తస్య చిన్తయతో జాతా ప్రతిభేయమ్ అథ స్వతః । భావయామ్య్ ఆశు లీలార్థం సామాన్యజనవృత్తితామ్
ఆయన ఆలోచిస్తూ ఉండగా, తనలోనే సహజంగా ఒక భావన పుట్టింది— 'సాధారణ మనుషుల జీవన విధానాన్ని, ఆటగా, త్వరగా ఊహించాలి' అని.
ఇతి సఞ్చిన్త్య చేతో ఽస్య స్థితం కిఞ్చిన్ నరాన్తరమ్ । స్పన్దసంస్థానసన్త్యాగమాత్రేణావర్తకే ఽమ్బ్వ్ ఇవ
అలా ఆలోచించగానే, అతని మనసు ఇంకొక మనిషి రూపాన్ని ధరించింది. ఇది నీటిలో గుండ్రంగా తిరిగే ప్రవాహం ఆగిపోతే, నీరు ఎలా రూపం మార్చుకుంటుందో అలా జరిగింది.
తేన చిత్తనరేణాథ కృతం నామాత్మనీచ్ఛయా । జీవటో ఽస్మీతి సహసా కాకతాలీయవత్ స్థితమ్
ఆ మనస్సు-మనిషి తన ఇష్టంతో 'నేను జీవిగా ఉన్నాను' అనే భావనను అకస్మాత్తుగా పొందాడు. అది యాదృచ్ఛికంగా కలిసొచ్చినట్టు జరిగింది.
జీవటో విజహారాథ స స్వప్నపురుషశ్ చిరమ్ । స్వప్ననిర్మాణనగరే కస్మింశ్చిత్ పురవీథిషు
ఆ జీవి, కలలో కనిపించే మనిషిలా, కలలో సృష్టించిన నగరంలోని కొన్ని వీధుల్లో చాలా కాలం సంచరించాడు.
తత్ర పానం పపౌ మత్తో భృఙ్గః పద్మరసం యథా । శిలయేవ దృఢం పిష్టస్ సుష్వాప ఘననిద్రయా
అక్కడ అతడు మత్తులో, తేనెటీగ ఒక పద్మాన్ని ఎలా రసం పీలుస్తుందో అలా, పద్మరసం తాగాడు. తర్వాత, రాయి మీద బలంగా నలిపినట్టు, అతడు గాఢ నిద్రలో మునిగిపోయాడు.
స్వప్నే దదర్శ విప్రత్వం పాఠానుష్ఠానతుష్టిమత్ । ప్రతిభామాత్రసమ్పన్నం చిత్తదేశాన్తరాప్తివత్
ఆ నిద్రలో అతడు తనను తాను ఒక బ్రాహ్మణుడిగా, పాఠాలు చదవడం, కర్మలు చేయడం వల్ల సంతృప్తిగా ఉన్నట్టు చూసాడు. అది కేవలం ప్రతిబింబంలా, మనస్సులోని మరో ప్రాంతాన్ని చేరుకున్నట్టు అనిపించింది.
కదాచిత్ స ద్విజశ్రేష్ఠస్ స్వాహర్వ్యాపారనిష్ఠయా । ఆజగామ ఘనాం నిద్రాం బీజతామ్ ఇవ పాదపః
ఒకసారి, ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు తన రోజువారీ కర్మల్లో నిమగ్నమై ఉండగా, వృక్షం మళ్లీ విత్తనంగా మారినట్టు, అతడు మళ్లీ గాఢ నిద్రలోకి వెళ్లిపోయాడు.
సో ఽప్య్ అపశ్యత్ స్వయం స్వప్నే సామన్తత్వమ్ అథాత్మని । పతాకారథహస్త్యశ్వసేనాజలదమాలితమ్
ఆయన కూడా ఆ నిద్రలో తనను తాను ఒక సామంతుడిగా, చుట్టూ జెండాలు, రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, మేఘంలా విస్తరించిన సైన్యం మధ్యలో ఉన్నట్టు చూశాడు.
స సామన్తః కృతాహారః కదాచిద్ ఘననిద్రయా । సుష్వాపాన్తర్వ్యవహృతిర్ బీజతాయామ్ ఇవ ద్రుమః
ఆ సామంతుడు భోజనం చేసిన తర్వాత ఒకసారి లోతైన నిద్రలో మునిగిపోయి, అంతర్గత క్రియలు అన్నీ ఆగిపోయి, విత్తనంలో ఉన్న వృక్షంలా నిశ్చలంగా నిద్రించాడు.
అపశ్యద్ రాజతాం స్వప్నే కకుబ్వలయమాలినీమ్ । లాలితాం భోగపూగేన పుష్పౌఘేనర్తుతామ్ ఇవ
ఆ నిద్రలో, తాను రాజుగా మారి, చుట్టూ రాజ్యాన్ని అలంకరించి, అనేక భోగాలతో ఆనందంగా, వసంతంలో పుష్పాలు విరజిల్లినట్లు, సంతోషంగా ఉన్నట్లు కనుగొన్నాడు.
స కదాచిన్ నృపస్ స్వస్థస్ సుష్వాపాస్తమితేహితః । పురోభావినిజాచారస్ స్వం కార్యమ్ ఇవ కారణే
ఒకసారి ఆ రాజు ప్రశాంతంగా, లోతైన నిద్రలో అన్ని కార్యాలూ ఆగిపోయినప్పుడు, భవిష్యత్తులో జరిగేవి ముందే అనుభవించాడు, కారణంలో ఫలితంలా.
అపశ్యద్ ఆత్మని స్వప్నే సురస్త్రీత్వమ్ అనిన్దితమ్ । వృక్షః కేసరసోల్లాసో మఞ్జరీత్వమ్ ఇవోదితమ్
ఆ స్వప్నంలో, తాను అపరాధం లేని దేవతా స్త్రీగా మారినట్లు చూశాడు. అది వృక్షం పుష్పరేణువులతో మంజరి అవడంలా కనిపించింది.
సా రేమే సురసేనాసు దేవోద్యానస్థలీషు చ । క్షీరామ్భోధితరఙ్గేషు లోలేవ హరివల్లభా
ఆమె దేవతల సైన్యాల్లోనూ, దేవతల తోటల్లోనూ, పాల సముద్రపు అలల్లోనూ, హరివల్లభ అయిన లక్ష్మీదేవి లా ఆనందంగా విహరించింది.
సుష్వాప సైకదా బాలా మత్తోద్యానలతాగృహే । సంశాన్తస్వమనస్స్పన్దం గన్ధలేఖేవ పఙ్కజే
ఒకసారి ఆ బాలిక మత్తుగా ఉన్న తోటలోని వల్లి గుడిసెలో నిద్రించగా, ఆమె మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతమై, కమలంలో పరిమళపు తడిసిన మాదిరిగా నిశ్చలంగా ఉంది.
దదర్శాత్మన్య్ అథ స్వప్నే సంసర్గవశతోదితమ్ । మృగీత్వమ్ ఆత్మని స్వైరమ్ ఆవర్తత్వమ్ ఇవామ్బుతా
తర్వాత, కలలో, పరిచయ ప్రభావంతో, ఆమె తనను తాను ఒక జింకగా చూసింది. ఆ జింక తనలో తానే స్వేచ్ఛగా తిరుగుతూ, గుండ్రంగా తిరిగే నీటిలా అనిపించింది.
సా మృగీ లోలనయనా కదాచిన్ నిద్రయాహృతా । స్వప్నే దదర్శ వల్లీత్వం స్వాభ్యాసాద్ రూఢమ్ ఆత్మని
ఆ చంచలమైన కళ్లున్న జింక, ఒకసారి నిద్ర పట్టగా, తన కలలో తనను తాను వల్లి రూపంలో చూసింది. అది తన అలవాటులో బలంగా స్థిరపడినట్టుగా అనిపించింది.
తిర్యఞ్చో ఽపి ప్రపశ్యన్తి స్వప్నం చిత్తస్వభావతః । దృష్టాన్తో ఽత్ర శుకాశ్వేభసఞ్జ్ఞాస్మరణమ్ అక్షతమ్
జంతువులు కూడా మనస్సు స్వభావం వల్ల కలలు కనగలవు. ఈ విషయానికి మచ్చుతునకగా, గువ్వలు, కుదిరాళ్లు, తేనెటీగలు తమ జ్ఞాపకశక్తిని కోల్పోకుండా ఉండటం చెప్పవచ్చు.
సా బభూవ లతా పుష్పఫలపల్లవశాలినీ । వనదేవీవనోద్యానలతాగృహవిలాసినీ
ఆమె పుష్పాలు, పండ్లు, కొత్త మొగ్గలు కలిగిన ఒక వల్లి అయింది. అటవీ దేవత తోటల్లో, వనాల్లో, వల్లి గృహాల్లో ఆనందంగా విహరించేది.
బీజాన్తస్స్థాఙ్కురాకారరూపయేహాధిరూఢయా । సాపశ్యద్ అన్తస్సంవిత్త్యా స్ఫుటం లవనమ్ ఆత్మనః
ఆమె విత్తనంలో మొలక రూపంలో ప్రవేశించి, తన అంతరజ్ఞానంతో తనలోని ఉప్పు స్వభావాన్ని స్పష్టంగా గ్రహించింది.
కఞ్చిత్ కాలం సుషుప్తస్థకలయా జడతాం ఘనమ్ । అనుభూయ దదర్శాథ స్వాత్మానం భ్రమరం స్థితమ్
కొంతకాలం ఆమె నిద్ర లేని నిద్రలా, మూర్ఛిత స్థితిని అనుభవించింది. ఆ తరువాత తాను అక్కడే ఉన్న తేనెటీగగా మారినట్టుగా చూశింది.
షట్పదో విజహారాథ వనే వనలతాస్వ్ అసౌ । పద్మినీషు చ ఫుల్లాసు తరుణీష్వ్ ఇవ వల్లభః
ఆ తేనెటీగ అడవిలోని లతల మధ్య సంచరిస్తూ, వికసించిన కమలాల మధ్య, యవ్వనంలో ఉన్న యువతుల మధ్య ప్రియుడు తిరిగినట్టు ఆనందంగా విహరించింది.
బిమ్బాధరం విదలయన్ స్వాదయన్ కౌసుమం మధు । స్వపన్ కుసుమశయ్యాసు భుక్త్వా వల్లీవిలాసినీః
ఆ తేనెటీగ పువ్వుల తేనెను ఆస్వాదిస్తూ, పువ్వుల పెదాలను తీయగా ముద్దాడుతూ, పువ్వుల మంచాలపై నిద్రపోయింది. లతల మధ్య ఆనందాన్ని అనుభవించింది.
స బభూవ సరోజిన్యాం వ్యసనీ బిసనాలవత్ । క్వచిద్ ఏవ రతిం యాతి చేతో జడమతేర్ అపి
ఆ తేనెటీగ ఒక కమలంలో, దాని కాండంలో ఉన్న నారులా, పూర్తిగా మునిగిపోయింది. మూర్ఖుడైనవాడి మనసుకూడా ఎప్పుడో ఒక చోట ఆనందాన్ని పొందుతుంది.
తామ్ ఆజగామ నలినీం పరిలోడయితుం గజః । రమ్యవస్తుక్షయాయైవ మూఢానాం జృమ్భతే మనః
ఆ కమలాన్ని నాశనం చేయడానికి ఒక ఏనుగు అక్కడికి వచ్చింది. మూర్ఖుల మనసు సుఖదాయకమైన వాటిని నాశనం చేయడానికి ఎప్పుడూ కదలికలో ఉంటుంది.
నలినీమథనేనైవ సమం తేన స షట్పదః । గుణవత్తాన్తరే రూఢిర్ ఇవ చూర్ణత్వమ్ ఆయయౌ
పద్మాన్ని కలిపేటప్పుడు తేనెటీగ కూడా దానితో పాటు నలిపినట్లే, గుణాలు మారినప్పుడు శరీరం కూడా రక్తం పొడి అయిపోయినట్టు చూర్ణమైపోతుంది.
భ్రమరో వారణాలోకాద్ వారణాలోకభావనాత్ । దదర్శాత్మానమ్ ఆలోలమత్తహస్తితయోదితమ్
తేనెటీగ ఏనుగు కనిపెట్టినందో, లేక ఏనుగు రూపాన్ని ఊహించినందో, తాను ఏనుగులా మత్తులో ఊగిపోతున్నట్టు అనుభవించింది.
శుష్కసాగరగమ్భీరే గజః ఖాతే పపాత హ । తమోఘనఘనే శూన్యే సంసార ఇవ జీవకః
ఏనుగు లోతైన పొడి గోతిలో పడిపోయింది. అదే విధంగా, జీవుడు సంసారపు ఖాళీగా, అంధకారంతో నిండిన శూన్యంలో పడిపోతాడు.
బభూవ వల్లభో రాజ్ఞో మహాన్ పరబలాన్తకః । సదా మదబలక్షీవో ఘూర్ణన్న్ ఇవ నిశాచరః
అతడు రాజుకు ప్రియుడిగా, శత్రువులను సంహరించే గొప్పవాడిగా మారాడు. ఎప్పుడూ మదంతో, బలంతో మత్తులో, రాక్షసుడు లా తూలుతూ ఉండేవాడు.
కదాచిద్ అరినిస్త్రింశచ్ఛిన్నస్ సో ఽస్తమ్ ఉపాయయౌ । వివేకాసిలతాలూనరూపో జీవ ఇవాత్మని
ఒకసారి శత్రువు ఖడ్గంతో కొట్టి పడగొట్టినప్పుడు, అతడు మరణించాడు. వివేకం అనే బలమైన ఆధారం లేకపోతే, జీవుడు తన అసలు స్వరూపాన్ని కోల్పోయి పరమాత్మలో లీనమయ్యే విధానమిదే.
పశ్యన్ గజఘటాకుమ్భమణీన్ ప్రోచ్ఛలితాన్ అలీన్ । ఉత్క్రామన్ స గజాజ్ జీవో భూయో ద్రాగిత్య్ అభూద్ అలిః
ఏనుగు తల అలంకారాల నుంచి, కుండల నుంచి ముత్యాలు చెల్లిపోయినదాన్ని చూసి, ఆ జీవుడు ఏనుగును విడిచి వెళ్లిపోయి, వెంటనే మళ్లీ తేనెటీగగా మారిపోయాడు.