సమగ్రాకారరూపం తత్ సమగ్రాకారవర్జితమ్ । వాగతీతం పరం వస్తు కేన నామోపమీయతే
అన్ని రూపాలుగా కనిపించే, అయినా ఏ రూపం లేనట్టు ఉండే, మాటలకు అందని, పరమమైన ఆ సత్యాన్ని, దానికంటే సమానంగా చెప్పగలదేముంది?
విషయవిషవిషూచికామ్ అతస్ త్వం నిపుణమ్ అహంస్థితివాసనామ్ అపాస్య । అభిమతపరిహారయత్నయుక్త్యా భవ విరుజో భువనైకనాథమూర్తిః
కాబట్టి, విషం లాంటి అహంకార భావనను పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, అన్ని ఆశలను త్యజించడంలో పట్టుదలతో ప్రయత్నిస్తూ, బాధల నుంచి విముక్తుడై, జగత్తుకు ఏకైక అధిపతిగా నిలిచిపో.
ఇతి గదితవతి త్రిలోకనాథే క్షణమ్ ఇవ మౌనమ్ అవస్థితే పురస్తాత్ । అథ మధుప ఇవాసితాబ్జషణ్డే వచనమ్ ఉపైష్యతి తత్ర పాణ్డుపుత్రః
మూడు లోకాల అధిపతి ఇలా చెప్పి, అతని ఎదుట క్షణం నిశ్శబ్దంగా ఉన్నాడు. అప్పుడు పాండు కుమారుడు, నీలకమల సమూహంలో తేనెటీగలా, అక్కడ మాట చెప్పేందుకు ముందుకు వచ్చాడు.
పరిగలితసమస్తశోకభావా పరమ్ ఉదయం భగవన్ మతిర్ గతేయమ్ । మమ తవ వచనేన లోకభర్తుర్ దినపతినా పరిబోధితాబ్జినీవ
భగవంతుడా! నీ మాటల వలన నా మనసు, అన్ని శోకాలు తొలగిపోయి, సూర్యుడు కమలాన్ని మేల్కొల్పినట్టు, లోకాన్ని పోషించే నీ ఉపదేశంతో పరమ జ్ఞానాన్ని పొందింది.
ఇత్య్ ఉక్త్వోత్థాయ గాణ్డీవధన్వా స హరిసారథిః । అర్జునో గతసన్దేహో రణలీలాం కరిష్యతి
ఇలా చెప్పి, గాండీవాన్ని ధరించిన అర్జునుడు, హరిదేవుడు తన రథసారథిగా ఉండగా, సందేహాలు లేకుండా లేచి, యుద్ధంలో పాల్గొంటాడు.
కరిష్యతి క్షతగజవాజిసారథిద్రుతద్రవద్రుధిరమహానదీం భువమ్ । శరోత్కరప్రసరమయాభ్రమణ్డలీతిరోహితద్యుమణివిలోచనాం దివమ్
అతడు గాయపడ్డ ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథసారథులు పరుగెత్తే రక్తపు పెద్ద నదిగా భూమిని మార్చుతాడు. బాణాల ప్రవాహంతో ఆకాశాన్ని మేఘాల వలయంలా, సూర్యుడితో అలంకరించినట్టు కనిపించేలా చేస్తాడు.
ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య రాఘవాఘవిఘాతినీమ్ । తిష్ఠ నిస్సఙ్గసన్న్యాసబ్రహ్మార్పణమయాత్మికామ్
రాఘవా! పాపాల బాధలను తొలగించే ఈ దృష్టిని పట్టుకుని, అనాసక్తంగా, సర్వం పరమాత్మకు అర్పించిన మనసుతో నిలబడిపో.
యస్మిన్ సర్వం యతస్ సర్వం యస్ సర్వం సర్వతశ్ చ యః । యశ్ చ సర్వమయో నిత్య ఆత్మానం విద్ధి తం పరమ్
అందులోనే అన్నీ ఉన్నాయనీ, అందులోంచే అన్నీ ఉద్భవించాయనీ, అతడే అన్నీ, అన్ని చోట్ల ఉన్నవాడనీ, ఎప్పటికీ వ్యాపించినవాడనీ, ఆ పరమాత్మను తెలుసుకో.
దూరస్థమ్ అప్య్ అదూరస్థం సర్వగం త్వం స్వమ్ ఏవ చ । తత్స్థస్ తత్తామ్ అవాప్నోషి తద్ ఏవాస్య్ అస్తసంశయమ్
అది ఎంత దూరంలో ఉన్నట్టు కనిపించినా, నిజానికి మనకు దగ్గరగానే ఉంటుంది. అది అన్నిచోట్ల వ్యాపించి ఉన్నా, అది మన స్వరూపమే. దానిలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, దాని అసలైన తత్వాన్ని తెలుసుకుంటావు. అందులోనే అన్ని సందేహాలు తొలగిపోతాయి.
యత్ సంవేద్యవినిర్ముక్తం సంవేదనమ్ అనిన్దితమ్ । చేత్యముక్తచిదాభాసం తద్ విద్ధి పరమం పదమ్
ఏదైతే తెలిసే వస్తువుల నుండి పూర్తిగా స్వతంత్రంగా ఉంటుంది, నిందలేని స్వచ్ఛమైన జ్ఞానం, తెలిసే వస్తువుల బంధనాలకు లోనుకాని చైతన్యమై ఉంటుంది, దానినే పరమ పదంగా తెలుసుకో.
సా పరాత్ పరమా కాష్ఠా సా దృశాం దృగ్ అనుత్తమా । స మహిమ్నాం చ మహిమా గురూణాం స గురుర్ గురుః
అదే సర్వోన్నతమైన పరమావధి, అందరిలోకీ అత్యుత్తమమైన దృష్టి, మహిమలన్నింటిలోనూ గొప్పదైన మహిమ, గురువులందరికీ గురువు.
స ఆత్మా తచ్ చ విజ్ఞానం తచ్ ఛూన్యం బ్రహ్మ తత్ పరమ్ । తచ్ ఛ్రేయస్ స శివశ్ శాన్తస్ సా విద్యాపరమా స్థితిః
అదే ఆత్మ, అదే నిజమైన జ్ఞానం, అదే శూన్యత్వం, అదే బ్రహ్మం, అదే పరమ తత్వం. అదే శ్రేయస్సు, అదే శివుడు, అదే శాంతి, అదే పరమ జ్ఞాన స్థితి.
యో ఽయమ్ అన్తశ్చేతనాత్మా సర్వానుభవరూపకః । యత్ర స్వదన్తే సర్వాణి ద్రవ్యాణి స్వాత్మసత్తయా
అంతరంగమైన ఆ చైతన్య స్వరూపమే అన్ని అనుభవాలకు మూలం. అన్ని వస్తువులు తమ స్వభావంతోనే అందులో ఆనందిస్తాయి.
స జగత్తిలతైలాత్మా స జగద్గృహదీపకః । స జగత్పాదపరసస్ స జగత్పశుపాలకః
అది ఈ లోకానికి నువ్వులో నూనె లాంటిది, లోకమనే ఇంటికి దీపం లాంటిది, ఈ జగత్తుకు ఆధారంగా నిలిచింది, అన్ని జీవులను కాపాడే దైవం కూడా అదే.
స తన్తుర్ భూతముక్తానాం పరిప్రోతహృదమ్బరః । స భూతమరిచౌఘానాం పరమా తిక్తతాతతా
విముక్తుల హృదయాలలో దారంలా పరస్పరంగా కలిపేది అదే. మాయగా కనిపించే అన్ని భూతాల మధ్యలో పరమ సత్యం కూడా అదే.
స పదార్థే పదార్థత్వం స తుచ్ఛత్వమ్ అవస్తునః । స సతో వస్తునస్ సత్త్వమ్ అసత్త్వమ్ అసతశ్ చ సః
వస్తువుల్లోని అసలు తత్వం అదే, అసత్యానికి శూన్యతను ఇచ్చేది కూడా అదే, ఉన్నదానికి సత్తా ఇచ్చేది అదే, లేనిదానికి లేనితనాన్ని ఇచ్చేది కూడా అదే.
జగద్గృహక్రియాభాణ్డోపస్కరాణాం స దీపకః । చన్ద్రార్కతారకాతేజస్ తేనేదం ప్రకటీకృతమ్
ఈ జగత్తులోని ఇంటి పనులు, వస్తువులు, ఉపకరణాలన్నిటికీ ఆయన దీపంలా ఉన్నాడు. చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాల వెలుగుతో ఈ లోకం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
సర్వం ప్రసృతమ్ ఏతస్మాచ్ చేతనాత్ పరమాత్మనః । స్వసంవిత్తివిచారేణ స్వయమ్ ఆత్మైష లభ్యతే
ఈ సర్వం చైతన్య స్వరూపమైన పరమాత్మ నుంచే ఉద్భవించింది. మన స్వంత జ్ఞానాన్ని పరిశీలించడం ద్వారా అదే ఆత్మను తెలుసుకోవచ్చు.
సర్వ ఏవ జగద్భావా అవిచారణచారవః । అవిద్యమానసద్భావా విచారవిశరారవః
ఈ లోకంలోని అన్ని స్థితులూ విచారణ లేకుండా సంచరించే భ్రమలు మాత్రమే. అవి నిజంగా లేవు; విచారణ వల్ల అవి తొలగిపోతాయి.
అహమ్ ఆదౌ జగజ్జాలే మిథ్యాభ్రమభరాత్మని । కో భూత్వా క్వానుబధ్నామి ధృతిం కథమ్ అవాస్తవీమ్
ప్రారంభంలో ఈ జగత్తు అల్లికలో నేను అబద్ధమైన భ్రమతో నిండిపోయాను. నేను ఎవరో, ఎక్కడ నా మనస్సు కట్టిపడుతున్నదో, ఎలా అసత్యాన్ని నిలుపుకుంటున్నానో అర్థం కావడం లేదు.
ఆదిమధ్యాన్తమననసఙ్కల్పకలనాస్వ్ అహమ్ । బ్రహ్మాకాశమ్ అనాద్యన్తం కేవేయత్తా మమాత్మనః
ఆది, మధ్య, అంత్యముల యొద్ద కలిగే ఆలోచనలలో నేను ఉన్నాను. కాని నా స్వరూపం ఆది లేని, అంతు లేని, పరిమితి లేని, నిర్మలమైన బ్రహ్మాకాశంలా విస్తరించి ఉంటుంది.
ఇతినిశ్చయవాన్ యో ఽన్తస్ సమవ్యవహృతిర్ బహిః । ఉదయాస్తమయోన్ముక్తస్ స్థితో ఽనన్తస్ స సర్వదా
ఈ విధంగా అంతరంగంలో స్థిర నిశ్చయంతో, బయటి వ్యవహారాల్లో సమతతో ప్రవర్తించే వాడు, ఉదయం-అస్తమయాల బంధనాల నుండి విముక్తుడై, ఎప్పుడూ అనంత స్వరూపంగా నిలిచి ఉంటాడు.
నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి సామ్యం సమమ్ అవస్థితమ్ । యస్య ఖస్యేవ శూన్యత్వం స మహాత్మేహ సద్వపుః
ఎవరికి neither ఉదయం లేచే భావన, nor అస్తమించే భావన ఉండవు, ఎప్పుడూ సమతలో నిలిచి ఉంటాడో, ఆకాశంలా ఖాళీగా ఉన్నవాడో, వాడే ఈ లోకంలో మహాత్ముడు, నిజమైన స్వరూపాన్ని పొందినవాడు.
భావాద్వైతపదారూఢస్ సుషుప్తపరయా ధియా । వ్యవహార్య్ అపి హృత్క్షోభం నైత్య్ ఆదర్శనరో యథా
భావాద్వైత స్థితిలో, సుషుప్తి సమానమైన పరమ జ్ఞానంతో స్థిరంగా ఉండి, వ్యవహారంలో ఉన్నా, హృదయంలో ఏ కలకలం లేకుండా, అద్దంలా నిర్లిప్తంగా ఉంటాడు.
ఆదర్శపురుషస్యేవ వ్యవహారవతో ఽపి చ । న యస్య హృదయోల్లేఖో మనాగ్ అపి స ముక్తిభాక్
కన్నడంలో మనిషి ప్రతిబింబంలా, ఎవరైనా లోకవ్యవహారాల్లో పాల్గొంటున్నా, హృదయంలో కొంచెమైన కలకలం లేకపోతే, అతడు నిజమైన విముక్తిని పొందినవాడవుతాడు.
అవిభాగమతావ్ ఏవ జ్ఞమణౌ ప్రతిబిమ్బతి । చితేః పరమవైమల్యాద్ వ్యవహారో యథాగతః
ఏకత్వమైన జ్ఞానస్థితిలో, జ్ఞానమణిలో ప్రతిబింబం కనిపిస్తుంది. మనస్సు పరమశుద్ధిగా ఉన్నప్పుడు, లోకవ్యవహారం వచ్చినట్లు సాగిపోతుంది.
చిచ్చమత్కృతిర్ ఏవేయం జగద్ ఇత్య్ అవభాసతే । నేహాస్త్య్ ఐక్యం న చ ద్విత్వమ్ ఉపదేశో ఽపి తన్మయః
ఈ ప్రపంచం అనేది చైతన్య ఆశ్చర్యమే కనిపించేదిగా ఉంటుంది. ఇక్కడ ఏకత్వమూ లేదు, ద్వైతమూ లేదు; బోధన కూడా అదే స్వభావంతో ఉంటుంది.
వాచ్యవాచకశిష్యేహాగుర్వాఖ్యైస్ స్వచమత్కృతైః । ఆత్మనాత్మని శాన్తైవ చిచ్ చమత్కురుతే చితి
పదాలు, అర్థాలు, శిష్యుడు, గురువు అనే పేర్ల ద్వారా, తన స్వంత ఆశ్చర్యంతో, ఆత్మలో ఆత్మను చూసుకుంటూ, చైతన్యం నిశ్శబ్దంగా తనలో తాను ఆనందిస్తుంది.
చిత్ప్రస్పన్దో హి సంసారస్ తదస్పన్దః పరం పదమ్ । చిత్స్పన్దశమనేనేయం పరిశామ్యతి సంసృతిః
చైతన్యానికి కలిగే కదలికే ఈ సంసారం. ఆ కదలిక ఆగిపోతే అదే పరమ పదం. మనసు కదలికలు శాంతించగానే ఈ జనన మరణ చక్రం కూడా ఆగిపోతుంది.
మహాచితేర్ నఞర్థాంశభావో యో ఽభావనక్షయః । అసన్న్ ఇవ స్వభావేన స చిత్స్పన్ద ఉదాహృతః
మహా చైతన్యంలో నశించిపోతున్న భావన అంతమవడమే చైతన్య కదలికగా చెప్పబడింది. అది సహజంగా లేనట్టుగా అనిపిస్తుంది.