ఘ్రాణే ఘ్రాణతయా దృష్టం గన్ధే గన్ధతయోదితమ్ । పుష్టం కాయతయా కాయే భూమావ్ అపి చ భూతయా
మూగులో వాసనగా తెలుస్తుంది, పరిమళంలో పరిమళంగా వెలుగుతుంది. శరీరంలో శరీరంగా, భూమిలో భూమిగా నిలిచి ఉంటుంది.
పయస్తయా చ పయసి వాయౌ వాయుతయా స్థితమ్ । తేజస్తయా తేజసి చ బుద్ధౌ బుద్ధితయా గతమ్
నీటిలో నీటిగా, గాలిలో గాలిగా, అగ్నిలో అగ్నిగా, బుద్ధిలో బుద్ధిగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
మనస్తయా మనస్య్ అన్తర్ అహఙ్కృత్యాప్య్ అహఙ్కృతౌ । రూఢం సంవిది సంవిత్త్యా చితి చిత్త్వేన చోత్థితమ్
మనస్సు మనస్సుగా ఉంటుంది, 'నేను' అనే భావన అహంకారంగా ఉంటుంది, చైతన్యం చైతన్యంగా స్థిరంగా ఉంటుంది, అది జ్ఞానంగా వెలుగుతుంది.
వృక్షే వృక్షతయా లగ్నం పటే పటతయా స్థితమ్ । ఘటే ఘటతయా రూఢం వటే వటతయా స్థితమ్
చెట్టు చెట్టుగా, బట్ట బట్టగా, మట్టి కుండి కుండిగా, మర్రిచెట్టు మర్రిగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
స్థావరే స్థావరత్వేన జఙ్గమత్వేన జఙ్గమే । పాషాణత్వేన పాషాణే చేతనత్వేన చేతనే
నిశ్చలమైనదిలో నిశ్చలత్వంగా, కదిలే దాంట్లో కదలికగా, రాయిలో రాయిగా, చైతన్యవంతుడిలో చైతన్యంగా ఉంటుంది.
అమరేష్వ్ అమరత్వేన నరత్వేన నరేషు చ । తిర్యక్త్వేన చ తిర్యక్షు క్రిమిత్వేన క్రిమిస్థితౌ
అమరులలో అమరత్వంగా, మనుషులలో మనుష్యత్వంగా, జంతువులలో జంతుత్వంగా, పురుగుల్లో పురుగుత్వంగా ఉంటుంది.
కాలక్రమే కాలతయా ఋతావ్ ఋతుతయానయా । తుటిక్షణనిమేషాదౌ సంస్థితస్ తత్తయా విభుః
కాలం ఎలా మారుతుందో, అది కాలంగా కనిపిస్తుంది; ఋతువుల్లో, ఋతువుల స్వభావంగా ఉంటుంది; క్షణాలు, తుడిపాటి, కన్నుమూసే వేళల్లో, వాటి స్వరూపంగా వ్యాపించి ఉంటుంది ఆ పరిపూర్ణత.
శుక్లే శుక్లతయా జాతం కృష్ణే కృష్ణతయా స్థితమ్ । క్రియాసు స్పన్దరూపేణ నియతౌ నియమేన చ
తెలుపులో తెలుపుగా, నలుపులో నలుపుగా కనిపిస్తుంది; క్రియల్లో కదలికగా, క్రమంలో క్రమశీలతగా ఉంటుంది.
సంస్థితస్ సంస్థితౌ స్థిత్యా నాశే నాశతయా స్థితః । ఉత్పత్తిరూపేణోత్పత్తావ్ ఆస్థితః పరమేశ్వరః
ఉండటంలో ఉండటంగా, నాశనంలో నాశనంగా, సృష్టిలో సృష్టిరూపంగా నిలిచే పరమేశ్వరుడు.
బాల్యే బాల్యేన విశ్రాన్తో యౌవనే యౌవనేన చ । జరసా చ జరారూపే మరణే మరణేన చ
బాల్యంలో బాల్యంగా, యవ్వనంలో యవ్వనంగా, వృద్ధాప్యంలో వృద్ధాప్యంగా, మరణంలో మరణంగా విశ్రాంతి పొందుతాడు.
ఇతి సర్వపదార్థానామ్ అభిన్నః పరమేశ్వరః । కల్లోలశీకరోర్మీణామ్ అబ్ధావ్ ఇవ పయోభరః
అందువల్ల, సమస్త పదార్థాలలో ఏకరూపంగా ఉన్న పరమేశ్వరుడు, సముద్రంలో అలలు, చిమ్మటలు, కెరటాలలో నీరు ఎలా సమంగా వ్యాపించి ఉంటుందో, అలాగే అన్నిటిలోనూ ఉన్నాడు.
నానాతైషా త్వ్ అసత్యైషా సత్యేనానేన చైవ హి । కల్పితా చిత్స్వభావేన వేతాలశ్ శిశునా యథా
ఈ భిన్నత్వం నిజంగా లేదు; ఇది మనసు ఊహించుకున్నదే. పిల్లవాడు వెతాళుని ఊహించుకున్నట్టు, ఇది కూడా నిజమైన పరమార్థంతోనే కనిపిస్తుంది.
సర్వత్ర సంస్థితిమతా విగతామయేన వ్యాప్తం మయేదమ్ అఖిలం వివిధైర్ విలాసైః । చిద్రూపిణైవ కలితాకలితాత్మనేతి సర్వోపశాన్తమతిర్ ఆస్స్వ సుఖం మహాత్మన్
ఈ సర్వం, ఎన్నో విధాలుగా కనిపించినా, నేను అన్నిచోట్లా వ్యాపించి, పదార్థ స్వభావం లేకుండా, చైతన్య స్వరూపుడిగా ఉన్నందువల్ల, మహాత్మా! నీవు సంపూర్ణ శాంతితో, సుఖంగా ఉండు.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ముని ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంత్రం వైపు మళ్లింది, సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు. సభలో ఉన్నవారు నమస్కారం చేసి, సూర్యకిరణాలు మాయమయ్యే వేళ, స్నానం చేయడానికి వెళ్లారు.
యథాస్మాకం మునే స్వప్నపురపత్తనమణ్డలమ్ । తథైవ పద్మజాదీనాం యది దేహపరిగ్రహః
మహర్షీ, మనకు కలలో కనిపించే ఊరు, పట్టణం, పరిసరాలు ఎలా ఉంటాయో, అదే విధంగా బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలకు శరీరాలున్నాయా అన్నదీ అలానే ఉంటుంది.
తథైవేదం చ సఞ్జాతం యది సర్వమ్ అసన్మయమ్ । తద్ అస్మాకం దృఢతరః ప్రత్యయః కథమ్ ఉత్థితః
అలాగే, ఈ సృష్టి అంతా కల్పితమే, అసత్యమే అయితే, మనకు ఈ నమ్మకం ఇంత బలంగా ఎలా ఏర్పడింది?
అస్మత్సర్గవద్ ఆభాతి పూర్వసర్గప్రజాపతిః । స్వజీవప్రతిభాసాత్మా విద్యతే న తు వాస్తవః
మన సృష్టిలా, మునుపటి సృష్టి కర్త కూడా మనకు కనిపించేది మన మనస్సులోనే ప్రతిబింబంగా ఉంటుంది, నిజంగా వాస్తవంగా ఉండదు.
సర్వగత్వాచ్ చితేస్ సర్వం జీవస్ సర్వత్ర సంసృతిః । సా చాసత్యా దర్శనోత్థా సమ్యగ్దర్శననాశినీ
చైతన్యం అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉండటంతో, జీవుడు, పునర్జన్మ అన్నీ ఎక్కడైనా కనిపిస్తాయి. కానీ ఇవన్నీ మన భావన వల్లే కలిగినవే, అవి అసత్యం. సత్యమైన జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు ఇవన్నీ పోతాయి.
స్వప్నాభః ప్రతిభాసో ఽస్య య ఏష స్వయమ్ ఉత్థితః । అహన్తాప్రత్యయైకాత్మా స ఏవాతిదృఢస్ స్థితః
ఈ కలలాంటివైన రూపం, తానే తాను ఉద్భవించి, 'నేను' అనే భావనగా ఒక్కటే నిలిచి, చాలా బలంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
స్వప్నే క్షణవినాశిత్వం యథా పుంసా న దృశ్యతే । సర్గస్వప్నే తథైవైతద్ బ్రహ్మణాపి న లక్ష్యతే
ఎలా కలలో మనిషికి క్షణంలోనే అంతరించిపోవడం కనిపించదు, అలాగే ఈ సృష్టికలలో బ్రహ్మకైనా అది గమనించబడదు.
స్వప్నో ఽగ్రపురుషస్యాస్య ప్రతిభాసశ్ చ యో భవేత్ । రామాస్మదాదిసర్గాత్మా భవేత్ తాదృశ ఏవ సః
ఈ ఆదిపురుషునికి కల లేదా రూపం ఎలా ఉంటుందో, రాముడు, నేను, ఇతరులు కలిసిన ఈ సృష్టి కూడా అలాగే ఉంటుంది.
యత్ స్వప్నపురుషాజ్ జాతం తత్ స్వప్నపురుషాత్మకమ్ । భవతీత్య్ అనుభూతం హి యద్ బీజం తత్ ఫలం యథా
కలలోని మనిషి నుండి ఏది పుట్టిందో, అది కలమనిషి స్వభావమే కలిగి ఉంటుంది. ఎందుకంటే విత్తనం ఎలా ఉంటే ఫలం కూడా అలాగే ఉంటుందని అనుభవంలోకి వస్తుంది.
అసత్యమ్ ఏవ తద్ విద్ధి యద్ అసత్యేన సాధ్యతే । అసత్య్ అర్థే సమర్థే ఽపి న యుక్తం భావబన్ధనమ్
అసత్యమైన దానితో సాధించబడినది కూడా అసత్యమే అని తెలుసుకో. అసత్యమైనది ఎంత శక్తివంతంగా కనిపించినా, దానిపట్ల మనసు పెట్టడం సరైంది కాదు.
అసత్య్ అర్థే సమర్థే ఽపి సత్తా భావనసమ్భవా । యతస్ తేన పరిత్యాజ్యమ్ అసద్భావనభావనమ్
అసత్యమైనది ఎంత శక్తివంతంగా కనిపించినా, దాని ఉనికి ఊహలో నుండే వస్తుంది. అందుకే అసత్యాన్ని నిజమని నమ్మడాన్ని పూర్తిగా వదిలేయాలి.
దృఢప్రత్యయినస్ స్వప్నపురుషాద్ యత్ సముత్థితమ్ । భవత్య్ ఆత్మని సర్గాది దృఢప్రత్యయమ్ ఏవ తత్
గాఢంగా నమ్మిన కలలోని మనిషి నుండి ఏది పుట్టినా, సృష్టి మొదలైనవి అన్నీ మనలోనే ఉన్న గాఢమైన నమ్మకమే.
నిమేషమాత్రమ్ ఏవాయం సర్గస్వప్నస్ స్ఫురన్ స్థితః । తస్మిన్ నిమేష ఏవాస్మత్కల్పతా పరికల్పితా
ఈ సృష్టి కల కేవలం కనురెప్ప ఆపేసినంత సేపే నిలుస్తుంది. ఆ క్షణంలోనే మన యుగమంతా ఊహగా ఏర్పడుతుంది.
సుదీర్ఘస్వప్నషణ్డో ఽయం యథోదేతి ప్రజాపతేః । సర్గాద్యాస్ సర్వభూతానాం ప్రత్యేకమ్ ఉదితాస్ తథా
ఎలా ఈ సృష్టికర్త నుండి అనేక కలల పరంపర ఉద్భవించునో, అలాగే సృష్టి మొదలు ప్రతి జీవి ఒక్కొక్కరుగా ఉద్భవిస్తారు.
చిత్తత్త్వస్యైవ భావేన సర్గస్వప్నపరమ్పరాః । స్ఫురన్త్య్ అమ్భో ద్రవత్వేన యథావర్తవివర్తనైః
మనస్సు స్వభావం వల్లే సృష్టి కలల పరంపర వెలిగిపోతుంది. ఇది నీరు తన ప్రవాహంతో అలలు తళుకుబెట్టి చూపించునట్లు ఉంటుంది.
యదా స్వప్నాత్మికైవేయం సర్గలక్ష్మీర్ న వాస్తవీ । ఇదం సమ్భవతీదం నో వేత్య్ అతః ప్రలయం గతమ్
ఈ సృష్టి మహిమ కలలా, వాస్తవం కానప్పుడు, 'ఇది ఉద్భవించింది', 'ఇది లేదు' అన్న భావనలు అంతా లయమైపోతాయి.
యద్ యథా యాదృశం దృష్టం తత్ తాదృగ్ విద్యతే తథా । న హి పర్యనుయుజ్యన్తే స్వప్నవిభ్రమనీతయః
ఏది ఎలా, ఎలాంటి రూపంలో కనిపిస్తే, అది అలా ఉండిపోతుంది. కలలో వచ్చే మాయలు విచారణకు లోబడవు.