అసద్ ఏవ మనోరాజ్యం కర్తుం శక్తం యథా మనః । క్షణస్య కల్పీకరణే తథైవ బలవన్ మనః
మనస్సు ఊహలలో అసలేనిది రాజ్యాన్ని సృష్టించగలదని మనం చూస్తాము. అలాగే, ఒక క్షణాన్ని యుగంలా అనిపించగల శక్తి కూడా మనస్సుకే ఉంది.
క్షణం కల్పీకరోత్య్ ఏతత్ తథాల్పం కురుతే బహు । అసత్ సత్ కురుతే క్షిప్రమ్ ఇతీయం భ్రాన్తిర్ ఉత్థితా
ఇది మనస్సే క్షణాన్ని యుగంలా మార్చుతుంది, చిన్నదాన్ని పెద్దదిగా చూపిస్తుంది, అసలేనిదాన్ని నిజమైందిగా త్వరగా అనిపింపజేస్తుంది. ఇలాంటి మాయ మనస్సులోనే పుట్టుకొస్తుంది.
క్షణమ్ ఆదిమనోరాజ్యం ప్రతిభాతం స్వభావతః । యద్ విచిత్రాత్మ తద్ ఇదం జగజ్జాలమ్ ఇతి స్థితమ్
మనస్సు స్వభావం వల్ల మొదటి ఊహా రాజ్యం క్షణంలోనే కనిపిస్తుంది. ఆ అనేక విధాలైన స్వరూపమే ఈ ప్రపంచపు అల్లికగా నిలిచింది.
సర్గో నిర్వాణనిష్ఠత్వాన్ నిమేషమ్ అయమ్ ఉత్థితః । ప్రతిభామాత్రతో ఽత్రైవ కల్పితా వజ్రసారతా
సృష్టి మోక్షంలో స్థిరంగా ఉండే కారణంగా కళ్లజూపులోనే ఉద్భవిస్తుంది. ఇక్కడ ఊహే వజ్రంలా గట్టిదిగా భావించబడుతుంది.
చిత్తచిత్రకృతశ్ చిత్స్థం జగచ్చిత్రం కచత్ స్థితమ్ । అకుడ్యమ్ అప్య్ అరఙ్గాఢ్యమ్ ఇదం స్ఫారమ్ ఇవాగ్రతః
ఈ అద్భుతమైన ప్రపంచం మనసు చిత్రంగా, చైతన్యంలో నిలిచి, ఇక్కడ ఒక విస్తారమైన, అందమైన రంగస్థలం లాగా కనిపిస్తోంది. ఇది నిజంగా హాలుగా లేకపోయినా, అలా కనిపిస్తోంది.
అహో ను చిత్రం నిర్భిత్తి చిత్రమ్ ఉజ్జ్వలమ్ ఉత్థితమ్ । సురఞ్జనం జగద్ ఇతి స్థితం దృష్టివిలోభనమ్
అయ్యో! గోడలు లేని ఈ ప్రకాశవంతమైన చిత్రం ఎంత ఆశ్చర్యకరం! దేవతలకు కూడా ఆనందాన్ని ఇచ్చే ఈ ప్రపంచం మన కళ్లను ఆకట్టుకునే దృశ్యంగా నిలిచింది.
నానాతమోమషీలేఖం నానాతేజోఽంశరఞ్జనమ్ । నానాకలఙ్కావయవం నానారాగానురఞ్జితమ్
ఇది ఎన్నో నీడల రేఖలతో, ఎన్నో వెలుగుల కిరణాలతో రంగులద్దబడింది. ఎన్నో మచ్చలేని భాగాలతో, ఎన్నో రంగులతో అలంకరించబడింది.
నానాదృష్టివిలాసాఢ్యం నానానుభవలోచనమ్ । నానాభ్రకోగ్రరచనం నానాకారాగ్రపశ్చిమమ్
ఇది ఎన్నో చూపులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే విధంగా, అనేక రకాలుగా అనుభవించదగినదిగా ఉంది. ఎన్నో మబ్బుల గుట్టలతో నిర్మించబడింది. ఎన్నో రూపాలతో, మొదటి నుండి చివరి వరకు విభిన్నంగా ఉంది.
వ్యోమనీలసరఃఫుల్లతారాచన్ద్రార్కపఙ్కజమ్ । విచిత్రరచనోద్యుక్తమేఘాలీపత్త్రమఞ్జరి
ఆకాశం ఒక సరస్సు లాంటిది, అందులో నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు పువ్వుల్లాంటి కమలాలుగా వికసిస్తున్నాయి. వాటి చుట్టూ మేఘాలు రకరకాల ఆకారాల్లో పువ్వుల రేకుల్లా అలంకరించాయి.
స్వకోష్ఠకాభిలిఖితసురాసురనృపుత్రికమ్ । పరమాలోకమక్కోలధవలాకాశకుడ్యకమ్
ఆకాశం తన లోపలే దేవతలు, రాక్షసులు, మనుషుల కుమార్తెల చిత్రాలు గీయబడ్డ గదిలా ఉంది. అది పరమమైన లోకం, తెల్లగా మెరుస్తున్న ఆకాశపు గోడలతో ప్రకాశిస్తోంది.
ఆకాశ ఏవ రచితా ప్రతిభైకరఙ్గా ముగ్ధా జగత్త్రయమనోహరపుత్రికేయమ్ । చిన్మాత్రవక్త్రపరిరఞ్జితసర్వలోకా లీలాకులా చపలచిత్తకచిత్రకర్త్రా
ఈ ముగ్ధమైన బొమ్మ మూడు లోకాలకు ఆకర్షణగా, ఆకాశంలో ఊహాశక్తితో తయారైంది. అన్ని లోకాలు చైతన్యపు ముఖచాయతో రంగులయ్యాయి. ఆ బొమ్మ ఆటలతో నిండిపోయి, చంచలమైన మనస్సు సృష్టించిన అద్భుతం.
హేమాచలాఙ్గలతికా ఘనకేశపాశా చన్ద్రార్కలోచనవిచాలనదృష్టలోకా । ధర్మార్థకామత్రికయన్త్రితశాస్త్రవస్త్రా పాతాలతాలచరణోన్నతభూనితమ్బా
ఆమె హేమాచల పర్వతానికి వల్లి, మేఘాలే దట్టమైన జడలు, చంద్రుడు సూర్యుడు కన్నులై ఆమె చూపు లోకాలను కదిలిస్తుంది. ధర్మార్థకామాలు నడిపే శాస్త్రాలే ఆమె వస్త్రం, పాతాళం వేర్లు భూమిని ఎత్తినట్లు ఆమె నడుము విస్తరించింది.
బ్రహ్మేన్ద్రరుద్రహరిబాహుచతుష్టయోగ్రా సత్యానృతోన్నతకుచా కకుబఙ్గయష్టిః । అబ్ధ్యన్త్రవేష్టితమహీతలపద్మపీఠపత్త్రీకృతాచలమహాభువనోదరీ చ
బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు, హరిదేవుడు — వీరి చేతులే ఆమెకు నాలుగు బాహువులు. ఆమె వక్షోజాలు సత్యం, అసత్యంతో పైకి ఉబ్బినవిగా ఉంటాయి. దిక్కులు ఆమె శరీరానికి ఆధారంగా నిలుస్తాయి. సముద్రాలు చుట్టుముట్టిన భూమి పద్మాసనంగా, పర్వతాలు ఆ పద్మానికి రేకుల్లా, ఆ మహావిశ్వానికి విస్తారమైన పొట్ట ఆమెదే.
రాత్ర్యన్ధకారచపలభ్రురహస్స్మితోచ్చైస్ తారాకరాలపులకా గ్రహదన్తపఙ్క్తిః । చఞ్చచ్చతుర్దశవిధాకులభూతజాతరోమా ధ్వనత్ప్రలయవారిదకమ్బుపూగా
రాత్రి చీకటి ఆమె కనుబొమ్మలు, నక్షత్రాల మెరుపు ఆమె చిరునవ్వు, గ్రహాల వరుస ఆమె పళ్లల్లా మెరిసిపోతుంది. పద్నాలుగు రకాల భూతజాతులు ఆమె శరీర రోమాలు లాగా కదులుతుంటాయి. ప్రళయ సముద్ర జలాల గర్జన ఆమె స్వరం.
జీవాన్వితా గగన ఏవ కృతా విచిత్రా వ్యోమాత్మికాచిరవిలక్షణచిత్రకర్త్రా । చిత్తేన చిత్రపరికర్మవిదా త్రిలోకీ నానావిలాసవలితా వరపుత్రికేతి
ప్రాణంతో నిండిన ఆమె, ఆకాశంలోనే విచిత్రంగా సృష్టించబడింది. ఆమె స్వరూపం ఆకాశమే. ఎప్పుడూ భిన్నంగా ఉండే కళాకారుడు ఆమెను ప్రత్యేకంగా మలిచాడు. మూడు లోకాలు, మనస్సు చాతుర్యంతో అలంకరించబడి, అనేక లీలలతో నిండిన అద్భుతమైన బొమ్మగా నిలుస్తున్నాయి.
ఇదం విద్ధి మహాశ్చర్యమ్ అర్జునేహ హి యత్ కిల । పూర్వం సఞ్జాయతే చిత్రం పశ్చాద్ భిత్తిర్ ఉదేతి హి
అర్జునా! ఇది గొప్ప ఆశ్చర్యంగా తెలుసుకో. ఇక్కడ ముందుగా చిత్రమే కనిపిస్తుంది, తర్వాతే గోడ కనిపిస్తుంది.
అభిత్తావ్ ఉత్థితే చిత్రే దృశ్యతే భిత్తిర్ ఆతతా । అహో ను చిత్రా మాయేయం మగ్నం తుమ్బు శిలా ప్లుతా
గోడపై చిత్రము కనిపించినప్పుడు, ఆ గోడే విస్తరించి కనిపిస్తుంది. ఇదెంత ఆశ్చర్యకరమైన మాయో! నీటిలో మునిగిన తుమ్మెద గానీ, నీటిమీద తేలుతున్న రాయి గానీ లాంటిది ఇది.
చిత్తస్థచిత్రసదృశే వ్యోమాత్మని జగత్త్రయే । వ్యోమాత్మనస్ తే కిమ్ ఇయమ్ అహన్తా వ్యోమతోదితా
మనసులో ఉన్న చిత్రంలా, ఈ మూడు లోకాలు కూడా చైతన్యాకాశంలోనే ఉన్నాయి. నీ స్వరూపమైన ఆకాశంనుంచి ఈ 'నేను' అనే భావన ఎలా పుట్టిందో చెప్పు.
సర్గవ్యోమ కృతం వ్యోమ్నా వ్యోమ్ని వ్యోమ విలీయతే । భుజ్యతే వ్యోమని వ్యోమ వ్యోమ వ్యోమని చాతతమ్
సృష్టి అనే ఆకాశం, ఆకాశంతోనే ఏర్పడింది; ఆకాశంలోనే అది కలిసిపోతుంది. ఆకాశంలోనే ఆకాశాన్ని అనుభవిస్తారు, ఆకాశం అంతటా ఆకాశమే వ్యాపించి ఉంది.
వేష్టితం వాసనారజ్జ్వా దీర్ఘసంసృతిదామ యత్ । వాసనోద్వేష్టనేనైవ తద్ ఇహోద్వేష్ట్యతే ఽర్జున
దీర్ఘకాల సంసారం అనే గొడుగు, వాసనల తాడుతో బంధించబడి ఉంటుంది. ఆ వాసనలను విడదీయగలిగితే, అర్జునా, ఇక్కడే ఆ బంధం విడిపోతుంది.
ప్రతిబిమ్బం యథాదర్శే తథేదం బ్రహ్మణి స్వయమ్ । అగమ్యం ఛేదభేదాదేర్ ఆధారానన్యతావశాత్
ఎలా కంటిలో అద్దంలో ప్రతిబింబం కనిపిస్తుందో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా పరబ్రహ్మంలోనే ఉద్భవిస్తుంది. దానికి దాని ఆధారమైన పరబ్రహ్మతో ఏ మాత్రం భేదం ఉండదు కాబట్టి, దాన్ని కోయడం, విడగొట్టడం సాధ్యం కాదు.
అనన్యచ్ ఛేదభేదాది బ్రహ్మణి బ్రహ్మ చామ్బరమ్ । కిం కథం కస్య కేనైతచ్ ఛిద్యతే వా క్వ భిద్యతే
పరబ్రహ్మలో, ఆకాశంలో లాగానే, కోయడం లేదా విడదీయడం అనే భావమే ఉండదు. ఏమి, ఎలా, ఎవరిది, ఎవరు, ఎక్కడ ఈ భేదం జరుగుతుంది?
బ్రహ్మతా బ్రహ్మతాపూరే జలే జలమ్ ఇవ స్ఫురత్ । స్థితా సమసమా వ్యోమ నిర్మలా శాన్తమ్ ఆత్మని
పరబ్రహ్మ పరిపూర్ణంగా పరబ్రహ్మగానే వెలుగుతుంది, అది నీళ్లలో నీరు కలిసినట్లుగా ఉంటుంది. అది సమంగా, నిర్మలంగా, ప్రశాంతంగా, ఆత్మ అనే ఆకాశంలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
వాస్యవాసకభావో ఽతో మనాగ్ అపి న భిద్యతే । తేనేహావాసనీభావో బోధాత్ సమ్పన్న ఏవ తే
కావున, పాత్రలోని ద్రవ్యం, పాత్ర అనే భేదం ఎంత తక్కువైనా ఉండదు. జ్ఞానంతో నీకు వాసనలేని స్థితి నిజంగా లభిస్తుంది.
యో న నిర్వాసనో నూనం సర్వధర్మపరో ఽపి సః । సర్వజ్ఞో ఽప్య్ అతిబద్ధాత్మా తపస్వ్య్ అపి స రాగవాన్
ఎవరైనా మనసులో దాచిన వాసనల నుంచి విముక్తి పొందకపోతే, వారు అన్ని కర్తవ్యాలు నెరవేర్చినా, అన్నీ తెలుసుకున్నవారైనా, ఎంత తపస్సు చేసినా, అంతర్గతంగా బంధించబడి, రాగంతో ఉంటారు.
యస్యాస్తి వాసనాబీజమ్ అత్యల్పం చితిభూమిగమ్ । బృహత్ సఞ్జాయతే తస్య పునస్ సంసృతికాననమ్
ఎవరికి మనస్సులో వాసనల విత్తనం ఎంత తక్కువగా ఉన్నా, అది ఉండగానే, ఆ వ్యక్తికి మళ్లీ సంసారమనే అరణ్యం విస్తరిస్తుంది.
అభ్యాసాద్ ధృది రూఢేన సత్యసమ్బోధవహ్నినా । నిర్దగ్ధం వాసనాబీజం న భూయః పరిరోహతి
నిజమైన జ్ఞానం హృదయంలో బలంగా నిలిచి, నిరంతర సాధన వల్ల వాసనల విత్తనం పూర్తిగా కాలిపోతే, అది మళ్లీ మొలకెత్తదు.
దగ్ధం తు వాసనాబీజం న నిమజ్జతి వస్తుషు । సుఖదుఃఖాదిషు స్వచ్ఛం తుమ్బీపత్త్రమ్ ఇవామ్భసి
వాసనల విత్తనం కాలిపోయినప్పుడు, అది విషయాలలో మునిగిపోదు; సుఖం, దుఃఖం వంటి వాటిలో కూడా, అది నీటిపై తుమ్మపత్రం లా నిర్మలంగా ఉంటుంది.
శాన్తాత్మా విగతభవామయో ఽసి జాతో నిర్వాణో దలితమహామనోవిమోహః । సమ్యగ్జ్ఞశ్ శ్రుతమ్ అవగమ్య పావనం తత్ తిష్ఠాత్మవ్యవహృతిర్ ఏకశాన్తరూపః
నీ మనసు శాంతమై, జనన మరణాల బాధలు తొలగిపోయినవాడివి, మోక్షాన్ని పొందినవాడివి, మానసిక మోహమనే పెద్ద మాయను పూర్తిగా పోగొట్టుకున్నావు. నిజమైన జ్ఞానాన్ని తెలుసుకుని, పవిత్రమైన ఉపదేశాన్ని గ్రహించినవాడివి. నీ ఆచరణ ఎప్పుడూ అంతర్గత శాంతి రూపంలో నిలిచి ఉండాలి.
నష్టో మోహస్ స్మృతిర్ లబ్ధా త్వత్ప్రసాదాన్ మయాచ్యుత । స్థితో ఽస్మి గతసన్దేహః కరిష్యే వచనం తవ
నీ కృప వల్ల, ఓ అచ్యుతా, నా మోహం పోయింది, జ్ఞాపకం తిరిగి వచ్చింది. ఇప్పుడు నేను సందేహాలు లేకుండా నిలిచాను. నీ ఆజ్ఞను తప్పక పాటిస్తాను.