంలో ఉన్న యువతుల మధ్య ప్రియుడు తిరిగినట్టు ఆనందంగా విహరించింది.
బిమ్బాధరం విదలయన్ స్వాదయన్ కౌసుమం మధు । స్వపన్ కుసుమశయ్యాసు భుక్త్వా వల్లీవిలాసినీః
ఆ తేనెటీగ పువ్వుల తేనెను ఆస్వాదిస్తూ, పువ్వుల పెదాలను తీయగా ముద్దాడుతూ, పువ్వుల మంచాలపై నిద్రపోయింది. లతల మధ్య ఆనందాన్ని అనుభవించింది.
స బభూవ సరోజిన్యాం వ్యసనీ బిసనాలవత్ । క్వచిద్ ఏవ రతిం యాతి చేతో జడమతేర్ అపి
ఆ తేనెటీగ ఒక కమలంలో, దాని కాండంలో ఉన్న నారులా, పూర్తిగా మునిగిపోయింది. మూర్ఖుడైనవాడి మనసుకూడా ఎప్పుడో ఒక చోట ఆనందాన్ని పొందుతుంది.
తామ్ ఆజగామ నలినీం పరిలోడయితుం గజః । రమ్యవస్తుక్షయాయైవ మూఢానాం జృమ్భతే మనః
ఆ కమలాన్ని నాశనం చేయడానికి ఒక ఏనుగు అక్కడికి వచ్చింది. మూర్ఖుల మనసు సుఖదాయకమైన వాటిని నాశనం చేయడానికి ఎప్పుడూ కదలికలో ఉంటుంది.
నలినీమథనేనైవ సమం తేన స షట్పదః । గుణవత్తాన్తరే రూఢిర్ ఇవ చూర్ణత్వమ్ ఆయయౌ
పద్మాన్ని కలిపేటప్పుడు తేనెటీగ కూడా దానితో పాటు నలిపినట్లే, గుణాలు మారినప్పుడు శరీరం కూడా రక్తం పొడి అయిపోయినట్టు చూర్ణమైపోతుంది.
భ్రమరో వారణాలోకాద్ వారణాలోకభావనాత్ । దదర్శాత్మానమ్ ఆలోలమత్తహస్తితయోదితమ్
తేనెటీగ ఏనుగు కనిపెట్టినందో, లేక ఏనుగు రూపాన్ని ఊహించినందో, తాను ఏనుగులా మత్తులో ఊగిపోతున్నట్టు అనుభవించింది.
శుష్కసాగరగమ్భీరే గజః ఖాతే పపాత హ । తమోఘనఘనే శూన్యే సంసార ఇవ జీవకః
ఏనుగు లోతైన పొడి గోతిలో పడిపోయింది. అదే విధంగా, జీవుడు సంసారపు ఖాళీగా, అంధకారంతో నిండిన శూన్యంలో పడిపోతాడు.
బభూవ వల్లభో రాజ్ఞో మహాన్ పరబలాన్తకః । సదా మదబలక్షీవో ఘూర్ణన్న్ ఇవ నిశాచరః
అతడు రాజుకు ప్రియుడిగా, శత్రువులను సంహరించే గొప్పవాడిగా మారాడు. ఎప్పుడూ మదంతో, బలంతో మత్తులో, రాక్షసుడు లా తూలుతూ ఉండేవాడు.
కదాచిద్ అరినిస్త్రింశచ్ఛిన్నస్ సో ఽస్తమ్ ఉపాయయౌ । వివేకాసిలతాలూనరూపో జీవ ఇవాత్మని
ఒకసారి శత్రువు ఖడ్గంతో కొట్టి పడగొట్టినప్పుడు, అతడు మరణించాడు. వివేకం అనే బలమైన ఆధారం లేకపోతే, జీవుడు తన అసలు స్వరూపాన్ని కోల్పోయి పరమాత్మలో లీనమయ్యే విధానమిదే.
పశ్యన్ గజఘటాకుమ్భమణీన్ ప్రోచ్ఛలితాన్ అలీన్ । ఉత్క్రామన్ స గజాజ్ జీవో భూయో ద్రాగిత్య్ అభూద్ అలిః
ఏనుగు తల అలంకారాల నుంచి, కుండల నుంచి ముత్యాలు చెల్లిపోయినదాన్ని చూసి, ఆ జీవుడు ఏనుగును విడిచి వెళ్లిపోయి, వెంటనే మళ్లీ తేనెటీగగా మారిపోయాడు.
సేవమానో వనలతాః పునర్ ఆయాత్ స పద్మినీమ్ । దుస్తరో హి చిరాభ్యాసో వాసనానామ్ అబోధతః
అతడు అడవి లతల్లో తిరుగుతూ తిరిగి మళ్లీ కమలపొద వద్దకు వచ్చాడు. ఎందుకంటే, అజ్ఞానంలో 오래ుగా అలవాటైన వాసనలు అంత తేలికగా పోవు.
తత్ర హస్తిఖురాక్రాన్త్యా పునర్ ఆచూర్ణతాం యయౌ । పార్శ్వస్థహంససంవిత్త్యా బభూవ కలహంసకః
అక్కడ మళ్లీ ఏనుగు పాదం తొక్కడంతో అతడు మళ్లీ ధూళిగా మారిపోయాడు. పక్కనే ఉన్న హంసను గుర్తు చేసుకుని, చిన్న హంసగా మారిపోయాడు.
స హంసః ఫుల్లపద్మాసు సరసీషు చిరం చరన్ । కదాచిద్ బహుభిర్ హంసైస్ సఙ్గతో విరరాజ హ
ఆ హంసా, పుష్పించిన తామరలతో నిండిన సరస్సుల్లో చాలా కాలం సంచరిస్తూ, అప్పుడప్పుడు మరెన్నో హంసలతో కలిసి ఎంతో అందంగా కనిపించింది.
బ్రహ్మహంసాత్మికా సంవిద్ అశబ్దార్థవతీ మనాక్ । తత్ర పుస్ఫోర తస్యాన్తః ప్రాగ్జాణ్డరసబర్హివత్
అక్కడ, పరమహంస స్వభావమున్న ఆ చైతన్యం, మాటలకు అందని అర్థాన్ని తనలో దాచుకుని, హంస గుడ్డులోని నూలు మాదిరిగా అకస్మాత్తుగా లోపల వికసించింది.
స తాం విభావయన్ దూరాద్ దృఢం దాశేషుణా హతః । తత్సంవిత్త్యనుసన్ధానాజ్ జాతః పద్మజసారసః
అతడు దూరం నుంచే ఆ చైతన్యాన్ని గుర్తించి చూస్తుండగా, బలమైన వేటగాడి బాణంతో హతమయ్యాడు. ఆ చైతన్యాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకున్నద్వారా, తామరలలో నివసించే హంసగా పుట్టాడు.
తత్రాతిసన్తతవివేకవచోవిలాసైర్ ఆబోధితో ఽధిగతపావనవస్తుదృష్టిః । ముక్తస్ స్థితో నను యుగాన్తవిధౌ విదేహముక్తేన తేన కిల భావ్యమ్ అవశ్యమ్ ఏవ
అక్కడ, ఎప్పుడూ ఉన్న వివేకం, అవివేకం ఆటలతో అతడు మేలుకొని, పవిత్రమైన సత్యాన్ని దర్శించాడు. విముక్తుడై అక్కడే నిలిచిపోయాడు. యుగాంతంలో, అతడు తప్పక శరీరరహిత విముక్తుడవుతాడు.
స కదాచిద్ దదర్శాథ రుద్రం రుద్రపురే ఖగః । వైరిఞ్చనలినీనాలలీలాలానేభలీలయా
ఒకసారి ఆ పక్షి, రుద్రుని నగరంలో, బ్రహ్మదేవుని పద్మసరోవరంలో ఆనందంగా విహరిస్తున్న రుద్రుని చూచింది.
తత్ర బుద్ధిర్ అభూత్ తస్య రుద్రో ఽహమ్ ఇతి నిశ్చితా । ప్రతిబిమ్బం వరాదర్శే ఝగిత్య్ ఏవ హి బిమ్బతి
అక్కడ ఆ పక్షికి 'నేనే రుద్రుని' అనే స్పష్టమైన భావన కలిగింది. అది నిష్కళంకమైన అద్దంలో ప్రతిబింబం ఒక్కసారిగా కనిపించడంలా జరిగింది.
రుద్రీభూతవపుస్ తత్ర తనుం తత్యాజ తామ్ అసౌ । గన్ధః పవనతాం గచ్ఛన్ కుసుమస్తబకం యథా
అక్కడ రుద్రుని రూపాన్ని ధరించి, ఆ పక్షి తన పాత శరీరాన్ని వదిలేసింది. అది పరిమళం గాలిలో కలిసిపోవడం, లేదా పుష్పగుచ్ఛం విడివిడిగా పోవడం లాంటిది.
రుద్రో ఽథ రుద్రభవనే విజహార యదృచ్ఛయా । తైస్ తైశ్ శివపురాచారైర్ గణగోష్ఠీగరిష్ఠయా
తర్వాత రుద్రుడు, రుద్రుని నివాసంలో, శివుని నగరపు ఎన్నో ఆచారాలు పాటిస్తూ, శివగణాల మధ్య గౌరవంగా స్వేచ్ఛగా సంచరించాడు.
రుద్రస్ త్వ్ అనుత్తరజ్ఞానవిలాసైకతయా తయా । స్వమ్ అశేషమ్ ఉదన్తం తమ్ అపశ్యత్ ప్రాక్తనం ధియా
అనుత్తమమైన జ్ఞానానందంలో లీనమైన రుద్రుడు, తన పూర్వజన్మలన్నింటినీ, తన పాత మనస్సుతో తాను చూశాడు.
నిరావరణవిజ్ఞానవపుస్ స భగవాన్ హరః । ఉవాచ స్వయమ్ ఏకాన్తే స్వస్వప్నశతవిస్మితః
అడ్డంకులు లేని జ్ఞానరూపుడైన ఆ పరమేశ్వరుడు, తన స్వప్నాల వందలతో ఆశ్చర్యపడి, ఒంటరిగా తనతో తానే ఇలా అన్నాడు.
అహో ను చిత్రా మాయేయం బత విశ్వవిమోహినీ । అసత్య్ ఏవాపి సద్రూపా సురూఢా మరువారివత్
హాయ్! ఈ మాయ ఎంత అద్భుతంగా ఉంది! ఈ ప్రపంచాన్ని మాయలో పడేసే ఆమె, నిజంగా లేనప్పటికీ నిజమైనదిలా కనిపిస్తుంది. ఎండబారిన మైదానంలో మిరాజ్ లా బలంగా నిలిచి ఉంటుంది.
ఇదమ్ప్రథమమ్ ఆక్రాన్తచేత్యో ఽహం చిత్తతాం గతః । పూర్వసమ్పన్నసర్గస్థగగనాదివిభావనాత్
మొదట నేను, ఈ మాయ చేత మనస్సు పట్టుబడినవాడిని, పూర్వ సృష్టిలో ఆకాశం మొదలైన వాటిని స్పష్టంగా చూచి, చిత్తస్థితిని పొందాను.
యదృచ్ఛాస్థితజీవత్వో భూతతన్మాత్రరఞ్జితః । కస్మింశ్చిద్ అభవం సర్గే భిక్షుర్ అక్షుభితో ఽభితః
యాదృచ్చికంగా వచ్చిన జీవితం, భూతతన్మాత్రల ప్రభావంతో, ఒక సృష్టిలో నేను ఎటువంటి కలత లేకుండా ఉన్న భిక్షువునిగా మారాను.
తేనాలయనిబద్ధేన బహిస్ స్వైరవిహారితా । లీలావిలులితాకారా యదా రమ్యేతి భావితా
ఆ నివాసం స్థిరంగా ఉండగా, నేను బయట స్వేచ్ఛగా సంచరించాను; ఆ ఆకారం ఆటలతో తిప్పబడినప్పుడు, అది అందంగా అనిపించింది.
సర్వభావోపమర్దేన తదభ్యాసవశాత్ తదా । తామ్ ఏవ సో ఽన్వభూద్ భిక్షుస్ త్యక్త్వాన్యం మననోదయమ్
అన్ని భావాలను తొలగించటం వల్ల, ఆ సాధన శక్తితో, ఆ భిక్షువు ఇతర ఆలోచనలను వదిలిపెట్టి అదే స్థితిలో నిలిచిపోయాడు.
చమత్కృతిశ్ చేతసి యా రూఢా సైవ విజృమ్భతే । వల్లీ త్యజతి నైదాఘీ పీతమ్ అప్య్ అమ్బు మాధవమ్
మనసులో బలంగా 자리పట్టిన ఆ ఆశ్చర్యం మాత్రమే విస్తరించుతుంది; వేసవి వల్లి వసంతపు నీళ్లు తాగిన తర్వాత కూడా దాన్ని వదలని విధంగా.
స భిక్షుర్ జీవటో భూత్వా జన్తుర్ జరఢవాసనః । తేషు దేశేషు బభ్రామ రన్ధ్రేష్వ్ ఇవ పిపీలకః
ఆ భిక్షువు జీవించి, వృద్ధమైన అలవాట్లతో కూడిన ప్రాణిగా మారి, ఆ ప్రాంతాల్లో చీమలు రంధ్రాల్లో తిరిగినట్లు సంచరించాడు.
ఆత్మని ద్విజభక్తత్వాత్ సో ఽపశ్యద్ ద్విజతామ్ అథ । భావో భావవిపర్యాసే బలవాన్ ఏవ వర్ధతే
తనలో ద్విజులపై భక్తి ఉండటం వల్ల, అతడు ద్విజుడిగా మారిన స్థితిని చూశాడు. మనసులో భావం మారితే, అది మరింత బలంగా పెరుగుతుంది.