తత్స్థా ఏతే మహారూపా బ్రహ్మవిష్ణుహరాదయః । విభూతిభిస్ స్ఫురన్త్య్ ఉచ్చైర్ జనాస్ తుష్టనృపా ఇవ
ఆ స్థితిలో ఉన్న మహారూపులు అయిన బ్రహ్మ, విష్ణు, హరుడు మరియు ఇతర దేవతలు తమ మహిమలతో ప్రజల మధ్య సంతోషంగా ఉన్న రాజుల్లా ప్రకాశిస్తారు.
ఆకాశగమనాద్యాభిః క్రీడాభిః క్రీడ్యతే చిరమ్ । తత్స్థేనైవ జనేనేహ స్వర్గే స్వర్గౌకసా యథా
ఆ స్థితిలో ఉన్నవాడు ఆకాశంలో సంచరించడం వంటి లీలలతో ఎంతో కాలం ఆనందంగా విహరిస్తాడు; స్వర్గంలో నివసించే వారు స్వర్గసుఖాలు అనుభవించునట్లు.
తత్ ప్రాప్య నాఙ్గ మ్రియతే తత్ ప్రాప్యాఙ్గ న శోచ్యతే । తత్ ప్రాప్య క్షీయతే నాఙ్గ తత్ ప్రాప్యాఙ్గ న బధ్యతే
ఆ స్థితిని పొందినవాడు, ప్రియమైనవాడా, మరణించడు; దుఃఖించడు; తగ్గిపోడు; బంధించబడడు.
అపారపరమాకాశరూపిణః పరమాత్మనః । సత్తాసామాన్యరూపం చేన్ మనాగ్ అపి విభావ్యతే
అపారమైన, పరమమైన ఆకాశస్వరూపుడైన పరమాత్మ యొక్క సత్తా యొక్క సాధారణ స్వరూపాన్ని కొద్దిగా అయినా గ్రహిస్తే...
తత్ తన్నిమేషమాత్రేణ జన్తుర్ ముక్తమనా మునిః । కుర్వన్ సంసారకర్మాణి న భూయః పరితప్యతే
మనసు విముక్తమైన జీవుడు, ముని వలె, ఒక్క క్షణంలోనే, లోక సంబంధ పనులు చేస్తూ కూడా ఇకపై బాధపడడు.
మనో బుద్ధిర్ అహఙ్కార ఇతి యత్ర క్షయం గతమ్ । సత్తాసామాన్యమ్ ఆభానం కిం తత్ కీదృశమ్ ఉచ్యతే
మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం లయమైన చోట, ఆ సాధారణ సత్తా, ఆ ప్రకాశం ఏమిటి? అది ఎలా ఉంటుంది? దాన్ని ఎలా వివరించాలి?
యద్ బ్రహ్మ సర్వదేహస్థం భుఙ్క్తే పిబతి వల్గతి । ఆదత్తే వినిహన్త్య్ అత్తి సంవిత్సంవేద్యవర్జితమ్
బ్రహ్మం అన్నింటిలోనూ ఉండి, అనుభవించటం, త్రాగటం, నడుచటం, తీసుకోవటం, నాశనం చేయటం, తినటం చేస్తుంది. అయినా, అది జ్ఞానం, జ్ఞేయం లేనిది.
తత్ సర్వగతమ్ ఆద్యన్తరహితం స్థితమ్ ఊర్జితమ్ । సత్తాసామాన్యమ్ అఖిలం వస్తుతత్త్వమ్ ఇహోచ్యతే
ప్రతి చోటా ఉన్నది, ఆది అంతము లేనిది, స్థిరంగా, శక్తివంతంగా ఉన్నది—అది సర్వసాధారణ సత్తా, అన్ని వస్తువుల మౌలిక తత్వం అని ఇక్కడ చెప్పబడింది.
తత్ స్థితం ఖతయా వ్యోమ్ని శబ్దే శబ్దతయా స్థితమ్ । స్పర్శే స్థితం స్పర్శతయా త్వచి తత్ త్వక్తయా స్థితమ్
ఆది పరమాత్మ తాను ఆకాశంలో ఆకాశంగా, శబ్దంలో శబ్దంగా, స్పర్శలో స్పర్శగా, చర్మంలో చర్మంగా నిలిచివుంటుంది.
రసే లీనం రసతయా రసనాయాం చ తత్తయా । రూపే రూపతయా దృష్టం నేత్రే లీనం చ దృక్తయా
రుచిలో రుచి రూపంగా, నాలుకలో ఆ పరమార్థంగా లీనమై ఉంటుంది. రూపంలో రూపంగా కనిపిస్తుంది, కన్నులో దృష్టిస్వరూపంగా లీనమై ఉంటుంది.
ఘ్రాణే ఘ్రాణతయా దృష్టం గన్ధే గన్ధతయోదితమ్ । పుష్టం కాయతయా కాయే భూమావ్ అపి చ భూతయా
మూగులో వాసనగా తెలుస్తుంది, పరిమళంలో పరిమళంగా వెలుగుతుంది. శరీరంలో శరీరంగా, భూమిలో భూమిగా నిలిచి ఉంటుంది.
పయస్తయా చ పయసి వాయౌ వాయుతయా స్థితమ్ । తేజస్తయా తేజసి చ బుద్ధౌ బుద్ధితయా గతమ్
నీటిలో నీటిగా, గాలిలో గాలిగా, అగ్నిలో అగ్నిగా, బుద్ధిలో బుద్ధిగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
మనస్తయా మనస్య్ అన్తర్ అహఙ్కృత్యాప్య్ అహఙ్కృతౌ । రూఢం సంవిది సంవిత్త్యా చితి చిత్త్వేన చోత్థితమ్
మనస్సు మనస్సుగా ఉంటుంది, 'నేను' అనే భావన అహంకారంగా ఉంటుంది, చైతన్యం చైతన్యంగా స్థిరంగా ఉంటుంది, అది జ్ఞానంగా వెలుగుతుంది.
వృక్షే వృక్షతయా లగ్నం పటే పటతయా స్థితమ్ । ఘటే ఘటతయా రూఢం వటే వటతయా స్థితమ్
చెట్టు చెట్టుగా, బట్ట బట్టగా, మట్టి కుండి కుండిగా, మర్రిచెట్టు మర్రిగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
స్థావరే స్థావరత్వేన జఙ్గమత్వేన జఙ్గమే । పాషాణత్వేన పాషాణే చేతనత్వేన చేతనే
నిశ్చలమైనదిలో నిశ్చలత్వంగా, కదిలే దాంట్లో కదలికగా, రాయిలో రాయిగా, చైతన్యవంతుడిలో చైతన్యంగా ఉంటుంది.
అమరేష్వ్ అమరత్వేన నరత్వేన నరేషు చ । తిర్యక్త్వేన చ తిర్యక్షు క్రిమిత్వేన క్రిమిస్థితౌ
అమరులలో అమరత్వంగా, మనుషులలో మనుష్యత్వంగా, జంతువులలో జంతుత్వంగా, పురుగుల్లో పురుగుత్వంగా ఉంటుంది.
కాలక్రమే కాలతయా ఋతావ్ ఋతుతయానయా । తుటిక్షణనిమేషాదౌ సంస్థితస్ తత్తయా విభుః
కాలం ఎలా మారుతుందో, అది కాలంగా కనిపిస్తుంది; ఋతువుల్లో, ఋతువుల స్వభావంగా ఉంటుంది; క్షణాలు, తుడిపాటి, కన్నుమూసే వేళల్లో, వాటి స్వరూపంగా వ్యాపించి ఉంటుంది ఆ పరిపూర్ణత.
శుక్లే శుక్లతయా జాతం కృష్ణే కృష్ణతయా స్థితమ్ । క్రియాసు స్పన్దరూపేణ నియతౌ నియమేన చ
తెలుపులో తెలుపుగా, నలుపులో నలుపుగా కనిపిస్తుంది; క్రియల్లో కదలికగా, క్రమంలో క్రమశీలతగా ఉంటుంది.
సంస్థితస్ సంస్థితౌ స్థిత్యా నాశే నాశతయా స్థితః । ఉత్పత్తిరూపేణోత్పత్తావ్ ఆస్థితః పరమేశ్వరః
ఉండటంలో ఉండటంగా, నాశనంలో నాశనంగా, సృష్టిలో సృష్టిరూపంగా నిలిచే పరమేశ్వరుడు.
బాల్యే బాల్యేన విశ్రాన్తో యౌవనే యౌవనేన చ । జరసా చ జరారూపే మరణే మరణేన చ
బాల్యంలో బాల్యంగా, యవ్వనంలో యవ్వనంగా, వృద్ధాప్యంలో వృద్ధాప్యంగా, మరణంలో మరణంగా విశ్రాంతి పొందుతాడు.
ఇతి సర్వపదార్థానామ్ అభిన్నః పరమేశ్వరః । కల్లోలశీకరోర్మీణామ్ అబ్ధావ్ ఇవ పయోభరః
అందువల్ల, సమస్త పదార్థాలలో ఏకరూపంగా ఉన్న పరమేశ్వరుడు, సముద్రంలో అలలు, చిమ్మటలు, కెరటాలలో నీరు ఎలా సమంగా వ్యాపించి ఉంటుందో, అలాగే అన్నిటిలోనూ ఉన్నాడు.
నానాతైషా త్వ్ అసత్యైషా సత్యేనానేన చైవ హి । కల్పితా చిత్స్వభావేన వేతాలశ్ శిశునా యథా
ఈ భిన్నత్వం నిజంగా లేదు; ఇది మనసు ఊహించుకున్నదే. పిల్లవాడు వెతాళుని ఊహించుకున్నట్టు, ఇది కూడా నిజమైన పరమార్థంతోనే కనిపిస్తుంది.
సర్వత్ర సంస్థితిమతా విగతామయేన వ్యాప్తం మయేదమ్ అఖిలం వివిధైర్ విలాసైః । చిద్రూపిణైవ కలితాకలితాత్మనేతి సర్వోపశాన్తమతిర్ ఆస్స్వ సుఖం మహాత్మన్
ఈ సర్వం, ఎన్నో విధాలుగా కనిపించినా, నేను అన్నిచోట్లా వ్యాపించి, పదార్థ స్వభావం లేకుండా, చైతన్య స్వరూపుడిగా ఉన్నందువల్ల, మహాత్మా! నీవు సంపూర్ణ శాంతితో, సుఖంగా ఉండు.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ముని ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంత్రం వైపు మళ్లింది, సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు. సభలో ఉన్నవారు నమస్కారం చేసి, సూర్యకిరణాలు మాయమయ్యే వేళ, స్నానం చేయడానికి వెళ్లారు.
యథాస్మాకం మునే స్వప్నపురపత్తనమణ్డలమ్ । తథైవ పద్మజాదీనాం యది దేహపరిగ్రహః
మహర్షీ, మనకు కలలో కనిపించే ఊరు, పట్టణం, పరిసరాలు ఎలా ఉంటాయో, అదే విధంగా బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలకు శరీరాలున్నాయా అన్నదీ అలానే ఉంటుంది.
తథైవేదం చ సఞ్జాతం యది సర్వమ్ అసన్మయమ్ । తద్ అస్మాకం దృఢతరః ప్రత్యయః కథమ్ ఉత్థితః
అలాగే, ఈ సృష్టి అంతా కల్పితమే, అసత్యమే అయితే, మనకు ఈ నమ్మకం ఇంత బలంగా ఎలా ఏర్పడింది?
అస్మత్సర్గవద్ ఆభాతి పూర్వసర్గప్రజాపతిః । స్వజీవప్రతిభాసాత్మా విద్యతే న తు వాస్తవః
మన సృష్టిలా, మునుపటి సృష్టి కర్త కూడా మనకు కనిపించేది మన మనస్సులోనే ప్రతిబింబంగా ఉంటుంది, నిజంగా వాస్తవంగా ఉండదు.
సర్వగత్వాచ్ చితేస్ సర్వం జీవస్ సర్వత్ర సంసృతిః । సా చాసత్యా దర్శనోత్థా సమ్యగ్దర్శననాశినీ
చైతన్యం అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉండటంతో, జీవుడు, పునర్జన్మ అన్నీ ఎక్కడైనా కనిపిస్తాయి. కానీ ఇవన్నీ మన భావన వల్లే కలిగినవే, అవి అసత్యం. సత్యమైన జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు ఇవన్నీ పోతాయి.
స్వప్నాభః ప్రతిభాసో ఽస్య య ఏష స్వయమ్ ఉత్థితః । అహన్తాప్రత్యయైకాత్మా స ఏవాతిదృఢస్ స్థితః
ఈ కలలాంటివైన రూపం, తానే తాను ఉద్భవించి, 'నేను' అనే భావనగా ఒక్కటే నిలిచి, చాలా బలంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
స్వప్నే క్షణవినాశిత్వం యథా పుంసా న దృశ్యతే । సర్గస్వప్నే తథైవైతద్ బ్రహ్మణాపి న లక్ష్యతే
ఎలా కలలో మనిషికి క్షణంలోనే అంతరించిపోవడం కనిపించదు, అలాగే ఈ సృష్టికలలో బ్రహ్మకైనా అది గమనించబడదు.