స కదాచిన్ నృపస్ స్వస్థస్ సుష్వాపాస్తమితేహితః । పురోభావినిజాచారస్ స్వం కార్యమ్ ఇవ కారణే
ఒకసారి ఆ రాజు ప్రశాంతంగా, లోతైన నిద్రలో అన్ని కార్యాలూ ఆగిపోయినప్పుడు, భవిష్యత్తులో జరిగేవి ముందే అనుభవించాడు, కారణంలో ఫలితంలా.
అపశ్యద్ ఆత్మని స్వప్నే సురస్త్రీత్వమ్ అనిన్దితమ్ । వృక్షః కేసరసోల్లాసో మఞ్జరీత్వమ్ ఇవోదితమ్
ఆ స్వప్నంలో, తాను అపరాధం లేని దేవతా స్త్రీగా మారినట్లు చూశాడు. అది వృక్షం పుష్పరేణువులతో మంజరి అవడంలా కనిపించింది.
సా రేమే సురసేనాసు దేవోద్యానస్థలీషు చ । క్షీరామ్భోధితరఙ్గేషు లోలేవ హరివల్లభా
ఆమె దేవతల సైన్యాల్లోనూ, దేవతల తోటల్లోనూ, పాల సముద్రపు అలల్లోనూ, హరివల్లభ అయిన లక్ష్మీదేవి లా ఆనందంగా విహరించింది.
సుష్వాప సైకదా బాలా మత్తోద్యానలతాగృహే । సంశాన్తస్వమనస్స్పన్దం గన్ధలేఖేవ పఙ్కజే
ఒకసారి ఆ బాలిక మత్తుగా ఉన్న తోటలోని వల్లి గుడిసెలో నిద్రించగా, ఆమె మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతమై, కమలంలో పరిమళపు తడిసిన మాదిరిగా నిశ్చలంగా ఉంది.
దదర్శాత్మన్య్ అథ స్వప్నే సంసర్గవశతోదితమ్ । మృగీత్వమ్ ఆత్మని స్వైరమ్ ఆవర్తత్వమ్ ఇవామ్బుతా
తర్వాత, కలలో, పరిచయ ప్రభావంతో, ఆమె తనను తాను ఒక జింకగా చూసింది. ఆ జింక తనలో తానే స్వేచ్ఛగా తిరుగుతూ, గుండ్రంగా తిరిగే నీటిలా అనిపించింది.
సా మృగీ లోలనయనా కదాచిన్ నిద్రయాహృతా । స్వప్నే దదర్శ వల్లీత్వం స్వాభ్యాసాద్ రూఢమ్ ఆత్మని
ఆ చంచలమైన కళ్లున్న జింక, ఒకసారి నిద్ర పట్టగా, తన కలలో తనను తాను వల్లి రూపంలో చూసింది. అది తన అలవాటులో బలంగా స్థిరపడినట్టుగా అనిపించింది.
తిర్యఞ్చో ఽపి ప్రపశ్యన్తి స్వప్నం చిత్తస్వభావతః । దృష్టాన్తో ఽత్ర శుకాశ్వేభసఞ్జ్ఞాస్మరణమ్ అక్షతమ్
జంతువులు కూడా మనస్సు స్వభావం వల్ల కలలు కనగలవు. ఈ విషయానికి మచ్చుతునకగా, గువ్వలు, కుదిరాళ్లు, తేనెటీగలు తమ జ్ఞాపకశక్తిని కోల్పోకుండా ఉండటం చెప్పవచ్చు.
సా బభూవ లతా పుష్పఫలపల్లవశాలినీ । వనదేవీవనోద్యానలతాగృహవిలాసినీ
ఆమె పుష్పాలు, పండ్లు, కొత్త మొగ్గలు కలిగిన ఒక వల్లి అయింది. అటవీ దేవత తోటల్లో, వనాల్లో, వల్లి గృహాల్లో ఆనందంగా విహరించేది.
బీజాన్తస్స్థాఙ్కురాకారరూపయేహాధిరూఢయా । సాపశ్యద్ అన్తస్సంవిత్త్యా స్ఫుటం లవనమ్ ఆత్మనః
ఆమె విత్తనంలో మొలక రూపంలో ప్రవేశించి, తన అంతరజ్ఞానంతో తనలోని ఉప్పు స్వభావాన్ని స్పష్టంగా గ్రహించింది.
కఞ్చిత్ కాలం సుషుప్తస్థకలయా జడతాం ఘనమ్ । అనుభూయ దదర్శాథ స్వాత్మానం భ్రమరం స్థితమ్
కొంతకాలం ఆమె నిద్ర లేని నిద్రలా, మూర్ఛిత స్థితిని అనుభవించింది. ఆ తరువాత తాను అక్కడే ఉన్న తేనెటీగగా మారినట్టుగా చూశింది.
షట్పదో విజహారాథ వనే వనలతాస్వ్ అసౌ । పద్మినీషు చ ఫుల్లాసు తరుణీష్వ్ ఇవ వల్లభః
ఆ తేనెటీగ అడవిలోని లతల మధ్య సంచరిస్తూ, వికసించిన కమలాల మధ్య, యవ్వనంలో ఉన్న యువతుల మధ్య ప్రియుడు తిరిగినట్టు ఆనందంగా విహరించింది.
బిమ్బాధరం విదలయన్ స్వాదయన్ కౌసుమం మధు । స్వపన్ కుసుమశయ్యాసు భుక్త్వా వల్లీవిలాసినీః
ఆ తేనెటీగ పువ్వుల తేనెను ఆస్వాదిస్తూ, పువ్వుల పెదాలను తీయగా ముద్దాడుతూ, పువ్వుల మంచాలపై నిద్రపోయింది. లతల మధ్య ఆనందాన్ని అనుభవించింది.
స బభూవ సరోజిన్యాం వ్యసనీ బిసనాలవత్ । క్వచిద్ ఏవ రతిం యాతి చేతో జడమతేర్ అపి
ఆ తేనెటీగ ఒక కమలంలో, దాని కాండంలో ఉన్న నారులా, పూర్తిగా మునిగిపోయింది. మూర్ఖుడైనవాడి మనసుకూడా ఎప్పుడో ఒక చోట ఆనందాన్ని పొందుతుంది.
తామ్ ఆజగామ నలినీం పరిలోడయితుం గజః । రమ్యవస్తుక్షయాయైవ మూఢానాం జృమ్భతే మనః
ఆ కమలాన్ని నాశనం చేయడానికి ఒక ఏనుగు అక్కడికి వచ్చింది. మూర్ఖుల మనసు సుఖదాయకమైన వాటిని నాశనం చేయడానికి ఎప్పుడూ కదలికలో ఉంటుంది.
నలినీమథనేనైవ సమం తేన స షట్పదః । గుణవత్తాన్తరే రూఢిర్ ఇవ చూర్ణత్వమ్ ఆయయౌ
పద్మాన్ని కలిపేటప్పుడు తేనెటీగ కూడా దానితో పాటు నలిపినట్లే, గుణాలు మారినప్పుడు శరీరం కూడా రక్తం పొడి అయిపోయినట్టు చూర్ణమైపోతుంది.
భ్రమరో వారణాలోకాద్ వారణాలోకభావనాత్ । దదర్శాత్మానమ్ ఆలోలమత్తహస్తితయోదితమ్
తేనెటీగ ఏనుగు కనిపెట్టినందో, లేక ఏనుగు రూపాన్ని ఊహించినందో, తాను ఏనుగులా మత్తులో ఊగిపోతున్నట్టు అనుభవించింది.
శుష్కసాగరగమ్భీరే గజః ఖాతే పపాత హ । తమోఘనఘనే శూన్యే సంసార ఇవ జీవకః
ఏనుగు లోతైన పొడి గోతిలో పడిపోయింది. అదే విధంగా, జీవుడు సంసారపు ఖాళీగా, అంధకారంతో నిండిన శూన్యంలో పడిపోతాడు.
బభూవ వల్లభో రాజ్ఞో మహాన్ పరబలాన్తకః । సదా మదబలక్షీవో ఘూర్ణన్న్ ఇవ నిశాచరః
అతడు రాజుకు ప్రియుడిగా, శత్రువులను సంహరించే గొప్పవాడిగా మారాడు. ఎప్పుడూ మదంతో, బలంతో మత్తులో, రాక్షసుడు లా తూలుతూ ఉండేవాడు.
కదాచిద్ అరినిస్త్రింశచ్ఛిన్నస్ సో ఽస్తమ్ ఉపాయయౌ । వివేకాసిలతాలూనరూపో జీవ ఇవాత్మని
ఒకసారి శత్రువు ఖడ్గంతో కొట్టి పడగొట్టినప్పుడు, అతడు మరణించాడు. వివేకం అనే బలమైన ఆధారం లేకపోతే, జీవుడు తన అసలు స్వరూపాన్ని కోల్పోయి పరమాత్మలో లీనమయ్యే విధానమిదే.
పశ్యన్ గజఘటాకుమ్భమణీన్ ప్రోచ్ఛలితాన్ అలీన్ । ఉత్క్రామన్ స గజాజ్ జీవో భూయో ద్రాగిత్య్ అభూద్ అలిః
ఏనుగు తల అలంకారాల నుంచి, కుండల నుంచి ముత్యాలు చెల్లిపోయినదాన్ని చూసి, ఆ జీవుడు ఏనుగును విడిచి వెళ్లిపోయి, వెంటనే మళ్లీ తేనెటీగగా మారిపోయాడు.
సేవమానో వనలతాః పునర్ ఆయాత్ స పద్మినీమ్ । దుస్తరో హి చిరాభ్యాసో వాసనానామ్ అబోధతః
అతడు అడవి లతల్లో తిరుగుతూ తిరిగి మళ్లీ కమలపొద వద్దకు వచ్చాడు. ఎందుకంటే, అజ్ఞానంలో 오래ుగా అలవాటైన వాసనలు అంత తేలికగా పోవు.
తత్ర హస్తిఖురాక్రాన్త్యా పునర్ ఆచూర్ణతాం యయౌ । పార్శ్వస్థహంససంవిత్త్యా బభూవ కలహంసకః
అక్కడ మళ్లీ ఏనుగు పాదం తొక్కడంతో అతడు మళ్లీ ధూళిగా మారిపోయాడు. పక్కనే ఉన్న హంసను గుర్తు చేసుకుని, చిన్న హంసగా మారిపోయాడు.
స హంసః ఫుల్లపద్మాసు సరసీషు చిరం చరన్ । కదాచిద్ బహుభిర్ హంసైస్ సఙ్గతో విరరాజ హ
ఆ హంసా, పుష్పించిన తామరలతో నిండిన సరస్సుల్లో చాలా కాలం సంచరిస్తూ, అప్పుడప్పుడు మరెన్నో హంసలతో కలిసి ఎంతో అందంగా కనిపించింది.
బ్రహ్మహంసాత్మికా సంవిద్ అశబ్దార్థవతీ మనాక్ । తత్ర పుస్ఫోర తస్యాన్తః ప్రాగ్జాణ్డరసబర్హివత్
అక్కడ, పరమహంస స్వభావమున్న ఆ చైతన్యం, మాటలకు అందని అర్థాన్ని తనలో దాచుకుని, హంస గుడ్డులోని నూలు మాదిరిగా అకస్మాత్తుగా లోపల వికసించింది.
స తాం విభావయన్ దూరాద్ దృఢం దాశేషుణా హతః । తత్సంవిత్త్యనుసన్ధానాజ్ జాతః పద్మజసారసః
అతడు దూరం నుంచే ఆ చైతన్యాన్ని గుర్తించి చూస్తుండగా, బలమైన వేటగాడి బాణంతో హతమయ్యాడు. ఆ చైతన్యాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకున్నద్వారా, తామరలలో నివసించే హంసగా పుట్టాడు.
తత్రాతిసన్తతవివేకవచోవిలాసైర్ ఆబోధితో ఽధిగతపావనవస్తుదృష్టిః । ముక్తస్ స్థితో నను యుగాన్తవిధౌ విదేహముక్తేన తేన కిల భావ్యమ్ అవశ్యమ్ ఏవ
అక్కడ, ఎప్పుడూ ఉన్న వివేకం, అవివేకం ఆటలతో అతడు మేలుకొని, పవిత్రమైన సత్యాన్ని దర్శించాడు. విముక్తుడై అక్కడే నిలిచిపోయాడు. యుగాంతంలో, అతడు తప్పక శరీరరహిత విముక్తుడవుతాడు.
స కదాచిద్ దదర్శాథ రుద్రం రుద్రపురే ఖగః । వైరిఞ్చనలినీనాలలీలాలానేభలీలయా
ఒకసారి ఆ పక్షి, రుద్రుని నగరంలో, బ్రహ్మదేవుని పద్మసరోవరంలో ఆనందంగా విహరిస్తున్న రుద్రుని చూచింది.
తత్ర బుద్ధిర్ అభూత్ తస్య రుద్రో ఽహమ్ ఇతి నిశ్చితా । ప్రతిబిమ్బం వరాదర్శే ఝగిత్య్ ఏవ హి బిమ్బతి
అక్కడ ఆ పక్షికి 'నేనే రుద్రుని' అనే స్పష్టమైన భావన కలిగింది. అది నిష్కళంకమైన అద్దంలో ప్రతిబింబం ఒక్కసారిగా కనిపించడంలా జరిగింది.
రుద్రీభూతవపుస్ తత్ర తనుం తత్యాజ తామ్ అసౌ । గన్ధః పవనతాం గచ్ఛన్ కుసుమస్తబకం యథా
అక్కడ రుద్రుని రూపాన్ని ధరించి, ఆ పక్షి తన పాత శరీరాన్ని వదిలేసింది. అది పరిమళం గాలిలో కలిసిపోవడం, లేదా పుష్పగుచ్ఛం విడివిడిగా పోవడం లాంటిది.
రుద్రో ఽథ రుద్రభవనే విజహార యదృచ్ఛయా । తైస్ తైశ్ శివపురాచారైర్ గణగోష్ఠీగరిష్ఠయా
తర్వాత రుద్రుడు, రుద్రుని నివాసంలో, శివుని నగరపు ఎన్నో ఆచారాలు పాటిస్తూ, శివగణాల మధ్య గౌరవంగా స్వేచ్ఛగా సంచరించాడు.