స్థిరాం సంహృతిమ్ ఆయాన్తి కూర్మాఙ్గానీవ సర్వశః । ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యో హృది జ్ఞస్య స్వభావతః
జ్ఞాని సహజంగా తన హృదయంలోకి, తన ఇంద్రియాలను వాటి విషయాలనుంచి, తాబేలు తన కాళ్లను లోపలికి తీసుకునేలా, స్థిరంగా ఉపసంహరించుకుంటాడు.
చిన్మాత్రే వితతే తన్తౌ దృఢే స్రగ్ ఇవ సంస్థితమ్ । సదసద్గ్రథితం విశ్వం విశ్వాఙ్గే విశ్వకర్మణి
శుద్ధమైన చైతన్యరూపమైన దారంపై, దృఢంగా విస్తరించి ఉన్నదానిపై, ఉన్నదీ లేనిదీ కలిసిన ఈ జగత్తు, విశ్వకర్త విశ్వరూపంలో, పూవులమాలలా అమర్చబడి ఉంది.
ప్రసారితే ప్రసరతి త్వ్ అన్తర్ధిం యాతి సంవృతే । విచిత్రరచనాజాలమ్ అనన్యచ్ చిద్వితానకే
ఆ చైతన్యపు విస్తారపు గడిలో, ఈ విచిత్రమైన సృష్టి జాలం, విస్తరించినప్పుడు వ్యాపిస్తుంది, ఉపసంహరించినప్పుడు అంతరించిపోతుంది.
అనన్యద్ అప్య్ అన్యద్ ఇవ స్వాఙ్గరూపమ్ అనఙ్గవత్ । చిత్రం వితానక ఇవ స్థితం జగద్ ఇదం చితి
ఇది వేరేలా కనిపించినా, వాస్తవానికి వేరేది కాదు; తన స్వంత అవయవాల రూపంలో, శరీరం లేని దానిలా, ఈ జగత్తు చైతన్యంలో ఒక అద్భుతమైన తలుపు వలె నిలిచి ఉంది.
యథైవారచితం చిత్రం స్థితం చిత్రకృదీహితే । తథా జాతమ్ అజాతం చ విశ్వం సంస్థితమ్ ఆత్మని
ఎలా ఒక చిత్రకారుడు వేసిన చిత్రం అతని మనస్సులో నిలిచిపోతుందో, అలాగే ఈ సృష్టమైనదీ, సృష్టించబడని దీ అయిన విశ్వం కూడా ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
యథా స్ఫురతి కర్తవ్యం చిత్రం చిత్రకృతశ్ చితి । విశ్వాత్మని తథా విశ్వం కాలత్రయమయోదయమ్
ఎలా చిత్రకారుడి మనస్సులో వేయబోయే చిత్రం స్పష్టంగా కనిపిస్తుందో, అలాగే మూడు కాలాల్లో ఉద్భవించే ఈ విశ్వం కూడా విశ్వాత్మలో ప్రకాశిస్తుంది.
అభిత్తి త్రిజగచ్చిత్రం కురుతే చిత్తచిత్రకృత్ । వ్యోమ్ని వ్యోమాత్మకమ్ అపి ప్రస్ఫుటం వృత్తివర్తిభిః
మనస్సు చిత్రకారుడిగా మారి, మూడు లోకాల చిత్రాన్ని గోడపై వేసినట్టు, ఆకాశస్వరూపమైన ఆకాశంలో కూడా మనస్సు రూపాంతరాల ద్వారా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
చిత్తచిత్రకరేణాదౌ చిత్రం చిత్రం వితానితమ్ । పశ్చాద్ భిత్తిః కృతా వ్యోమరూపా చాసావ్ అహో భ్రమః
మనస్సు చిత్రకారుడిగా ముందుగా చిత్రాన్ని విస్తరించుతుంది. తరువాత, ఆకాశస్వరూపమైన గోడను ఊహించుకుంటుంది. ఓహో! ఇది ఎంత ఆశ్చర్యకరమైన మాయ!
అపూర్వైవాతిమాయేయం కిల యత్ర ఖకుడ్యయోః । న మనాగ్ అపి భేదో ఽస్తి స్ఫుటమ్ అప్య్ ఉపలబ్ధయోః
ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యకరమైన మాయ. ఇక్కడ ఆకాశం, గోడ రెండింటిని స్పష్టంగా చూస్తున్నా, వాటి మధ్య కొద్దిగానైనా తేడా లేదు.
ఇమా యా ఉపలక్ష్యన్తే భిత్తయశ్ చిత్తచిత్రజాః । వ్యోమ్నశ్ శూన్యతయా విద్ధి తాస్ తామరసలోచన
హేమంతకంటి! మనసు చిత్రంగా సృష్టించిన ఈ గోడలు, నీవు చూస్తున్నవి, నిజానికి ఖాళీగా ఉన్న ఆకాశ స్వభావమే అని తెలుసుకో.
క్షణేన చేతసి యథా భాతో లోకక్షయోదయౌ । ఖాత్మా జగత్ తథైవేదం సబాహ్యాభ్యన్తరం నభః
ఎలా మనసులో ఒక్క క్షణంలోనే లోకాల ఉద్భవం, నాశనం కనిపిస్తాయో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా, లోపల బయట అన్నీ, ఆకాశ స్వరూపమైన ఖంలోనే ఉన్నాయి.
చిరన్తనమనోరాజ్యమాత్రే ఽస్మిన్ కిల సత్యతా । కథమ్ ఆలోకితే ఽపి స్యాత్ సత్యం నాస్త్య్ ఏవ విభ్రమే
ఇది పాతకాలపు మనోరాజ్యమే గనక, ఇక్కడ ఎంత చూసినా నిజం ఎలా ఉంటుంది? భ్రమలో అసలు నిజం ఉండదు.
భ్రమేణాలోకితస్ సత్యమ్ ఆలోకేన విలీయతే । దృశ్యమానమ్ అపి క్షామం శరదీవాభ్రమ్ అమ్బరే
మోసంతో చూస్తే నిజం కూడా ఆ దృష్టితో కలిసిపోతుంది. కనబడుతున్నది కూడా అసలు స్థిరంగా ఉండదు, శరదృతువులో ఆకాశంలో కనిపించే మబ్బుల్లా ఉండిపోతుంది.
చిత్తచిత్రకృతశ్ చిత్తే సంస్థితాశ్ చిత్రపుత్రికాః । భిత్త్యభావాద్ అనాధారా బహిస్ త్రిభువనాదికాః
మనస్సు వేసిన చిత్రాలు మనస్సులోనే ఉంటాయి, గోడపై వేసిన బొమ్మల్లా. నిజమైన ఆధారం లేకుండా, బయట ఉన్న మూడు లోకాలు కూడా స్థిరంగా ఉండవు.
నైతాస్ సన్తి న చాసి త్వం కిం కేన పరిరుధ్యతే । రోధ్యరోధకసమ్మోహం త్యక్త్వా ఖవిమలో భవ
ఇవి ఏవీ లేవు, నువ్వు కూడా నిజంగా లేవు—అయితే ఎవరు ఎవరిని కట్టిపడేస్తారు? బంధనమా, విమోచనమా అన్న అయోమయాన్ని వదిలిపెట్టి, ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉండు.
ప్రవృత్తిర్ ఏవ కా వ్యోమ్నః ప్రవృత్తిశ్ చైవ ఖాత్మికా । అతః కాలక్రియాకుడ్యకలాది విమలం నభః
ఆకాశానికి ఏ పని ఉంటుంది? అది సహజంగా నిశ్చలమైనదే. అందుకే, కాలం, క్రియ, గోడలు ఇవన్నీ ఆ నిర్మలమైన ఆకాశాన్ని తాకలేవు.
చిత్తసంస్థం యథా చిత్రం సద్రూపమ్ అపి ఖాత్మకమ్ । వ్యోమ్నశ్ శూన్యతమం విద్ధి తథేదమ్ అఖిలం జగత్
మనస్సులో ఏర్పడే చిత్రాన్ని చూడు. అది నిజమైనదైనా, అంతా ఆకాశ స్వరూపమే. అలాగే, ఈ మొత్తం లోకమూ ఖాళీ ఆకాశంలా ఉన్నదని తెలుసుకో.
చిత్తభిత్తౌ కృతం చిత్రం యచ్ చిచ్చిత్రకరేణ తత్ । సర్వం శూన్యతయా వ్యోమ్నో మనాగ్ అపి న భిద్యతే
మనస్సు అనే గోడపై, చైతన్యమనే చిత్రకారుడు వేసిన చిత్రమంతా, తన స్వభావంలో పూర్తిగా శూన్యమే. అది ఆకాశంతో ఏమాత్రం తేడా లేదు.
యథా ప్రకచతశ్ చిత్తే జగన్నిర్మాణసఙ్క్షయౌ । క్షణేనైవ తథైవేమౌ బహిస్స్థావ్ ఇతి విద్ధి హే
మనస్సులో లోక సృష్టి, లయ రెండూ క్షణంలోనే జరుగుతాయి. అలాగే, బయట జరిగేవి కూడా ఇలానే క్షణంలోనే జరుగుతాయని తెలుసుకో, ప్రియమైనవాడా.
ఆద్యక్షణమనోరాజ్యే నానాభువననామని । క్షణభావిని మోహేన కల్పతా పరికల్పితా
ఆలోచనల మొదటి క్షణంలోనే ఎన్నో లోకాలు ఊహించబడతాయి. క్షణికమైన మాయ వల్ల వాటికి వాస్తవికత కలిగినట్టు అనిపిస్తుంది.
అసద్ ఏవ మనోరాజ్యం కర్తుం శక్తం యథా మనః । క్షణస్య కల్పీకరణే తథైవ బలవన్ మనః
మనస్సు ఊహలలో అసలేనిది రాజ్యాన్ని సృష్టించగలదని మనం చూస్తాము. అలాగే, ఒక క్షణాన్ని యుగంలా అనిపించగల శక్తి కూడా మనస్సుకే ఉంది.
క్షణం కల్పీకరోత్య్ ఏతత్ తథాల్పం కురుతే బహు । అసత్ సత్ కురుతే క్షిప్రమ్ ఇతీయం భ్రాన్తిర్ ఉత్థితా
ఇది మనస్సే క్షణాన్ని యుగంలా మార్చుతుంది, చిన్నదాన్ని పెద్దదిగా చూపిస్తుంది, అసలేనిదాన్ని నిజమైందిగా త్వరగా అనిపింపజేస్తుంది. ఇలాంటి మాయ మనస్సులోనే పుట్టుకొస్తుంది.
క్షణమ్ ఆదిమనోరాజ్యం ప్రతిభాతం స్వభావతః । యద్ విచిత్రాత్మ తద్ ఇదం జగజ్జాలమ్ ఇతి స్థితమ్
మనస్సు స్వభావం వల్ల మొదటి ఊహా రాజ్యం క్షణంలోనే కనిపిస్తుంది. ఆ అనేక విధాలైన స్వరూపమే ఈ ప్రపంచపు అల్లికగా నిలిచింది.
సర్గో నిర్వాణనిష్ఠత్వాన్ నిమేషమ్ అయమ్ ఉత్థితః । ప్రతిభామాత్రతో ఽత్రైవ కల్పితా వజ్రసారతా
సృష్టి మోక్షంలో స్థిరంగా ఉండే కారణంగా కళ్లజూపులోనే ఉద్భవిస్తుంది. ఇక్కడ ఊహే వజ్రంలా గట్టిదిగా భావించబడుతుంది.
చిత్తచిత్రకృతశ్ చిత్స్థం జగచ్చిత్రం కచత్ స్థితమ్ । అకుడ్యమ్ అప్య్ అరఙ్గాఢ్యమ్ ఇదం స్ఫారమ్ ఇవాగ్రతః
ఈ అద్భుతమైన ప్రపంచం మనసు చిత్రంగా, చైతన్యంలో నిలిచి, ఇక్కడ ఒక విస్తారమైన, అందమైన రంగస్థలం లాగా కనిపిస్తోంది. ఇది నిజంగా హాలుగా లేకపోయినా, అలా కనిపిస్తోంది.
అహో ను చిత్రం నిర్భిత్తి చిత్రమ్ ఉజ్జ్వలమ్ ఉత్థితమ్ । సురఞ్జనం జగద్ ఇతి స్థితం దృష్టివిలోభనమ్
అయ్యో! గోడలు లేని ఈ ప్రకాశవంతమైన చిత్రం ఎంత ఆశ్చర్యకరం! దేవతలకు కూడా ఆనందాన్ని ఇచ్చే ఈ ప్రపంచం మన కళ్లను ఆకట్టుకునే దృశ్యంగా నిలిచింది.
నానాతమోమషీలేఖం నానాతేజోఽంశరఞ్జనమ్ । నానాకలఙ్కావయవం నానారాగానురఞ్జితమ్
ఇది ఎన్నో నీడల రేఖలతో, ఎన్నో వెలుగుల కిరణాలతో రంగులద్దబడింది. ఎన్నో మచ్చలేని భాగాలతో, ఎన్నో రంగులతో అలంకరించబడింది.
నానాదృష్టివిలాసాఢ్యం నానానుభవలోచనమ్ । నానాభ్రకోగ్రరచనం నానాకారాగ్రపశ్చిమమ్
ఇది ఎన్నో చూపులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే విధంగా, అనేక రకాలుగా అనుభవించదగినదిగా ఉంది. ఎన్నో మబ్బుల గుట్టలతో నిర్మించబడింది. ఎన్నో రూపాలతో, మొదటి నుండి చివరి వరకు విభిన్నంగా ఉంది.
వ్యోమనీలసరఃఫుల్లతారాచన్ద్రార్కపఙ్కజమ్ । విచిత్రరచనోద్యుక్తమేఘాలీపత్త్రమఞ్జరి
ఆకాశం ఒక సరస్సు లాంటిది, అందులో నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు పువ్వుల్లాంటి కమలాలుగా వికసిస్తున్నాయి. వాటి చుట్టూ మేఘాలు రకరకాల ఆకారాల్లో పువ్వుల రేకుల్లా అలంకరించాయి.
స్వకోష్ఠకాభిలిఖితసురాసురనృపుత్రికమ్ । పరమాలోకమక్కోలధవలాకాశకుడ్యకమ్
ఆకాశం తన లోపలే దేవతలు, రాక్షసులు, మనుషుల కుమార్తెల చిత్రాలు గీయబడ్డ గదిలా ఉంది. అది పరమమైన లోకం, తెల్లగా మెరుస్తున్న ఆకాశపు గోడలతో ప్రకాశిస్తోంది.