అక్షస్వభావాన్ అఖిలాఞ్ శరీరాద్ వాసనావశః । జీవో గృహీత్వా సంయాతి పుష్పాద్ గన్ధాన్ ఇవానిలః
వాసనల బలంతో జీవుడు శరీరంలోని అన్ని ఇంద్రియాలను తీసుకుని వెళ్ళిపోతాడు. ఇది పువ్వు నుండి గాలి పరిమళాన్ని తీసుకుపోయినట్లే.
దేహో నిస్స్పన్దతామ్ ఏతి జీవే కౌన్తేయ నిర్గతే । నిస్స్పన్దావయవాభోగశ్ శాన్తవాత ఇవ ద్రుమః
కౌంతేయా! జీవుడు బయటకు వెళ్ళినప్పుడు శరీరం నిశ్చలంగా మారుతుంది. దాని అవయవాలు కదలక, శాంతమైన గాలి తాకిన వృక్షంలా ఉంటాయి.
అచేష్టశ్ ఛేదభేదాదిదోషైర్ ఆయాత్య్ అదృశ్యతామ్ । మృత ఇత్య్ ఉచ్యతే లోకే దేహో విగతజీవితః
శరీరం కదలకుండా, కోయడం లేదా పగలగొట్టడం వంటి గాయాల వల్ల స్పర్శ లేకుండా కనిపించకుండా పోయినప్పుడు, అది ప్రాణం లేని శరీరం అని, మృతదేహం అని ఈ లోకంలో అంటారు.
స జీవః ప్రాణమూర్తిః ఖే యత్ర యత్రావతిష్ఠతే । తత్ర స్వవాసనాభ్యాసాత్ పశ్యత్య్ ఆకారమ్ ఆతతమ్
ఆ ప్రాణశక్తి రూపమైన జీవుడు, ఆకాశంలో ఎక్కడ ఉన్నా, తన స్వంత వాసనల ప్రభావంతో అక్కడే ఒక రూపాన్ని విస్తరించి చూస్తాడు.
అయం దేహో హి జీవేన త్వ్ అసన్న్ ఏవావలోకితః । అస్య నాశే ఽన్యమ్ అప్య్ ఏవం పశ్యత్య్ ఏవాశు స్వప్నవత్
ఈ శరీరాన్ని జీవుడు నిజంగా లేనట్టే భావిస్తాడు. ఇది నశించిన తర్వాత, కలలో మరోదాన్ని చూసినట్టు, వెంటనే ఇంకొకదాన్ని కూడా అలాగే చూస్తాడు.
యథైవ పశ్యత్య్ ఆకారాంస్ తేషాం నాశాంస్ తథైవ సః । ఆదిసర్గే భావనయా కిలైవం సంవిభావితః
జీవుడు రూపాలను ఎలా చూస్తాడో, అవి నశించడాన్ని కూడా అలాగే చూస్తాడు. సృష్టి ఆరంభంలో, భావన శక్తితో ఇదే విధంగా అనుభవించేవాడిగా తయారవుతాడు.
ఝగిత్య్ ఉద్భవకాలే తు యద్ యథా దృశ్యతే పురః । ఆనిర్వాణం తద్ ఏవాస్యా అవినాభావిసంవిదః
ఒకదానిలోంచి అకస్మాత్తుగా ఏది ఎదురుగా కనిపిస్తే, అది యథావిధిగా నిర్ణయించలేనిది అవుతుంది, ఎందుకంటే ఆ జ్ఞానం జీవనంతో విడిపోని స్వభావం కలిగి ఉంటుంది.
ప్రాక్తనం వాసనాజాలం పురుషార్థేన జీయతే । యత్నేనాద్యతనేనాశు యతనం హ్యస్తనం యథా
మునుపటి అలవాట్ల గుళిక purposeful ప్రయత్నంతో నిలబడుతుంది; ఇప్పుడే చేసే ప్రయత్నంతో, గతంలో చేసిన శ్రమను త్వరగా అధిగమించవచ్చు, నిన్నటి ప్రయత్నంలా.
య ఏవ పురుషార్థేన దృష్టో బలవతా క్షణాత్ । పూర్వోత్తరనిమేషాంశస్ స ఏవ జయతి స్ఫుటమ్
బలమైన ప్రయత్నంతో ఏ క్షణంలో ఏది స్పష్టంగా గ్రహించబడుతుందో, అది గతమో భవిష్యత్తో అయినా, అదే స్పష్టంగా విజయం సాధిస్తుంది.
అపి స్ఫుటతి విధ్యణ్డే వాతి వా ప్రలయానిలే । పౌరుషం హి యథాశాస్త్రమ్ అతస్ త్యాజ్యం న ధీమతా
బ్రహ్మాండం చీలిపోయినా, లయవాయువు వీచినా, శాస్త్రంలో చెప్పినట్టు ప్రయత్నాన్ని తెలివైనవాడు ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు.
నరకస్వర్గసర్గాది వాసనావశతో ఽభితః । ప్రపశ్యతి చిరాభ్యస్తం జీవో జరఢమోహధీః
చిరకాలంగా మాయలో మునిగిపోయిన మనస్సుతో ఉన్న జీవుడు, తనలో దాగి ఉన్న వాసనల ప్రభావంతో, నరకం, స్వర్గం, సృష్టి మొదలైనవన్నీ చుట్టూ కనిపిస్తున్నట్టు అనుభవిస్తాడు.
నరకస్వర్గసర్గాదిసమ్భ్రమేషు జగత్పతే । కిమ్ అస్య కారణం బ్రూహి జీవస్య జనితస్థితేః
ప్రభూ! ఈ నరకం, స్వర్గం, సృష్టి మొదలైన కలవరాల మధ్య, జీవుడు పుట్టడం, ఇక్కడే ఉండిపోవడం వీటికి కారణం ఏమిటో చెప్పండి.
వాసనాత్మానమ్ ఏనం త్వం జీవం విద్ధి శరీరకమ్ । స్వవాసనాత్మికైవాస్య సత్తా సంసృతికారణమ్
ఈ శరీరధారి జీవుడు వాస్తవానికి వాసనలతో కూడిన ఆత్మ అని తెలుసుకో. ఇతని స్వంత వాసనలే ఇతని ఉనికికి, జనన మరణాల చక్రానికి కారణం.
ధ్రియతే సంసృతిస్ తావద్ యావత్ స్ఫురతి వాసనా । స్వప్నోపమానా తేనేహ శ్రేయసే వాసనాక్షయః
వాసనలు ఉన్నంతవరకు జనన మరణాల చక్రం కొనసాగుతుంది. కలలాంటిదైన ఈ లోకంలో, వాసనలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు, మనకు శ్రేయస్సు కలుగుతుంది.
చిరాభ్యాసవశాత్ ప్రౌఢా సంసారభ్రమకారిణీ । కిముత్థా దేవదేవేశ వాసనా క్షీయతే కథమ్
చిరకాలపు అలవాట్ల ప్రభావంతో వాసనలు బలపడతాయి, అవే మనిషిని సంసారంలో తిరగదీస్తాయి. దేవదేవా! ఈ వాసనలు ఎలా పుడతాయి? ఎలా పోతాయి? చెప్పండి.
మౌర్ఖ్యమోహసముచ్ఛ్రాయాద్ అనాత్మన్య్ ఆత్మభావనాత్ । అజ్ఞానాద్ ఆత్మనస్ సాధో సత్తామ్ ఆయాతి వాసనా
మూర్ఖత్వం, మాయ, అజ్ఞానం వల్ల మనం నిస్సారం విషయాల్లోనే ఆత్మ భావన కలిగి ఉంటాం. ఓ సద్గుణసంపన్నుడా! ఇలాంటి అజ్ఞానంతోనే వాసనలు ఏర్పడతాయి.
భావితాత్మాసి కౌన్తేయ సత్యం విజ్ఞాతవాన్ అసి । అయం సో ఽహం జనా ఏతే మమేతి త్యజ వాసనాః
పార్థా! నువ్వు నిజమైన ఆత్మను తెలుసుకున్నావు, నిజంగా గ్రహించావు. 'నేను ఇదిని', 'ఈ జనాలు నా వారు' అనే వాసనలను వదిలిపెట్టు.
వాసనావిలయే జీవో విలీనో భవతి స్వయమ్ । యో హి యత్సత్తయోచ్ఛూనస్ తన్నాశాత్ స విలీయతే
వాసనలు పోయినప్పుడు జీవుడు కూడా తానుగా లయమవుతాడు. ఏది ఇంకొకదాని ఆధారంగా ఉంటుందో, ఆ ఆధారం పోయినప్పుడు అది కూడా అంతే లయమవుతుంది.
దేహే విలయమ్ ఆయాతే దేశకాలాన్యతాకృతేః । కో ఽసౌ భాజనతామ్ ఏతి జన్మనో మరణస్య చ
శరీరం కరిగిపోయి, దాని రూపం కాలం, స్థలం అనే భేదాలకన్నా వేరుగా మారినప్పుడు, జననం మరణాలకు ఆధారంగా ఉండే పాత్రం ఎవరు?
స్వయం కల్పితసఙ్కల్పమ్ ఆత్మరూపం యద్ ఆబిలమ్ । తద్ ఏవ వాసనాకారం జీవం విద్ధి మహామతే
తానే ఊహించుకున్న, సంకల్పంతో ఏర్పడిన, ఆత్మరూపంలో మసకబారినదే, ఓ మహామతి, వాసనలతో తయారైన జీవుడు అని తెలుసుకో.
అనాయత్తమ్ అసఙ్కల్పమ్ ఆత్మరూపం యద్ అవ్యయమ్ । ప్రబోధాద్ వాసనాముక్తం తం మోక్షం విద్ధి భారత
ఏదైతే స్వతంత్రంగా, సంకల్పం లేకుండా, ఆత్మరూపంలో మార్పు లేకుండా, జ్ఞానంతో వాసనల నుంచి విముక్తమై ఉంటుందో, దానినే, ఓ భారత, మోక్షం అని తెలుసుకో.
జీవన్న్ ఏవ మహాబాహో తత్త్వం ప్రేక్ష్య యథాస్థితమ్ । వాసనావాగురాముక్తో ముక్త ఇత్య్ అభిధీయతే
బలమైన భుజాలవాడా! ఎవడు జీవించుచూ నిజాన్ని యథాతథంగా గ్రహించి, వాసనల బందనాల నుంచి విముక్తుడవుతాడో, వాడినే ముక్తుడు అంటారు.
యో న నిర్వాసనో నూనం సర్వధర్మపరో ఽపి సః । సర్వజ్ఞో ఽప్య్ అభితో బద్ధః పఞ్జరస్థో యథా ఖగః
ఎవరైనా మనసులో దాగిన వాసనల నుండి విముక్తి పొందకపోతే, వారు అన్ని ధర్మాలలో నిష్ణాతులైనా, అన్నీ తెలిసినవారైనా, పంజరంలో ఉన్న పక్షిలా బంధించబడినవారే.
దుర్దర్శనస్య గగనే శిఖిపిఞ్ఛికేవ సూక్ష్మాపి విస్ఫురతి యస్య న వాసనాన్తః । ముక్తస్ స ఏవ భవతీహ హి వాసనైవ బన్ధో ఽనఘస్య నను తత్క్షయ ఏవ మోక్షః
ఆకాశంలో నీలకంఠపు పిచ్చుక పింఛం ఎంత సున్నితంగా మెరిసినా, అది కనిపించటం ఎంత కష్టం, అంతే మనసులో వాసనలు కదలకపోతే, అటువంటి వాడు ఇక్కడే నిజమైన ముక్తుడు. వాసనలే బంధనం, అవి పూర్తిగా పోయినప్పుడే నిజమైన విముక్తి.
ఇతి నిర్వాసనత్వేన జీవన్ముక్తతయాత్మని । అన్తశ్శీతలతామ్ ఏత్య బన్ధుదుఃఖమ్ అలం త్యజ
ఇలా వాసనల నుండి పూర్తిగా విముక్తుడై, జీవన్ముక్తుడిగా మనసులో చల్లదనాన్ని పొందుతూ, బంధన బాధను పూర్తిగా వదిలిపెట్టు.
జరామరణనిశ్శఙ్క ఆకాశవిశదాశయః । త్యక్తేష్టానిష్టసఙ్కల్పో వీతరాగో భవానఘ
వృద్ధాప్యం, మరణం అనే భయాలు లేకుండా, ఆకాశంలా నిర్మలమైన మనసుతో, ఇష్టమైనదానికీ, ఇష్టంలేనిదానికీ ఆశలు వదిలిపెట్టి, రాగద్వేషాలు లేకుండా, నిశ్చలుడవు, పాపరహితుడవు.
ప్రవాహాపతితం కార్యమ్ ఇదం కిఞ్చిద్ యథాగతమ్ । కురు కార్యమ్ అకార్పణ్యం న కిఞ్చిద్ ఇహ నశ్యతి
ఈ లోకంలో జరిగే పనులు ప్రవాహంలో పడినట్టు వస్తుంటాయి. నీవు దయ చూపకుండా నీ పనిని చేయు, ఎందుకంటే ఇక్కడ ఏదీ వృథా కాదు.
ప్రవాహాపతితం కర్మ స్వమ్ ఏవ క్రియతే హి యత్ । జీవన్ముక్తస్వభావో ఽసావ్ అజీవన్ముక్తతాన్యథా
ప్రవాహంలో పడిన పనులు తానే తాను జరుగుతాయి. ఇది జీవన్ముక్తుని స్వభావం; లేకపోతే అది సాధారణ మనిషి స్వభావం.
ఇదం కర్మ త్యజామీదమ్ ఆశ్రయామీత్య్ అనిర్మలమ్ । మూఢస్య మనసో రూపం జ్ఞమనస్ తు సమస్థితి
‘ఈ పని వదిలేస్తాను, ఆ పని చేస్తాను’ అని అనుకోవడం మూర్ఖుని మనసు లక్షణం. జ్ఞానిని మనసు మాత్రం సమతలో నిలుస్తుంది.
ప్రవాహాపతితం కార్యం కుర్వన్తశ్ శాన్తచేతసః । జీవన్ముక్తాస్ సుషుప్తస్థాస్ స్ఫురన్త్య్ అర్ధప్రబుద్ధవత్
ప్రవాహంలో వచ్చిన పనులు శాంతమైన మనసుతో చేసే వారు జీవన్ముక్తులు. వారు నిద్రలో ఉన్నట్టు కనిపించినా, అరవేలుకున్నవారిలా ప్రకాశిస్తారు.