ఇతి సర్వపదార్థానామ్ అభిన్నః పరమేశ్వరః । కల్లోలశీకరోర్మీణామ్ అబ్ధావ్ ఇవ పయోభరః
అందువల్ల, సమస్త పదార్థాలలో ఏకరూపంగా ఉన్న పరమేశ్వరుడు, సముద్రంలో అలలు, చిమ్మటలు, కెరటాలలో నీరు ఎలా సమంగా వ్యాపించి ఉంటుందో, అలాగే అన్నిటిలోనూ ఉన్నాడు.
నానాతైషా త్వ్ అసత్యైషా సత్యేనానేన చైవ హి । కల్పితా చిత్స్వభావేన వేతాలశ్ శిశునా యథా
ఈ భిన్నత్వం నిజంగా లేదు; ఇది మనసు ఊహించుకున్నదే. పిల్లవాడు వెతాళుని ఊహించుకున్నట్టు, ఇది కూడా నిజమైన పరమార్థంతోనే కనిపిస్తుంది.
సర్వత్ర సంస్థితిమతా విగతామయేన వ్యాప్తం మయేదమ్ అఖిలం వివిధైర్ విలాసైః । చిద్రూపిణైవ కలితాకలితాత్మనేతి సర్వోపశాన్తమతిర్ ఆస్స్వ సుఖం మహాత్మన్
ఈ సర్వం, ఎన్నో విధాలుగా కనిపించినా, నేను అన్నిచోట్లా వ్యాపించి, పదార్థ స్వభావం లేకుండా, చైతన్య స్వరూపుడిగా ఉన్నందువల్ల, మహాత్మా! నీవు సంపూర్ణ శాంతితో, సుఖంగా ఉండు.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ముని ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంత్రం వైపు మళ్లింది, సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు. సభలో ఉన్నవారు నమస్కారం చేసి, సూర్యకిరణాలు మాయమయ్యే వేళ, స్నానం చేయడానికి వెళ్లారు.
యథాస్మాకం మునే స్వప్నపురపత్తనమణ్డలమ్ । తథైవ పద్మజాదీనాం యది దేహపరిగ్రహః
మహర్షీ, మనకు కలలో కనిపించే ఊరు, పట్టణం, పరిసరాలు ఎలా ఉంటాయో, అదే విధంగా బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలకు శరీరాలున్నాయా అన్నదీ అలానే ఉంటుంది.
తథైవేదం చ సఞ్జాతం యది సర్వమ్ అసన్మయమ్ । తద్ అస్మాకం దృఢతరః ప్రత్యయః కథమ్ ఉత్థితః
అలాగే, ఈ సృష్టి అంతా కల్పితమే, అసత్యమే అయితే, మనకు ఈ నమ్మకం ఇంత బలంగా ఎలా ఏర్పడింది?
అస్మత్సర్గవద్ ఆభాతి పూర్వసర్గప్రజాపతిః । స్వజీవప్రతిభాసాత్మా విద్యతే న తు వాస్తవః
మన సృష్టిలా, మునుపటి సృష్టి కర్త కూడా మనకు కనిపించేది మన మనస్సులోనే ప్రతిబింబంగా ఉంటుంది, నిజంగా వాస్తవంగా ఉండదు.
సర్వగత్వాచ్ చితేస్ సర్వం జీవస్ సర్వత్ర సంసృతిః । సా చాసత్యా దర్శనోత్థా సమ్యగ్దర్శననాశినీ
చైతన్యం అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉండటంతో, జీవుడు, పునర్జన్మ అన్నీ ఎక్కడైనా కనిపిస్తాయి. కానీ ఇవన్నీ మన భావన వల్లే కలిగినవే, అవి అసత్యం. సత్యమైన జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు ఇవన్నీ పోతాయి.
స్వప్నాభః ప్రతిభాసో ఽస్య య ఏష స్వయమ్ ఉత్థితః । అహన్తాప్రత్యయైకాత్మా స ఏవాతిదృఢస్ స్థితః
ఈ కలలాంటివైన రూపం, తానే తాను ఉద్భవించి, 'నేను' అనే భావనగా ఒక్కటే నిలిచి, చాలా బలంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
స్వప్నే క్షణవినాశిత్వం యథా పుంసా న దృశ్యతే । సర్గస్వప్నే తథైవైతద్ బ్రహ్మణాపి న లక్ష్యతే
ఎలా కలలో మనిషికి క్షణంలోనే అంతరించిపోవడం కనిపించదు, అలాగే ఈ సృష్టికలలో బ్రహ్మకైనా అది గమనించబడదు.
స్వప్నో ఽగ్రపురుషస్యాస్య ప్రతిభాసశ్ చ యో భవేత్ । రామాస్మదాదిసర్గాత్మా భవేత్ తాదృశ ఏవ సః
ఈ ఆదిపురుషునికి కల లేదా రూపం ఎలా ఉంటుందో, రాముడు, నేను, ఇతరులు కలిసిన ఈ సృష్టి కూడా అలాగే ఉంటుంది.
యత్ స్వప్నపురుషాజ్ జాతం తత్ స్వప్నపురుషాత్మకమ్ । భవతీత్య్ అనుభూతం హి యద్ బీజం తత్ ఫలం యథా
కలలోని మనిషి నుండి ఏది పుట్టిందో, అది కలమనిషి స్వభావమే కలిగి ఉంటుంది. ఎందుకంటే విత్తనం ఎలా ఉంటే ఫలం కూడా అలాగే ఉంటుందని అనుభవంలోకి వస్తుంది.
అసత్యమ్ ఏవ తద్ విద్ధి యద్ అసత్యేన సాధ్యతే । అసత్య్ అర్థే సమర్థే ఽపి న యుక్తం భావబన్ధనమ్
అసత్యమైన దానితో సాధించబడినది కూడా అసత్యమే అని తెలుసుకో. అసత్యమైనది ఎంత శక్తివంతంగా కనిపించినా, దానిపట్ల మనసు పెట్టడం సరైంది కాదు.
అసత్య్ అర్థే సమర్థే ఽపి సత్తా భావనసమ్భవా । యతస్ తేన పరిత్యాజ్యమ్ అసద్భావనభావనమ్
అసత్యమైనది ఎంత శక్తివంతంగా కనిపించినా, దాని ఉనికి ఊహలో నుండే వస్తుంది. అందుకే అసత్యాన్ని నిజమని నమ్మడాన్ని పూర్తిగా వదిలేయాలి.
దృఢప్రత్యయినస్ స్వప్నపురుషాద్ యత్ సముత్థితమ్ । భవత్య్ ఆత్మని సర్గాది దృఢప్రత్యయమ్ ఏవ తత్
గాఢంగా నమ్మిన కలలోని మనిషి నుండి ఏది పుట్టినా, సృష్టి మొదలైనవి అన్నీ మనలోనే ఉన్న గాఢమైన నమ్మకమే.
నిమేషమాత్రమ్ ఏవాయం సర్గస్వప్నస్ స్ఫురన్ స్థితః । తస్మిన్ నిమేష ఏవాస్మత్కల్పతా పరికల్పితా
ఈ సృష్టి కల కేవలం కనురెప్ప ఆపేసినంత సేపే నిలుస్తుంది. ఆ క్షణంలోనే మన యుగమంతా ఊహగా ఏర్పడుతుంది.
సుదీర్ఘస్వప్నషణ్డో ఽయం యథోదేతి ప్రజాపతేః । సర్గాద్యాస్ సర్వభూతానాం ప్రత్యేకమ్ ఉదితాస్ తథా
ఎలా ఈ సృష్టికర్త నుండి అనేక కలల పరంపర ఉద్భవించునో, అలాగే సృష్టి మొదలు ప్రతి జీవి ఒక్కొక్కరుగా ఉద్భవిస్తారు.
చిత్తత్త్వస్యైవ భావేన సర్గస్వప్నపరమ్పరాః । స్ఫురన్త్య్ అమ్భో ద్రవత్వేన యథావర్తవివర్తనైః
మనస్సు స్వభావం వల్లే సృష్టి కలల పరంపర వెలిగిపోతుంది. ఇది నీరు తన ప్రవాహంతో అలలు తళుకుబెట్టి చూపించునట్లు ఉంటుంది.
యదా స్వప్నాత్మికైవేయం సర్గలక్ష్మీర్ న వాస్తవీ । ఇదం సమ్భవతీదం నో వేత్య్ అతః ప్రలయం గతమ్
ఈ సృష్టి మహిమ కలలా, వాస్తవం కానప్పుడు, 'ఇది ఉద్భవించింది', 'ఇది లేదు' అన్న భావనలు అంతా లయమైపోతాయి.
యద్ యథా యాదృశం దృష్టం తత్ తాదృగ్ విద్యతే తథా । న హి పర్యనుయుజ్యన్తే స్వప్నవిభ్రమనీతయః
ఏది ఎలా, ఎలాంటి రూపంలో కనిపిస్తే, అది అలా ఉండిపోతుంది. కలలో వచ్చే మాయలు విచారణకు లోబడవు.
న తద్ అస్తి జగత్య్ అస్మిన్ యన్ న సమ్భవతి భ్రమే । విచిత్రాస్ త్రిషు లోకేషు దృశ్యన్తే వస్తుదృష్టయః
ఈ లోకంలో మాయ వల్ల జరగనిది ఏదీ లేదు. మూడు లోకాలలో అనేక రకాలైన వస్తువుల దర్శనాలు ఆశ్చర్యంగా కనిపిస్తాయి.
జలమధ్యే జ్వలత్య్ అగ్నిర్ యథాబ్ధౌ వడవానలః । నగరాణ్య్ అమ్బరే సన్తి యథా వైమానికాశ్రయాః
ఎలాగైతే సముద్రంలో వడవానలమంటూ నీటిమధ్యలో అగ్ని వెలుగుతుందో, అలాగే ఆకాశంలో విమానాలపై ఆధారపడి నగరాలు ఉంటాయి.
శిలాస్వ్ అబ్జాని జాయన్తే హేమాద్రావ్ ఇవ పాదపాః । ఏకాగే సర్వపుష్పాణి సన్తి కల్పతరౌ యథా
రాళ్లలో కమలాలు పుట్టినట్టు, హేమాద్రిలో వృక్షాలు పెరిగినట్టు, కల్పవృక్షంలో అన్నిరకాల పువ్వులు ఒకేచోట ఉంటాయి.
శిలాః ఫలన్తి ఫలవద్ యథా రత్నగులుచ్ఛకాః । శిలాన్తః ప్రాణినస్ సన్తి భేకా ఇవ శిలాన్తరే
రాళ్లు పండ్ల వృక్షాల్లా పండ్లు కాయగలవు, రత్నాలు రాళ్ల గుచ్చెలో పెరుగుతాయి, రాళ్లలో జీవులు ఉంటాయి — రాళ్లలో బొద్దింకలు ఉండినట్టే.
దృషదో వారి నిర్యాతి చన్ద్రకాన్తోపలాద్ ఇవ । నిమేషేణ ఘటో యాతి పటతాం శాపవాన్ ఇవ
చంద్రకాంత మణి నుండి నీరు ఎలా వెలువడుతుందో, అలాగే రాయి నుండి కూడా నీరు వస్తుంది. ఒక క్షణంలోనే మట్టి కుండి పగిలిపోతుంది, నేయుగాళ్లలో శాపగ్రస్తుడిలా.
స్వాసత్తామ్ అపి బుధ్యన్తే స్వప్నే స్వమరణం యథా । అధోగామి జలం వ్యోమ్ని డీయతే ఽభ్రగతం యథా
వారు కలలో తమ మరణాన్ని కూడా తెలుసుకుంటారు, ఎలా అంటే, కిందికి పోతున్న నీరు మేఘంలా ఆకాశంలో ఎగురుతున్నట్టు కనిపించడంలా.
వితానమ్ ఇవ ఖే వారి తిష్ఠతి స్వర్నదీ యథా । ఉడ్డీయన్తే శిలాస్ స్థూలాః పక్షవన్తో ఽద్రయో యథా
నీరు ఆకాశంలో ఓ పందిరిలా విస్తరించి ఉంటుంది, అది స్వర్ణనదిలా. పెద్ద పెద్ద రాళ్లు పక్షాలు ఉన్న పర్వతంలా ఎగిరిపోతాయి.
శిలాతః ప్రాప్యతే సర్వం నను చిన్తామణేర్ ఇవ । చిన్తితాని ఫలన్త్య్ ఆశు దేవోద్యానాన్తరేష్వ్ ఇవ
రాయిలోంచి అన్నీ దొరుకుతాయి, అది చింతామణి మణిలా. మనసులో ఆలోచించినవి వెంటనే ఫలిస్తాయి, దేవతల తోటల్లో జరిగేలా.
తాన్య్ ఏవ న ఫలన్త్య్ ఆశు మోక్షాదీనీవ రాఘవ । అచేతనో ఽపి కురుతే కర్మ యన్త్రపుమాన్ ఇవ
అవి కూడా వెంటనే ఫలితాన్ని ఇవ్వవు, రాఘవా! విముక్తి లాంటి వాటిలా. జడమైనవాడు కూడా యంత్రంలా పనులు చేస్తుంటాడు.
ఏవమాదిస్ తథాన్యశ్ చ విచిత్రారమ్భవిభ్రమః । దృష్టశ్ శమ్బరగన్ధర్వవిలాసైర్ అప్య్ అసమ్భవః
ఇలా మాత్రమే కాదు, ఇంకా అనేక రకాల విచిత్రమైన ఆరంభాలు కనిపిస్తాయి. శంబరుడు, గంధర్వులు చేసే లీలలు కూడా సాధ్యపడవు.