అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాశ్ శరీరిణః । అనాశినో ఽప్రమేయస్య తస్మాద్ యుధ్యస్వ భారత
ఈ శరీరాలు అంతమవుతాయి అని చెప్పబడింది, కాని వాటిలో ఉన్న ఆత్మ శాశ్వతమైనది, నశించనిది, కొలవలేనిది. అందుకే, ఓ భారత వంశజా, నీవు ధైర్యంగా పోరాడు.
ఆత్మైవైకో ఽస్తి న ద్విత్వమ్ అసతస్ సమ్భవః కుతః । అవినాశస్ త్వ్ అనన్తో ఽసౌ సతో నాశో న విద్యతే
ఇక్కడ ఒక్క ఆత్మ మాత్రమే ఉంది, రెండవది లేదు. అసత్యానికి ఎక్కడ నుండీ ఉద్భవం? నిజమైనది అనంతమైనది, నశించనిది. నిజమైనదానికి నాశనం ఉండదు.
ద్వైతైకత్వపరిత్యాగే యచ్ ఛేషమ్ అవశిష్యతే । శాన్తం సదసతోర్ మధ్యం తద్ అస్తీహ పరం పదమ్
ద్వైతం, అద్వైతాన్ని విడిచిపెట్టిన తర్వాత మిగిలేది శాంతమైనది, సత్యం-అసత్యం మధ్యలో ఉన్నది. అదే ఇక్కడ పరమ పదం.
తన్ మృతో ఽస్మీతి భగవన్ కింరూఢేహ నృణాం స్థితిః । కథం స్థితౌ వా లోకానాం తౌ స్వర్గనరకౌ ప్రభో
భగవంతుడా, 'నేను చనిపోయాను' అని ఎవరైనా అనినప్పుడు, ఇక్కడ మనుషుల స్థితి నిజంగా ఎలా ఉంటుంది? లోకాల స్థితిలో స్వర్గం, నరకం ఎలా ఉంటాయి ప్రభూ?
భూమిర్ ఆపో ఽనలో వాయుః ఖం మనో బుద్ధిర్ ఏవ చ । ఏతత్తన్మాత్రజాతాత్మా జీవో దేహేషు తిష్ఠతి
భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం, మనస్సు, బుద్ధి — ఇవన్నీ వాటి సూక్ష్మ స్వభావాలనుండి పుట్టినవే. ఇవే జీవుని అసలు స్వరూపం, ఇవి ఉండేంతవరకు జీవుడు శరీరాల్లో నివసిస్తాడు.
స కృష్యతే వాసనయా రజ్జ్వేవ పశుపోతకః । స తిష్ఠతి శరీరాన్తః పఞ్జరే విహగో యథా
ఆ జీవుడు వాసనల వల్ల, కట్టిన దూడను తాడుతో లాగినట్టు లాగబడతాడు. ఆత్మ శరీరంలో పంజరంలో పక్షి ఉన్నట్టు ఉంటుంది.
స కాలవశతో దేహాజ్ జర్జరత్వమ్ ఉపాగతాత్ । వాసనావశతో యాతి వృక్షపర్ణాద్ రసో యథా
కాల ప్రభావంతో శరీరం బలహీనమైపోయినప్పుడు, ఆ జీవుడు వాసనల బలంతో బయటకు వెళ్తాడు. ఇది చెట్టు ఆకులోని రసం ఎలా బయటకు పోతుందో అలా.
శ్రోత్రం చక్షుస్ స్పర్శనం చ రసనం ఘ్రాణమ్ ఏవ చ । గృహీత్వైతాని సంయాతి వాయుర్ గన్ధాన్ ఇవాశయాత్
వినికిడి, చూపు, స్పర్శ, రుచి, వాసన అనే ఇంద్రియాలను తీసుకుని, ఆ జీవుడు బయటకు వెళ్తాడు. ఇది గాలి వాసనలను వాటి మూలం నుండి తీసుకెళ్లినట్టు.
వాసనావత్త్వమ్ ఏవాస్య దేహో నేతరయుక్తిజః । క్షీయతే వాసనాత్యాగే క్షీణే భవతి తత్ పదమ్
ఈ శరీరం వాసనల వల్లే ఏర్పడింది, మరే ఇతర కారణం లేదు. వాసనలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడు, శరీరం క్షీణించి, ఆ పరస్థితిని పొందుతుంది.
వాసనావాన్ పురా పుష్టో భూత్వా భ్రామ్యతి యోనిషు । జీవో భ్రమభరాకారో మాయాపురుషకో యథా
వాసనల వల్ల బలపడిన జీవుడు ఎన్నో జన్మల్లో తిరుగుతూ, మాయ వల్ల ఏర్పడిన మానవుడిలా, సంచారభారంతో కూడిన రూపాన్ని పొందుతాడు.
అక్షస్వభావాన్ అఖిలాఞ్ శరీరాద్ వాసనావశః । జీవో గృహీత్వా సంయాతి పుష్పాద్ గన్ధాన్ ఇవానిలః
వాసనల బలంతో జీవుడు శరీరంలోని అన్ని ఇంద్రియాలను తీసుకుని వెళ్ళిపోతాడు. ఇది పువ్వు నుండి గాలి పరిమళాన్ని తీసుకుపోయినట్లే.
దేహో నిస్స్పన్దతామ్ ఏతి జీవే కౌన్తేయ నిర్గతే । నిస్స్పన్దావయవాభోగశ్ శాన్తవాత ఇవ ద్రుమః
కౌంతేయా! జీవుడు బయటకు వెళ్ళినప్పుడు శరీరం నిశ్చలంగా మారుతుంది. దాని అవయవాలు కదలక, శాంతమైన గాలి తాకిన వృక్షంలా ఉంటాయి.
అచేష్టశ్ ఛేదభేదాదిదోషైర్ ఆయాత్య్ అదృశ్యతామ్ । మృత ఇత్య్ ఉచ్యతే లోకే దేహో విగతజీవితః
శరీరం కదలకుండా, కోయడం లేదా పగలగొట్టడం వంటి గాయాల వల్ల స్పర్శ లేకుండా కనిపించకుండా పోయినప్పుడు, అది ప్రాణం లేని శరీరం అని, మృతదేహం అని ఈ లోకంలో అంటారు.
స జీవః ప్రాణమూర్తిః ఖే యత్ర యత్రావతిష్ఠతే । తత్ర స్వవాసనాభ్యాసాత్ పశ్యత్య్ ఆకారమ్ ఆతతమ్
ఆ ప్రాణశక్తి రూపమైన జీవుడు, ఆకాశంలో ఎక్కడ ఉన్నా, తన స్వంత వాసనల ప్రభావంతో అక్కడే ఒక రూపాన్ని విస్తరించి చూస్తాడు.
అయం దేహో హి జీవేన త్వ్ అసన్న్ ఏవావలోకితః । అస్య నాశే ఽన్యమ్ అప్య్ ఏవం పశ్యత్య్ ఏవాశు స్వప్నవత్
ఈ శరీరాన్ని జీవుడు నిజంగా లేనట్టే భావిస్తాడు. ఇది నశించిన తర్వాత, కలలో మరోదాన్ని చూసినట్టు, వెంటనే ఇంకొకదాన్ని కూడా అలాగే చూస్తాడు.
యథైవ పశ్యత్య్ ఆకారాంస్ తేషాం నాశాంస్ తథైవ సః । ఆదిసర్గే భావనయా కిలైవం సంవిభావితః
జీవుడు రూపాలను ఎలా చూస్తాడో, అవి నశించడాన్ని కూడా అలాగే చూస్తాడు. సృష్టి ఆరంభంలో, భావన శక్తితో ఇదే విధంగా అనుభవించేవాడిగా తయారవుతాడు.
ఝగిత్య్ ఉద్భవకాలే తు యద్ యథా దృశ్యతే పురః । ఆనిర్వాణం తద్ ఏవాస్యా అవినాభావిసంవిదః
ఒకదానిలోంచి అకస్మాత్తుగా ఏది ఎదురుగా కనిపిస్తే, అది యథావిధిగా నిర్ణయించలేనిది అవుతుంది, ఎందుకంటే ఆ జ్ఞానం జీవనంతో విడిపోని స్వభావం కలిగి ఉంటుంది.
ప్రాక్తనం వాసనాజాలం పురుషార్థేన జీయతే । యత్నేనాద్యతనేనాశు యతనం హ్యస్తనం యథా
మునుపటి అలవాట్ల గుళిక purposeful ప్రయత్నంతో నిలబడుతుంది; ఇప్పుడే చేసే ప్రయత్నంతో, గతంలో చేసిన శ్రమను త్వరగా అధిగమించవచ్చు, నిన్నటి ప్రయత్నంలా.
య ఏవ పురుషార్థేన దృష్టో బలవతా క్షణాత్ । పూర్వోత్తరనిమేషాంశస్ స ఏవ జయతి స్ఫుటమ్
బలమైన ప్రయత్నంతో ఏ క్షణంలో ఏది స్పష్టంగా గ్రహించబడుతుందో, అది గతమో భవిష్యత్తో అయినా, అదే స్పష్టంగా విజయం సాధిస్తుంది.
అపి స్ఫుటతి విధ్యణ్డే వాతి వా ప్రలయానిలే । పౌరుషం హి యథాశాస్త్రమ్ అతస్ త్యాజ్యం న ధీమతా
బ్రహ్మాండం చీలిపోయినా, లయవాయువు వీచినా, శాస్త్రంలో చెప్పినట్టు ప్రయత్నాన్ని తెలివైనవాడు ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు.
నరకస్వర్గసర్గాది వాసనావశతో ఽభితః । ప్రపశ్యతి చిరాభ్యస్తం జీవో జరఢమోహధీః
చిరకాలంగా మాయలో మునిగిపోయిన మనస్సుతో ఉన్న జీవుడు, తనలో దాగి ఉన్న వాసనల ప్రభావంతో, నరకం, స్వర్గం, సృష్టి మొదలైనవన్నీ చుట్టూ కనిపిస్తున్నట్టు అనుభవిస్తాడు.
నరకస్వర్గసర్గాదిసమ్భ్రమేషు జగత్పతే । కిమ్ అస్య కారణం బ్రూహి జీవస్య జనితస్థితేః
ప్రభూ! ఈ నరకం, స్వర్గం, సృష్టి మొదలైన కలవరాల మధ్య, జీవుడు పుట్టడం, ఇక్కడే ఉండిపోవడం వీటికి కారణం ఏమిటో చెప్పండి.
వాసనాత్మానమ్ ఏనం త్వం జీవం విద్ధి శరీరకమ్ । స్వవాసనాత్మికైవాస్య సత్తా సంసృతికారణమ్
ఈ శరీరధారి జీవుడు వాస్తవానికి వాసనలతో కూడిన ఆత్మ అని తెలుసుకో. ఇతని స్వంత వాసనలే ఇతని ఉనికికి, జనన మరణాల చక్రానికి కారణం.
ధ్రియతే సంసృతిస్ తావద్ యావత్ స్ఫురతి వాసనా । స్వప్నోపమానా తేనేహ శ్రేయసే వాసనాక్షయః
వాసనలు ఉన్నంతవరకు జనన మరణాల చక్రం కొనసాగుతుంది. కలలాంటిదైన ఈ లోకంలో, వాసనలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు, మనకు శ్రేయస్సు కలుగుతుంది.
చిరాభ్యాసవశాత్ ప్రౌఢా సంసారభ్రమకారిణీ । కిముత్థా దేవదేవేశ వాసనా క్షీయతే కథమ్
చిరకాలపు అలవాట్ల ప్రభావంతో వాసనలు బలపడతాయి, అవే మనిషిని సంసారంలో తిరగదీస్తాయి. దేవదేవా! ఈ వాసనలు ఎలా పుడతాయి? ఎలా పోతాయి? చెప్పండి.
మౌర్ఖ్యమోహసముచ్ఛ్రాయాద్ అనాత్మన్య్ ఆత్మభావనాత్ । అజ్ఞానాద్ ఆత్మనస్ సాధో సత్తామ్ ఆయాతి వాసనా
మూర్ఖత్వం, మాయ, అజ్ఞానం వల్ల మనం నిస్సారం విషయాల్లోనే ఆత్మ భావన కలిగి ఉంటాం. ఓ సద్గుణసంపన్నుడా! ఇలాంటి అజ్ఞానంతోనే వాసనలు ఏర్పడతాయి.
భావితాత్మాసి కౌన్తేయ సత్యం విజ్ఞాతవాన్ అసి । అయం సో ఽహం జనా ఏతే మమేతి త్యజ వాసనాః
పార్థా! నువ్వు నిజమైన ఆత్మను తెలుసుకున్నావు, నిజంగా గ్రహించావు. 'నేను ఇదిని', 'ఈ జనాలు నా వారు' అనే వాసనలను వదిలిపెట్టు.
వాసనావిలయే జీవో విలీనో భవతి స్వయమ్ । యో హి యత్సత్తయోచ్ఛూనస్ తన్నాశాత్ స విలీయతే
వాసనలు పోయినప్పుడు జీవుడు కూడా తానుగా లయమవుతాడు. ఏది ఇంకొకదాని ఆధారంగా ఉంటుందో, ఆ ఆధారం పోయినప్పుడు అది కూడా అంతే లయమవుతుంది.
దేహే విలయమ్ ఆయాతే దేశకాలాన్యతాకృతేః । కో ఽసౌ భాజనతామ్ ఏతి జన్మనో మరణస్య చ
శరీరం కరిగిపోయి, దాని రూపం కాలం, స్థలం అనే భేదాలకన్నా వేరుగా మారినప్పుడు, జననం మరణాలకు ఆధారంగా ఉండే పాత్రం ఎవరు?
స్వయం కల్పితసఙ్కల్పమ్ ఆత్మరూపం యద్ ఆబిలమ్ । తద్ ఏవ వాసనాకారం జీవం విద్ధి మహామతే
తానే ఊహించుకున్న, సంకల్పంతో ఏర్పడిన, ఆత్మరూపంలో మసకబారినదే, ఓ మహామతి, వాసనలతో తయారైన జీవుడు అని తెలుసుకో.